II GZ 184/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 719/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 719/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił R. P. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący [...], wnosząc skargę, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja jest bardzo ciężka, pracuje jako rolnik, a dofinansowania (z ARiMR) w dużym stopniu pomagają mu w utrzymaniu gospodarstwa rolnego. Skarżący wskazał, że opłaty miesięczne wynoszą ok. [...] zł, a dodatkowo posiada bardzo dużo zobowiązań, których nie jest w stanie spłacić. W formularzu PPF skarżący nie wymienił żadnych osób, z którymi prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe – pozostawiając pustą rubrykę, natomiast odnośnie majątku podał, że posiada dom o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 29 ha i nie posiada oszczędności. Na wezwanie Sądu I instancji skarżący nadesłał: - wyciąg z rachunku bankowego zawierający historię operacji za okres od 22 września do 22 grudnia 2014 r.; - wyciąg z rachunku bankowego zawierający historię operacji za okres od 22 września do 19 grudnia 2014 r.; - zaświadczenie Wójta Gminy O. z dnia 14 stycznia 2015 r., że skarżący posiada na terenie gminy gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, w tym: [...] ha użytków rolnych, [...] ha przeliczeniowych ogółem, lasy 0.000 ha fizycznych; - dowody zapłaty za energię elektryczną: w okresie od 7 sierpnia do 6 października 2014 r. na kwotę [...] zł.; - faktury VAT za usługi telekomunikacyjne z dnia 18 sierpnia 2014 r. na kwotę brutto [...] zł; - decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] lutego 2013 r. ustalającą skarżącemu zobowiązanie z tytuł podatku rolnego w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, oddalając wniosek skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) wskazał, że z przedłożonych przez niego dokumentów, nie sposób jest stwierdzić, z jakich środków finansowych skarżący ponosi koszty swojego utrzymania. Z jednej strony skarżący przedstawia, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej, a jednocześnie z rachunków bankowych wynika, że obrót na tych rachunkach obejmuje znaczne kwoty od [...] zł, w tym regularny wpływ w kwocie [...] zł. Dalej, Sąd I instancji wskazywał, że należy mieć na uwadze również to, że skarżący na wezwanie Sądu I instancji nie wykazał wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie siebie, podając jedynie, że opłaty miesięczne wynoszą [...] zł, co również trudno jednoznacznie określić, gdyż skarżący przesłał jedynie dowody wpłat za energię elektryczną. W ocenie Sądu I instancji, skarżący w sposób wiarygodny i przekonywujący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Na podstawie przedstawionej przez skarżącego dokumentacji nie sposób w ocenie Sądu I instancji ocenić jego sytuacji majątkowej. Skarżący w tym zakresie zaniechał wykazania faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej, co pozwoliłoby Sądowi I instancji na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej. [...] złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie – względnie – zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażaleniem zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W uzasadnieniu skarżący przedstawił, że wymienione przez Sąd kwoty pieniężne – jako regularne wpływy to zaciągnięte pożyczki. Zdaniem skarżącego oświadczenia oraz dowody potwierdzają jego trudną sytuację finansową i uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych z jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu Sądu I instancji, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu w pełni wiarygodne i dlatego takiej wiarygodności odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący pomimo faktu, że był wzywany przez Sąd I instancji nie przysłał odpowiednich dokumentów, które, dowodziłyby jego trudnej sytuacji materialnej. Samo oświadczenie skarżącego, że pozostaje w sytuacji, która nie pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, nie daje podstaw ku temu, aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.