II OZ 382/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 459/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Krośnie z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 459/13, wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono K.C. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia K. C. złożył sprzeciw. Zawnioskował o uchylenie postanowienia w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie z kosztów opłaty sądowej. Podniósł, że błędnie rozpoznano stan formalno-prawny i materialny. Wyjaśnił, że zgodnie z rozliczeniem zakładu w urzędzie skarbowym za 2014 r. zakład nie przynosił dochodu, zaś koszty utrzymania miesięcznego pochodzą z gospodarstwa rolnego. Częściowe wpłaty dokonywane w różnych sądowoadministracyjnych sprawach pochodzą z oszczędności dokonywanych w comiesięcznych wydatkach. Raz jeszcze podkreślił, że jedynym źródłem utrzymania miesięcznego jego i jego żony jest pochodząca z gospodarstwa rolnego kwota 560 zł. Wniosek o ustanowienia pełnomocnika uzasadnił brakiem posiadania wykształcenia prawniczego i brakiem "dostatecznej praktyki procesowej". Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił K. C. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że wnioskodawca K.C. wraz z żoną M. C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł ([...] zł na osobę). Natomiast posiadany Zakład [...] nie przynosi dochodu. Na majątek wyżej wymienionych składa się dom o powierzchni [...]m2 (przy czym jego połowę zajmuje córka wraz z rodziną, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe), nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha oraz Zakład [...]. Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, udziałów ani obligacji, jak też żadnych wartościowych przedmiotów. Niemniej jednak nie podał jakie niezbędne comiesięczne wydatki ponosi na utrzymanie dwóch osób. Nie wskazał sposobu zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej, sposobu obliczenia deklarowanego z niej dochodu. Nie przedstawił kserokopii zeznań podatkowych, nie oświadczył czy wraz z żoną posiada jakiekolwiek rachunki bankowe. Sąd uznał, że przedstawione informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący i wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wątpliwości Sądu budzą przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawca oświadcza, że osiąga niewielki dochód z prowadzonego gospodarstwa. W ocenie Sądu brak w aktualnych czasach obiektywnych możliwości pokrycia z tak niskich dochodów wszystkich niezbędnych wydatków związanych z zaspokojeniem koniecznych potrzeb życiowych (nawet w ich podstawowym zakresie) i jednocześnie niekorzystania z instytucji pomocy społecznej czy też dopłat do produkcji rolnej. Sąd zauważył, że wnioskodawca w przedmiotowej sprawie kilkakrotnie występował o przyznanie prawa pomocy. W ramach tego postępowania wzywany był do złożenia dodatkowego oświadczenia czy przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych. Z obowiązku tego nie wywiązał się w należyty sposób, co także stanowiło podstawę do odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, że kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów i ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. To na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełniona została przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku. K.C. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jego sytuacja nie jest na tyle zła, aby nie mógł partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Zażaleniem K. C. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd nie rozpoznał wnikliwie wniosku o przyznanie prawa pomocy i błędnie ocenił sytuację "formalno-prawną i materialną" wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 245 § 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w przedmiocie przyznania prawa pomocy są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca jest obowiązany rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, by odmówić przyznania prawa pomocy. Podobnie ocenia się sytuację, gdy strona nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania. Chcąc korzystać z prawa pomocy, wnioskodawca winien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Powinien zatem wykazać, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Analiza informacji dotyczących sytuacji finansowej strony, zawartych we wniosku, nie pozwala na przyjęcie, że skarżący przedstawił okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ilość posiadanych informacji w ocenie Sądu jest zbyt mała, a same informacje są zbyt ogólne do rzetelnego rozpoznania wniosku. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania. W żaden sposób nieuprawdopodobnił też, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Powyższe uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania mogłoby rzeczywiście wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Pokreślenia wymaga przy tym, że skarżący miał świadomość konieczności pełnego i rzetelnego zobrazowania swojej sytuacji majątkowej w oparciu o stosowne dokumenty, bowiem przy rozpoznawaniu jego poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy był wzywany m.in. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawca przedstawił jedynie lakoniczne wyjaśnienia i zaniechał przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że nie wykazał on, iż jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zasadnie zatem Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.