II SA/Po 563/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Brychcy

Skarżący I. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 06 marca 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Na skutek wniesionego sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 06 kwietnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżący zgłaszał kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy (k. 61, 71 i 90 akt sąd.) w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 10 lipca 2017r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia referendarz przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, utrzymują się z gospodarstwa rolnego zajmującego się uprawami rolnymi (polowymi) o powierzchni [...] ha, z którego dochód wynosi [...] zł. miesięcznie, nie posiadają żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani oszczędności. Miesięczny dochód w całości przeznacza na opłaty i podatki, telefon, środki czystości, odzież, wyżywienie i utrzymanie domu. Skarżący oświadczył, że posiada ciągnik "Ursus" i "New Holland", samochód dostawczy "Peugeot" oraz samochód osobowy "Toyota". Nie podał wysokości miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz przyjął, że skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Poprzedni wniosek został rozpoznany i korzysta z przymiotu prawomocności, zatem kolejny wniosek w tym samym zakresie winien być rozpoznany w oparciu o treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie przyjęto za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony nie można zmienić lub uchylić postanowienia bez zmiany okoliczności sprawy, nawet gdyby poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Porównać należy sytuację zakreśloną w dwóch wnioskach, następnie dokonać oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, zdecydować, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12 [w:] CBOSA). Przy ocenie pierwszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości, referendarz uznał, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa nie została przez niego dostatecznie wyjaśniona i w konsekwencji nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy oraz uznania, że zaszły przesłanki do chociażby częściowego przyznania prawa pomocy. Jak wyraźnie podkreślono oświadczenia złożone przez skarżącego nie odzwierciedlają jego pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. Następnie referendarz wskazał, że w kolejnym wniosku skarżący, tak samo jak w poprzednim, powtórzył te same okoliczności ograniczając się do podania wysokości dochodu miesięcznego na dwie osoby w kwocie [...] zł, pochodzącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Dochód ten w całości przeznaczany jest na pokrycie kosztów utrzymania skarżącego i jego żony. Nie przestawił spisu stałych zobowiązań i kosztów utrzymania rodziny. Podobnie jak poprzednio podał, że żona choruje, ale nie sprecyzował wysokości kosztów leków i leczenia. Referendarz stwierdził, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy, który był poddany ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oraz ponownego wniosku o przyznanie praw pomocy wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności skarżący nie wykazał, że aktualna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę poprzedniego postanowienia i przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Nadal bowiem skarżący odwołuje się jedynie do dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, jak deklaruje, w niezmiennej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nadal nie przedstawia dochodów innych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nadal nie ujawnia wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania siebie i rodziny, ograniczając się do stwierdzenia, że uzyskiwane dochody w całości przeznacza na koszty utrzymania. Nie wyszczególnił wysokości stałych zobowiązań i kosztów koniecznego utrzymania rodziny, przekreślając rubrykę 11 formularza. Nadal uchyla się, zatem od podania dokładnych informacji, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków jakimi skarżący realnie dysponuje. Z uwagi na powyższe skoro skarżący nadal nie udziela, wolnych od wątpliwości, pełnych informacji dla oceny jego sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, to okoliczności istotne dla rozpoznania wniosku po prawo pomocy nie uległy zmianie od daty wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Uznać należy, że brak jest przesłanek do zmiany stanowiska w przedmiocie prawa pomocy. Referendarz podkreślał, że jak już wskazywano w postanowieniach wydanych w sprawie rozpoznania pierwszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, ma ono charakter wyjątkowy i jest przyznawane osobom, które wykażą trudną sytuację materialną i brak możliwości pozyskania we własnym zakresie środków na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący tymczasem rzeczywistej sytuacji finansowej nie wykazał. Oświadczenia o takiej samej treści złożył w ponownym wniosku o prawo pomocy. Wobec powyższego uznano, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie, aby skarżącemu przyznać prawo pomocy chociażby w części. W terminowo wniesionym sprzeciwie na powyższe postanowienie referendarza, skarżący domagał się jego uchylenia w całości, uzupełnienia i sprostowania części orzekającej, zwolnienia od kosztów wpisu sądowego w części i ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu. Skarżący podkreślał, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalnoprawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy budowy elektrowni wiatrowych na terenie Gminy Dominowo. Ponadto zarzucił, że nie zbadano wnikliwie sytuacji materialnej skarżącego, stwierdzając, że brak rzeczywistej współpracy skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy. Stwierdzenia zawarte w zaskarżonym postanowieniu są niezgodne z prawdą, gdyż syn skarżącego prowadzi odrębne gospodarstwo rolne. Nie zauważono pogorszenia sytuacji materialnej skarżącego, w 2017r. i wynajęcie adwokata z wyboru przekracza zakres dochodu miesięcznego, stanowi uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i żony, która choruje i podlega stałemu leczeniu. Jednocześnie oświadczył, że podane we wniosku wszystkie informacje o stanie rodzinnym i dochodach są zgodne z prawdą i wiarygodne, a także precyzyjnie określają sytuację rodzinna i majątkową biorąc pod uwagę zakres wynikający z ochrony danych osobowych, np. danych bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania jest sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Takim zakresem skarżący objął bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy wyrażony na formularzu PPF i w takim zakresie został on przez referendarza rozpoznany. Wyrażony w sprzeciwie ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego w części oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został objęty niniejszym postępowaniem w przedmiocie prawa pomocy. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie wskazuje referendarz, że ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznany w oparciu o treść art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie przyjęto za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony porównać należy sytuację zakreśloną w dwóch wnioskach, następnie dokonać oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, zdecydować, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12 [w:] CBOSA). W ocenie Sądu, słusznie wskazuje referendarz, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy, który był poddany ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oraz ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w części i ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności nie skarżący poza gołosłownymi twierdzeniami nie wykazał, że aktualna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę poprzedniego postanowienia i przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Skarżący nie przedstawił nowej argumentacji i nie poparł jej żadnymi dokumentami, z których wynikałoby, że pogorszeniu uległa jego sytuacja materialna i finansowa. Okoliczność choroby żony skarżącego była już przedmiotem oceny już na etapie rozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie praw pomocy. Przy czym skarżący nadal ogranicza się jedynie do wskazywania tej okoliczność, ale w sposób konkretny nie podaje w jaki sposób choroba żony pogorszyła jego możliwości finansowe, poprzez podanie chociażby wysokości kosztów leków czy leczenia. Skarżący zarzuca że nie zbadano wnikliwie jego sytuacji, ale odmówił przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, dodatkowych oświadczeń i nie przedstawił żadnej dokumentacji źródłowej która pozwoliłaby na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych, co skutkować musiało odmowa przyznania prawa pomocy. Nadto skarżący zasłania się ochroną danych osobowych, w tym danych bankowych. Sąd podkreśla, że istotą prawa pomocy jest dobrodziejstwo zwolnienia od kosztów sądowych chociażby w części i ewentualne ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co finansowane jest ze środków Skarbu Państwa, zatem Sąd zobowiązany jest dołożyć wszelkiej staranności przy podjęciu decyzji o rozdysponowaniu środków publicznych na ten cel. Skutkiem tego jest obowiązek strony ubiegającej się o skorzystanie z tego dobrodziejstwa przedstawienia swojej sytuacji finansowej i majątkowo oraz potwierdzenie jej dokumentami, które w sposób jednoznaczny wskazują, że wnioskodawcy nie stać na poniesienie kosztów procesu chociażby w części. A taka ocena jest możliwa, gdy strona w sposób pełny przedstawi swoją sytuację finansową. Skarżący tymczasem nawet nie podał wysokości stałych miesięcznych wydatków i zobowiązań przekreślając rubrykę, gdzie takie dane winien był wskazać. W ocenie Sądu, wbrew temu co podnosi skarżący, nie podał on precyzyjnie wszystkich informacji określających sytuację rodzinną i majątkową. Słusznie zatem przyjął referendarz sądowy, że skarżący nie wykazał, by pogorszeniu uległa jego sytuacja finansowa i to w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Także w sprzeciwie skarżący poprzestał na polemice z argumentacją i oceną referendarza sądowego i nie przedstawił żadnej argumentacji pozwalającej na odmienne rozstrzygniecie wniosku o prawo pomocy. Wobec powyższego słusznie przyjął referendarz, że skarżący podał takie same informacje o swojej kondycji, jak w poprzednim wniosku, nie wykazał pogorszenia swojej sytuacji finansowej, co skutkować musiało utrzymaniem zaskarżonego postanowienia w mocy. Ponownie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku wskazania, że postępowanie dotyczy budowy elektrowni wiatrowych na terenie Gminy są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie oceny sytuacji finansowej skarżącego i przyznania prawa pomocy. Sądowi z urzędu znane są powyższe okoliczności, a w części wstępnej postanowienia wskazuje się ostateczną decyzję organu II instancji (nazwę organu, datę wydania, numer akt administracyjnych) zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak postanowieniu. /-/ E. Brychcy