I FZ 517/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2310/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień, październik, listopad 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 19 listopada 2013 r., III SA/Wa 2310/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. W motywach orzeczenia zauważono, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 400 zł (natomiast łączna kwota wpisów we wszystkich sprawach skarżącego, tj. III SA/Wa 2310-2313/13 wynosi 1.789 zł). Z rachunku bankowego żony skarżącego za miesiąc sierpień wynika suma uznań na kwotę 16.379 zł, suma obciążeń na kwotę 27.251 zł oraz saldo końcowe na kwotę 4.577 zł. Uwzględniając zatem, że skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną, Sąd stwierdził, że wysokość osiąganych dochodów pozwala na wygospodarowanie kwoty niezbędnej do opłacenia niniejszego postępowania sądowego. Sąd zauważył, że nie ma w tym kontekście znaczenia okoliczność, że od 17 lipca 2012 r. skarżący pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. Małżonkowie są bowiem zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek alimentacji dotyczy również ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Końcowo Sąd odnotował, że skarżący nie przeznacza otrzymywanego zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 776,10 zł na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania (zasiłek pokrywa odpowiednio koszty: najmu magazynu - 544 zł, telefonu komórkowego - 144 zł). W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji powinien był ocenić wyłącznie jego sytuację majątkową, pomijając w tym zakresie możliwości płatnicze jego małżonki, która nie wyraża zgody na partycypowanie w kosztach postępowania. Z kolei skarżący nie może "zmusić" żony do poniesienia tych kosztów (spełnienia w tym zakresie obowiązku alimentacyjnego) inaczej, jak tylko w drodze rozstrzygnięcia sądu cywilnego. Sąd pierwszej instancji nie wziął zatem pod uwagę kwestii egzekwowalności obowiązków wynikających z art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Natomiast nie budzi wątpliwości, że skarżący nie jest w stanie z własnych środków ponieść opłat sądowych. Brak wyczerpującej analizy wskazanych okoliczności skutkował odmową przyznania prawa pomocy i w rezultacie pozbawieniem skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Argumentacja skarżącego, zmierzająca do wyłączenia z oceny jego możliwości płatniczych dochodów osiąganych przez pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonkę, nie może odnieść pożądanego skutku. Skarżący domaga się bowiem w istocie oceny złożonego wniosku w przedmiocie prawa pomocy z pominięciem przesłanek ustawowych, warunkujących udzielenie tego typu pomocy materialnej Skarbu Państwa. Z szeregu przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika norma, uwzględniona trafnie przez Sąd pierwszej instancji, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy sensu stricto, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania i obowiązek wzajemnej pomocy, nawet przy ustroju rozdzielności majątkowej (art. 246 § 1 pkt 2, art. 252 § 1, art. 255, art. 256 Ppsa). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się w związku z tym konsekwentnie, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób (z rodziny) pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub nawet małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy (por. post. NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11, CBOSA). Już tylko z tych względów argumentacja skarżącego dotycząca trudności w uzyskaniu od małżonki środków na pokrycie kosztów postępowania (egzekwowalności obowiązku alimentacyjnego) nie może zostać uwzględniona. Dodatkowo zaś podkreślić należy, że twierdzenie strony w ww. zakresie budzi zastrzeżenia zważywszy na to, że ze złożonych oświadczeń wynika, iż żona aktywnie partycypuje w wydatkach rodziny ponosząc w przeważającej mierze koszty jej utrzymania (skarżący większość otrzymywanego zasiłku dla bezrobotnych przeznacza na wydatki z tytułu najmu magazynu i telefonu komórkowego). Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.