II OZ 115/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1168/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym t.j. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, adwokata. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w związku z kolejnym pismem skarżącego zawierającym wniosek o przyznanie prawa pomocy wezwano go do wykazania, iż zmieniła się jego sytuacja materialna oraz doręczono mu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący przesłał wypełniony formularz, podając, że utrzymuje się ze zbieractwa surowców wtórnych, żywi się w jadłodajni Caritasu i korzysta z noclegowni, gdyż jest osobą bezdomną, a jednocześnie w rubryce 2.1 formularza wniosku wskazał adres zamieszkania. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji podkreślił fakt, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie rozpatrzone zostały odmownie postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2013 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 402/13), z dnia 22 października 2013 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 1077/13), z dnia 11 marca 2014 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 535/14), z dnia 9 września 2014 r. (zażalenie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II OZ 1127/14). W ramach niniejszego postępowania wnioskodawca ponownie nie przedstawił rzetelnie – za pomocą stosownych dokumentów – swojej sytuacji majątkowej. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Wniosek strony po raz kolejny ma charakter lapidarny, z powołaniem się na całkowity brak źródeł dochodu. W ocenie Sądu wniosek nie zawiera również pełnej informacji umożliwiającej ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podobnie jak w momencie orzekania przez Sąd w dniu 19 kwietnia 2013 r., w dniu 22 października 2013 r., w dniu 11 marca 2014 r. i w dniu 9 września 2014 r. wnioskodawca powołał się enigmatycznie na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku. Ponownie bez wyjaśnienia (udokumentowania rzeczywistego stanu rzeczy) pozostawione zostały kwestie dotyczące: - założenia, wyposażenia w majątek i zbycia udziałów w [...] sp. z o.o., - założenia i wyposażenia w majątek [...] sp. z o.o. w organizacji, - tytułów prawnych do zajmowania, sposobu zagospodarowania i kosztów utrzymania: nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, nieruchomości wskazanej jako adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09, nieruchomości wskazanej jako adres siedziby spółki [...] sp. z o.o. oraz nieruchomości wskazanej jako siedziba [...] sp. z o.o. w organizacji, - sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, - wysokości egzekwowanych należności oraz wysokości kwot wyegzekwowanych lub przekazanych organom egzekucyjnym, - wysokości średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, - źródła finansowania: wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych, oraz źródła pochodzenia majątku przekazanego tworzonym podmiotom gospodarczym. Odnosząc się do wniosku skarżącego, Sąd przypomniał wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, a uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez skarżącego szeregu postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy, rozważył również czy wnioskujący nie nadużył tego prawa. Jak podkreślił przy tym Sąd, samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw. Nie chodzi jednak o dokonywanie jakiejkolwiek oceny ich zasadności merytorycznej, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Podmiot, który ma rozległe interesy i chroniąc je realizuje swoje prawo do sądu inicjując szereg postępowań, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Jest to, bowiem adekwatne do sytuacji, w jakiej się znajduje. Wskazując na powyższe zdaniem Sąd, cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg przez R. P. jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w którym tak jak w niniejszej sprawie strona nie wyjaśnia swej sytuacji materialnej, składając lapidarne oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych, pomimo iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w [...] sp. z o.o., a do maja 2012 r. był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz brata M. P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 15 czerwca 2012 r. Nr 115, poz. 86257). Niemniej wcześniej, czyli przed ujawnieniem w Krajowym Rejestrze Sądowym faktu zbycia udziałów, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 8 sierpnia 2011 r. sygn. akt I CO [...], skarżący został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów K.p.c. o postępowaniu egzekucyjnym. W dniu 27 września 2011 r. wnioskodawca został ujawniony w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych (Nr RDN [...]). W dniu 29 marca 2013 r. do Wydziału III tutejszego Sądu wpłynęła również skarga podmiotu [...] sp. z o.o. w organizacji (sygn. akt III SA/Po 516/13), którą reprezentuje R. P. Z kolei postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Po 499/13, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy [...] sp. z o.o. w organizacji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie całkowitym w tej sprawie, bez wyjaśnienia swej sytuacji majątkowej stanowi nadużycie tego prawa stanowiąc cel sam w sobie. Z tych też przyczyn Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– zwanej dalej P.p.s.a.) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P., wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawym, zwolnienie z opłat i kosztów sądowych oraz wyłączenie autora zaskarżonego orzeczenia z uwagi na wątpliwości do bezstronności. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak jakiejkolwiek współpracy w wyjaśnieniu jego sytuacji majątkowej i osobistej. Skarżący, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, ponownie nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej, ograniczając się jedynie do składania oświadczeń o braku środków finansowych, nie popartych przy tym żadnymi obiektywnymi, weryfikowalnymi dowodami. Tymczasem, wnioskodawca wielokrotnie był informowany o konieczności współpracy z Sądem i o tym, że brak tej współpracy uniemożliwi ocenę sytuacji materialnej strony i przyznanie mu prawa pomocy. Słusznie również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu upatruje w działaniach skarżącego, polegających na wielokrotnym składaniu w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy, znamion nadużycia prawa tym bardziej, że wymieniane szczegółowo przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, poddają w wątpliwość zgodności z prawdą składanych przez skarżącego oświadczeń o swojej sytuacji majątkowej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.