Ts 98/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 października 2025 r. Pozycja 279 POSTANOWIENIE z dnia 11 lutego 2021 r. Sygn. akt Ts 98/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . C . w sprawie zgodności: art. 40, art. 41 i art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.) z art. 2, art. 32, art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASAD NIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 czerwca 2020 r. (data nadania) J . C . (dalej: skarżąc y ) , reprezentowan y przez pełnomocnik a z urzędu , wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Postanow ieniem z 30 lipca 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w G . nie uwzględ- nił wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie dotyczącej rozpoznania jego wniosku o udzielenie mu , jako skazanemu , warunkowego przedterminowego zwolnienia. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 28 lipca 2020 r. skarżąc y został wezwan y do usunięcia braków formaln ych skargi konstytucyjnej przez: nadesłanie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem orzeczenia wskazanego jako ostateczne oraz udokumentowanie daty jego doręczenia skarżącemu, podanie i udokumentowanie daty złoże- nia wniosku o ust anowienie pełnomocnika z urzędu, a także poinformowanie, czy został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie z 8 sierpnia 2020 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego ustosunkował się do powyższego wezwania. Wskazał, że skarżący przebyw a obecnie w Areszcie Śledczym i w związku z tym nie było możliwe uzyskanie od niego dokumentu potwierdzającego datę doręczenia mu postanowienia wskazanego jako ostate czne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon- stytucji. Trybunał ustalił z urzędu, że orzeczenie to skarżący otrzymał 8 sierpnia 2018 r. Zdaniem skarżącego zakwestionowane przepisy – poprzez brak możliwości zaskarże- nia postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego – naruszają zasadę demokratycznego państwa prawa, zasadę równości wobec prawa, prawo do bezstronnego i niezależnego sąd u oraz zasadę dwuinstancyjności . Jak twierdzi, „ zróżnicowanie procedury karnej w stosunku do OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 279 2 cywilnej powoduje, że strona postępowania karnego jest w gorszej sytuacji niż strona postę- powania cywilnego, gdyż od mawia się jej prawa do dwuinstancy jności postępowania w spra- wie z wniosku o wyłączenie sędziego ” (s. 3 skargi) . Zaznaczył, że w postę powaniu karnym sąd rozstrzyga o jednym z podstawow yc h praw człowieka – o wolności. Zdaniem skarżącego r ozpatrywanie sprawy tylko w jednej instancji , bez możliwości odwołania , „może skutkować znacznymi szkodami dla strony procesu, a w przypadku postępowania karnego szkody te mo- gą się przekładać na wyrok skazujący” (s. 4 skargi) . W przekonaniu skarżącego w niniejszej sprawie termin na wniesienie skargi konstytu- cyjnej wynosi trzy miesiące od dnia poinformowani a pełnomocnika o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącego z urzędu . Trybunał Kons tytucyjny zważył, co następuje: 1. Warunkiem skuteczności skargi konstyt ucyjnej jest spełnienie wymogów wynikają- cych z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; d alej: u.o.t.p. TK). 2. Zdaniem skarżącego skarga konstytucyjna została wniesiona w ustawowym termi- nie trzech miesięcy od dnia doręczenia pełnomocnikowi z urzędu zawiadomienia o wyzna- czeniu go w tej sprawie do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Przedstawione stanowisko jest nietrafne. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK początkiem biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej jest doręczenie skarżącemu ostatecznego orzeczenia w sprawie. Termin ten w przypadku jego zawieszenia jest liczony w dniach, tak jakby od początku był oznaczony w dniach, i wynosi 90 dni (art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 165 § 1 ustawy z dni a 17 paź- dziernika 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm. w związku z art. 111 i art. 114 ustawy z dnia 2 3 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm. ). W rozpoznawanej sprawie termin do wniesienia skargi konstytucyjnej należy zatem li- czyć od dnia następne go po dacie doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia ( 8 sierpnia 201 8 r.), czyli od 9 sierpnia 2018 r. Bieg terminu uległ zawieszeniu 13 sierpnia 2018 r. na skutek złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Termin ponownie zaczął biec 2 1 stycznia 2020 r., t j. od pierwszego dnia po dacie zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu (art. 4 4 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p. TK) . Oznacza to, że t ermin do złożenia skargi upłynął zatem 15 kwietnia 20 20 r. Rozpatrywaną skargę nadano w urzędzie pocztowym 24 czerwca 2020 r ., a więc po terminie . Okoliczność ta stanowi samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu. Nie trafne jest również stanowisko skarżącego dotyczące liczenia terminu do wniesie- nia skargi konstytucyjnej w związku z ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwią- zaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm. ; da- lej: ustawa o COVID - 19 ) . Trybunał przypomina, że termin do wniesienia skargi konstytucyj- nej jest terminem materialnoprawnym ( zob. m.in. postanowieni a TK z : 25 czerwca 2014 r., sygn. Ts 5/14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 246; 17 października 2018 r., sygn. Ts 143/17, OTK ZU B/2019, poz. 21; 20 lutego 2020 r., sygn. Ts 191 /19, OTK ZU B/2020, poz. 213 ). Z tego względu w sprawie nie doszło do zawieszenia biegu terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 15zzs ustawy o COVID - 19. W tej sytuacji – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK – Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 279 3 3 . Trybunał wskazuje ponadto , że na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być tylko ten przepis, który był normatywną podstawą ostatecz- nego o rzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę. Poniżej Trybunał ustosunkuje się do przedmiotu zaskarżenia, odnosząc się do poszczególnych j ednostek redak- cyjnych przepisów zakwestionowanych przez skarżącego w całości . 3 .1 . Z askarżony art. 41 § 2 ustawy z dn ia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k. ) , jak stwierdza Trybunał, nie był pod- stawą prawną wydania postanowienia Sądu Okręgowego, z którym skarżący łączy narusz enie swoich konstytucyjnych praw. W przepisie tym ustanowiono termin prekluzyjny , po przekro- czeniu którego sąd pozostawia wniosek bez ro zpoznania. Jak wynika zarówno z przedstawio- nego w skardze stanu faktycznego, jak i z dołączonego do niej orzeczenia , podstawą nie- uwzględni enia przez sąd wniosku skarżącego i od mówienia wyłączenia sędziego od rozpo- znania jego sprawy nie było przekroczenie terminu do złożenia wniosku. S ąd nie uwzględnił wniosku skar żącego , ponieważ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 40 § 1 pkt 1 - 9 oraz art. 41 § 1 k.p.k. 3 .2. N ormujący postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego art. 42 § 1 - 3 k.p.k. również nie stanowił p odstawy prawnej orzeczenia powołanego przez skarżącego jako osta- teczne w rozumi eniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie bowiem z art. 42 § 1 w yłączenie na- stępuje na żądanie sędziego, z urzędu , albo na wniosek strony. § 2 tego przepisu brzmi: „[ j ] eżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40, wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jeg o miejsce wstępuje inny sędzia ” . Sędzia, co do którego zg łoszono wniosek o wyłączenie na podstawie art. 41, może złożyć do akt stosow- ne oświadczenie na piśmie. Wniosek rozpoznaje się niezwłocznie. Natomiast § 3 stanowi, że z chwilą wyłączenia sędziego , czynności procesowe dokonane z jego udziałem po złożeniu wniosku stają się bezskuteczne. Trybunał st wierdza, że powołane wyżej paragrafy 1 - 3 tego przepisu nie znalazł y zastosowania w sprawie skarżącego , w zakwe stionowanym w skardze zakresie. W tej sytuacji – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK – należało odmówić nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu w zakresie ba- dania konstytucyjności art. 41 § 2 i art. 42 § 1 - 3 k.p.k. 4. Jak stanowi zakwestionowany art. 42 § 4 k.p.k., „ [ p ] oza wypadkiem określonym w § 2 o wyłączeniu orzeka sąd, przed którym toczy się postępo wanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego składu sądu, w kwestii wyłąc zenia orzeka sąd wyższego rzę- du ” . Trybunał stwierdza, że powyższa norma została zastosowana przy wydaniu postano- wienia Sądu Okręgowego, jednakże jej treść nie pozostaje w związku z istotą postawionego w skardze zarzutu niekonstytucyjności powołanego wyżej przepisu (brak możliwości z askar- żenia postanowienia sądu w przedmiocie wyłączenia sędziego), co czyni ten zarzut oczywi- ście bezzasadnym. Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – podstawą od- mowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu w zakresie badania konstytucyjności art. 42 § 4 k.p.k. 5 . Trybunał stwierdza, że złożonej skardze należy odmówić nadania dalszego biegu także w pozostałym zakresie , tj. co do zarzutu niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 279 4 Sformułowany przez skarżącego zarzut dotyczy braku możliwości poddania kontroli instancyjnej ( braku możliwości złożenia zażalenia) postanowienia w sprawie wyłączenia sę- dziego. Należy zwrócić uwagę na fakt, że wprawdzie na postanowienie sądu w sprawie wyłą- czenia sędziego zażalenie nie przysługuje, to jednak zarzut obrazy art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. może być skutecznie postawiony w apelacji. Ta kie uprawnienie przewiduje art. 447 § 4 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem „[w] apelacji można podnosić zarzuty, które nie stanowiły lub nie mogły stanowić przedmiotu zażalenia”. Dopuszczalne jest więc formułowanie ich bez wzglę- du na to, czy dotyczą uprzednich orzeczeń i zarządzeń wpadkowych, które mogły być zaskar- żone, czy tych, których zaskarżenia się nie przewiduje (wyrok SN z 12 czerwca 2007 r., sygn. akt IV KK 62/07, LEX nr 296720 oraz postanowienie SN z 6 lutego 2015 r., sygn. akt V KK 384/14, LEX nr 1653780). Próbę podważenia postanowienia odmawiającego wyłączenia sę- dziego można podjąć także w kasacji . Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 22 paździer- nika 2002 r.: „[z] arzut obrazy art. 41 § 1 k.p.k. może być skutecznie złożony w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli strona złożyła wniosek o wyłączenie sędziego sądu odwoławczego w tym trybie i nie został on uwzględniony, albo strona dowiedziała się o przyczynie tego wyłączenia po wydaniu wyroku w sądzie drugiej instancji, bądź też sędzia, któremu znane były powody wyłączenia nie złożył stosownego żądania o wyłączenie (art. 42 § 1 k.p.k.), a strona nie sko- rzystała z prawa złożenia wniosku. Co oczywiste, zarzut ten jest skuteczny tylko wówczas, gdy uchybienie to, mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia” ( sygn. akt II KK 202/02 , LEX nr 56092). S twierdzenie przez sąd naruszenia przepisów dotyczących wyłąc zenia sę- dziego jest podstawą do uchylenia zakwestionowanego orzeczenia na p odstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. Mając na uwadze powyższe Trybunał stwierdza , że choć przepisy ustawy ‒ K odeks postępowania karnego nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie od- dalające wniosek o wyłączenie sędziego, to jednak umożliwiają kwestionowanie rozstrzy- gnięć, które są niekorzystne dla skarżące go . W t ym stanie rzeczy sformułowane w skardze zarzuty, odnoszą ce się tylko do kwestii niemożności wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie wyłączenia sędziego, nie uprawdopod o bniają tezy o niezgodności przedmiotu skargi z postanowieniami Konstytucji, które prawa te statuują. Okoliczność ta jest – zgodnie z art . 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art . 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu co do zarzutu niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k . W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.