I FZ 469/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 459/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 30 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (określenie zobowiązania podatkowego oraz orzeczenie o odpowiedzialności osoby trzeciej) postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 16 września 2013 r., I SA/Gd 459/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. W motywach orzeczenia zauważono, że w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z 24 czerwca 2013 r. zobowiązano skarżącą do złożenia szeregu dokumentów źródłowych i oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W dniu 22 lipca 2013 r. skarżąca wniosła o przedłużenie zakreślonego terminu z uwagi na trudną sytuację rodzinną. Zarządzeniem referendarza sądowego z 30 lipca 2013 r. przedłużono zakreślony termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. W dniu 2 sierpnia 2013 r. pełnomocnik strony ponownie wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o 21 dni, powołując się również na sytuację rodzinną skarżącej. Zarządzeniem z 19 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych. Skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów również na etapie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza. Skarżąca nie złożyła ponadto dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca uchyliła się od przedłożenia istotnych dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. Skierowane do strony wezwanie w tym przedmiocie było precyzyjnie; dokładnie sformułowano w nim treść żądania i zakres oczekiwanych oświadczeń i dokumentów. Skarżąca nie przedstawiła więc swojej sytuacji majątkowej rzetelnie, co stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Dodatkowo wskazano, że kwestia wątpliwości dotyczących wysokości wpisu od skargi jest nieistotna w sytuacji, gdy skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zarzucając naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 Ppsa poprzez błędne zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych, - art. 163 § 1-2 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 166 i art. 246 § 1 pkt 2 poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, - art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji na skutek ograniczenia prawa skarżącej do sądu wobec odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżącej bezzasadnie odmówiono przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych, a przy tym wezwanie sądu w tym zakresie nie było precyzyjne. Ponadto nie jest znana wysokość wpisu w sprawie z uwagi na zaskarżenie zarządzenia przewodniczącego w tym przedmiocie. Stąd też brak było podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy przed rozstrzygnięciem wątpliwości w zakresie wysokości kosztów, jakie ma ponieść skarżąca w procesie. Niezależnie od powyższego wskazano, że w motywach zaskarżonego postanowienia nie podano konkretnych przyczyn wykluczających przyznanie prawa pomocy, a skarżąca została pozbawiona wyczerpującej informacji o przesłankach rozstrzygnięcia. W rezultacie powyższych uchybień naruszono prawo podmiotowe skarżącej do sądu, poprzez odmowę przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zarzuty zażalenia koncentrują się na następujących, wiążących się ze sobą kwestiach: 1) treści wezwania, o którym mowa w art. 255 Ppsa, jak i terminu do uzupełnienia dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń, 2) braku ustaleń co do kosztów, jakie strona powinna ponieść w przedmiotowym postępowaniu, 3) niewyjaśnieniu przesłanek rozstrzygnięcia w motywach orzeczenia, 4) naruszeniu konstytucyjnych gwarancji strony postępowania sądowego. Ad 1. Trafnie wywiódł Sąd pierwszej instancji, że treść wezwania o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przedstawiających sytuację materialną strony, nie nasuwa wątpliwości. W wezwaniu obszernie i szczegółowo wyłożono, o jakie dokumenty i oświadczenia chodzi (k. 40-43 akt sądowych). Natomiast w zażaleniu nie wyjaśniono, które fragmenty tegoż wezwania są dla strony – reprezentowanej wszak przez profesjonalnego pełnomocnika – niejasne, czy też nieprecyzyjne. Ponadto skarżąca nie może skutecznie powoływać się na okoliczność nieprzedłużenia terminu do przedstawienia dokumentów źródłowych oraz oświadczeń w sytuacji, gdy nie realizuje wezwania w tym zakresie ani w związku z wniesieniem sprzeciwu od postanowienia referendarza, ani nawet w postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (nie podając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy). Odnotować ponadto należy, że wniosek strony w ww. zakresie (przedłużenia terminu) był kolejnym w postępowaniu (poprzedni uwzględniono). Ad 2. Zasadnie zauważył Sąd wojewódzki, że kwestia wysokości wpisu w przedmiotowej sprawie pozostawała bez znaczenia w sytuacji, gdy z uwagi na nierzetelną informację o stanie majątkowym w ogóle nie sposób ocenić możliwości płatniczych strony, a tym bardziej w kontekście opłat sądowych należnych w sprawie. Na marginesie więc tylko wskazać należy, że argument zażalenia dotyczący wątpliwości w ww. zakresie stał się bezprzedmiotowy w związku z postanowieniem NSA z 9 stycznia 2014 r., I FZ 470/13. Ad 3. Oczywiście niezasadny jest zarzut dotyczący uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji wyczerpująco przedstawił swoje stanowisko wyjaśniając z jakich względów uznał, że skarżąca uchyliła się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, tj. wskazując na przebieg postępowania wpadkowego w zakresie prawa pomocy, a w szczególności na czas jakim dysponowała skarżąca na złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Ad 4. W związku z powyższym nie mógł też odnieść pożądanego skutku zarzut naruszenia prawa do sądu poprzez odmowę przyznania prawa pomocy. Ochrona, którą ta instytucja ma realizować, przysługuje bowiem wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa, poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Trafnie tymczasem uznał Sąd pierwszej instancji, że do tego kręgu skarżąca się nie zalicza, gdyż w istocie uchyliła się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że powyższy stan rzeczy, uchybiający ratio legis trybu z art. 255 Ppsa, stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.