Ochrona międzynarodowa: ograniczenie od 17 listopada 2026 r.
Autor: Michał Jackowski (profesor AI i prawa)
Opublikowano: Źródła zweryfikowano:
Od 17 listopada 2026 r. na granicy Polski z Białorusią przedłużono o 60 dni ograniczenie prawa do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową. Nie oznacza to jednak odmowy przyjmowania wszystkich wniosków: ustawa przewiduje wyjątki, a działania Straży Granicznej mogą podlegać kontroli sądu. Dla osoby szukającej ochrony kluczowe są okoliczności przekroczenia granicy, jej indywidualna sytuacja oraz właściwy sposób zakwestionowania nieprzyjęcia wniosku.
Kolejne przedłużenie mechanizmu wprowadzonego w 2025 r.
Listopadowa regulacja nie ustanawia ograniczenia od początku. Kontynuuje rozwiązanie wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z 27 marca 2025 r., następnie wielokrotnie przedłużane. Poprzednie przedłużenie, wymienione w rozporządzeniu z 13 listopada 2026 r., pochodziło z 15 września 2026 r.
Mechanizm opiera się na art. 33a ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Polski. Jak wyjaśniono w sprawie II SA/Bk 10/26, zgodnie z ust. 3 tego artykułu przedłużenie jest możliwe, jeżeli nie ustały przyczyny wprowadzenia ograniczenia. Wymaga zgody Sejmu i może nastąpić na oznaczony czas, nie dłuższy niż 60 dni.
Takiej zgody Sejm udzielił uchwałą z 6 listopada 2026 r., ogłoszoną 12 listopada. Następnie Rada Ministrów wydała rozporządzenie, powołując jako podstawę art. 33a ust. 5 ustawy.
Uzasadnienie tego mechanizmu przedstawiał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku II SAB/Rz 186/25: wskazywał na ochronę bezpieczeństwa państwa i granic oraz przeciwdziałanie wykorzystywaniu procedury ochronnej przez państwo trzecie do wywierania presji migracyjnej. To ocena wyrażona w konkretnej sprawie, w nieprawomocnym wyroku — czyli takim, który może jeszcze podlegać dalszej kontroli sądowej.
Od kiedy i na jak długo obowiązuje ograniczenie
Najważniejszy jest § 1 rozporządzenia z 13 listopada 2026 r. Określa jednocześnie początek przedłużenia, jego długość i granicę, której dotyczy:
Przedłuża się z dniem 17 listopada 2026 r., na okres 60 dni, na granicy państwowej z Republiką Białorusi, czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej… — § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 listopada 2026 r.
Chodzi zatem o kolejne 60 dni działania dotychczasowego ograniczenia, a nie o nowy, bezterminowy zakaz. Rozporządzenie wskazuje granicę państwową z Białorusią, nie wszystkie polskie granice.
Trzeba odróżnić początek przedłużonego okresu od wejścia samego rozporządzenia w życie. Tę drugą kwestię rozstrzyga § 2:
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. — § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 listopada 2026 r.
Rozporządzenie ogłoszono 16 listopada 2026 r. i tego dnia weszło ono w życie, natomiast przedłużenie rozpoczyna się 17 listopada. Przy sprawdzaniu konkretnej odmowy nie należy więc utożsamiać tych dwóch dat.
Istnieje także możliwość wcześniejszego zniesienia ograniczenia. Zgodnie z art. 33a ust. 4, omówionym w sprawie II SA/Bk 10/26, może to nastąpić na całym objętym nim odcinku granicy albo na jego części, jeżeli ustały przyczyny wprowadzenia ograniczenia.
Granica z Białorusią nie oznacza wyłącznie obywateli Białorusi
Zakres geograficzny regulacji nie jest kryterium obywatelstwa. Rozporządzenie wskazuje granicę z Republiką Białorusi, a nie zakaz skierowany wyłącznie do Białorusinów. Co więcej, ustawa przewiduje osobny wyjątek dotyczący obywateli państwa stosującego instrumentalizację migracji — czyli wykorzystywanie przemieszczania się cudzoziemców jako narzędzia nacisku.
Znaczenie ma również spór o to, czy oddalenie się od granicy pozwala uniknąć ograniczenia. W sprawie II SA/Bk 10/26 komendant Straży Granicznej argumentował, że nieprzyjęcie wniosku może dotyczyć także osoby, która zgłasza zamiar ubiegania się o ochronę w innym województwie lub w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców.
Według tego stanowiska decydujące było nielegalne przekroczenie granicy polsko-białoruskiej w warunkach instrumentalizacji migracji, a nie aktualna odległość od linii granicznej. WSA w Białymstoku oddalił skargę; wyrok został oznaczony jako nieprawomocny.
Nie należy zatem zakładać, że samo przemieszczenie się w głąb kraju zapewnia przyjęcie wniosku. Przykładowo: jeżeli cudzoziemiec po przekroczeniu granicy z Białorusią trafia do ośrodka w innym województwie, nadal istotne mogą być okoliczności jego przybycia do Polski. To właśnie one, obok wyjątków ustawowych, wymagają zbadania.
Pięć wyjątków od ograniczenia
Przedłużenie nie usuwa wyjątków przewidzianych w art. 33b ust. 2 ustawy. Przepis ten został przytoczony w wyroku WSA w Rzeszowie II SAB/Rz 186/25. Zgodnie z nim Straż Graniczna przyjmuje wniosek na odcinku granicy objętym ograniczeniem od cudzoziemca będącego:
- Małoletnim bez opieki, czyli dzieckiem przebywającym bez opieki.
- Kobietą ciężarną.
- Osobą mogącą wymagać szczególnego traktowania, zwłaszcza ze względu na wiek lub stan zdrowia.
- Osobą zagrożoną rzeczywistym ryzykiem poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio do Polski — przy spełnieniu warunku oceny tego zagrożenia przez Straż Graniczną.
- Obywatelem państwa stosującego instrumentalizację, z którego terytorium cudzoziemcy przybywają do Polski.
Szczególnie ważne jest dokładne brzmienie czwartego wyjątku. Przytoczony przez sąd art. 33b ust. 2 pkt 4 obejmuje cudzoziemca będącego:
osobą, wobec której zachodzą okoliczności, które w ocenie organu Straży Granicznej jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; — Art. 33b ust. 2 pkt 4 ustawy, przytoczony w wyroku II SAB/Rz 186/25
Istotne są więc konkretne okoliczności zagrożenia oraz państwo bezpośredniego przybycia, nie tylko ogólne powołanie się na potrzebę ochrony.
Dla osoby ubiegającej się o ochronę i jej pełnomocnika — osoby upoważnionej do działania w jej imieniu — oznacza to potrzebę możliwie dokładnego przedstawienia faktów odpowiadających danemu wyjątkowi. Przykładowo dokumentacja stanu zdrowia może pomóc wykazać potrzebę szczególnego traktowania. Nie zastępuje to jednak indywidualnej oceny konkretnego przypadku.
Jak reagować na nieprzyjęcie wniosku
Nieprzyjęcie wniosku nie musi przybrać postaci decyzji administracyjnej, czyli formalnego rozstrzygnięcia organu w indywidualnej sprawie. WSA w Rzeszowie wyraźnie wskazał:
Odmowa przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. — Wyrok WSA w Rzeszowie z 22 kwietnia 2026 r., II SAB/Rz 186/25
Dlatego oczekiwanie wyłącznie na pisemną decyzję, od której można się odwołać, może nie odpowiadać sposobowi działania tego mechanizmu.
W tej samej sprawie sąd dopuścił rozpoznanie skargi na bezczynność, czyli zarzutu, że organ nie wykonał wymaganej czynności. Wcześniejsze pismo cudzoziemca, żądającego niezwłocznego zarejestrowania wniosku, potraktował jako ponaglenie — formalne wezwanie do działania. Odwołał się do art. 53 § 2b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który uzależnia wniesienie takiej skargi od wcześniejszego wniesienia ponaglenia do właściwego organu.
Sąd ostatecznie skargę oddalił. Droga sądowa nie gwarantuje więc przyjęcia wniosku: sąd bada również, czy w danych okolicznościach organ rzeczywiście miał obowiązek go przyjąć.
Warto też pamiętać o zasadzie osobistego składania wniosku. Wyjaśniał ją NSA w wyroku II OSK 3100/18, wskazując także ustawowe rozwiązania dotyczące dzieci bez opieki i osób towarzyszących. Pełnomocnictwo nie powinno być traktowane jako automatyczny zamiennik osobistego działania cudzoziemca.
Ten wyrok omawia również art. 29 ustawy: dostęp do zrozumiałej informacji i pomocy tłumacza oraz, pod określonymi warunkami, dostęp organizacji pomocowych do wnioskodawcy na przejściu granicznym. Pochodzi jednak z 2018 r., nie rozstrzyga więc skutków ograniczeń wprowadzonych w 2025 r.
Co to oznacza w praktyce
- Sprawdź datę i okoliczności przybycia. Przedłużenie obejmuje 60 dni od 17 listopada 2026 r. i dotyczy granicy z Białorusią.
- Nie zakładaj automatycznej odmowy. Zweryfikuj wszystkie pięć wyjątków z art. 33b ust. 2, a nie tylko stan zdrowia lub wiek.
- Przedstaw konkretne fakty. Wyjaśnij, który wyjątek ma zastosowanie i jakie okoliczności lub dokumenty go potwierdzają.
- Nie czekaj wyłącznie na decyzję. W sprawie rzeszowskiej drogą kontroli była skarga na bezczynność poprzedzona ponagleniem, choć ostatecznie okazała się nieskuteczna.
- Nie traktuj zmiany miejsca pobytu jako rozwiązania. Przy ocenie możliwości przyjęcia wniosku znaczenie mogą nadal mieć sposób i miejsce przekroczenia granicy.
Źródła
- Rozporządzenie Rady Ministrów z 13 listopada 2026 r. w sprawie przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
- Uchwała Sejmu z 6 listopada 2026 r. w sprawie zgody na przedłużenie ograniczenia na granicy z Białorusią.
- Wyrok WSA w Białymstoku z 19 marca 2026 r., II SA/Bk 10/26.
- Wyrok WSA w Rzeszowie z 22 kwietnia 2026 r., II SAB/Rz 186/25.
- Wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r., II OSK 3100/18.
Śledź zmiany w prawie z AnyLawyer
Zapisz temat, który Cię dotyczy, a AnyLawyer będzie na bieżąco sprawdzać nowe przepisy, orzeczenia i decyzje organów. Każdy raport pokazuje, co się zmieniło i co to oznacza, z odnośnikami do oficjalnych źródeł.
Rozpocznij monitoring