II OZ 1089/16

Dnia 12 października 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 1168/12 o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w tej sprawie skarżący kilkukrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy, jednak nie wykazywał inicjatywy w dążeniu do wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Sąd, powołując się na treść art. 260 § 1 i 2, art. 246 § 1, art. 249a i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stwierdził, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w sytuacji gdy składając pierwotny wniosek o prawo pomocy strona nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej. W takiej sytuacji brak jest tła weryfikacji na podstawie art. 165 p.p.s.a. twierdzeń strony o pogorszeniu się jej sytuacji majątkowej. Ponadto złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy z tożsamą, niewystarczającą do ustalenia sytuacji materialnej argumentacją, co wniosek o prawo pomocy już prawomocnie rozstrzygnięty, nosi znamiona nadużycia prawa w postaci obejścia przepisów o obowiązku strony postępowania w zakresie przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy. Zażalenie od ww. postanowienia wniósł R. P., domagając się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Nie można odmówić racji stanowisku zawartemu w zaskarżonym postanowieniu Sądu I instancji, że podejmowane przez skarżącego czynności procesowe noszą znamiona nadużycia prawa. Składanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy bez wykazania swojej sytuacji majątkowej czyni taką ocenę jako zasadną. Dlatego powtarzający się kilkukrotnie brak stosownych wyjaśnień skarżącego można zakwalifikować jako próbę inicjowania postępowania, które stanowi cel sam w sobie, co wyczerpuje przesłankę zbędności w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 22 września 2016 r., I GZ 520/16; z 5 września 2016 r., II FZ 527/16). Poza tym zarówno w oparciu o art. 243 § 1 p.p.s.a., jak i art. 165 p.p.s.a. możliwa jest zmiana postanowienia w przedmiocie prawa pomocy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie (por. postanowienia NSA: z 25 sierpnia 2016 r., I OZ 891/16; z 25 lutego 2016 r., II OZ 199/16; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, komentarz do art. 165 i art. 243 [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.): Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, C.H.BECK, Warszawa s. 653 i 929). W tej zaś sprawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. odrzucono skargę i postanowienie to od 14 stycznia 2014 r. stało się prawomocne, co stwierdzono postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2016 r. Przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji rozpoznał zaskarżonym postanowieniem w dniu 9 sierpnia 2016 r., a więc już po dacie w jakiej stwierdzono prawomocność postanowienia kończącego o odrzuceniu skargi. Również taka okoliczność uniemożliwia pozytywne rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach Sąd I instancji niewadliwie zastosował art. 249a p.p.s.a. i umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jako zbędne, choć pominął kwestię "prawomocności rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie". Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.