Ts 8/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 stycznia 2020 r. Pozycja 44 POSTANOWIENIE z dnia 2 października 2019 r. Sygn. akt Ts 8/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie : Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K .P.J. w sprawie zgodności: 1) art. 117 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 118 § 5 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 10 ust. 2, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie , art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 190 ust. 5, art. 190 ust. 5 w związku z art. 2 i art. 190 ust. 5 w związ ku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 stycznia 2018 r. (data nadania) , małoletni K.P.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę praw- nego umocowanego przez swoich przedstawicieli ustawowych, wystąpił z żądaniem przyto- czonym w komparycji niniejszego postanowienia. Stan faktyczny leżący u podstaw skargi konstytucyjnej przedstawia się następująco : Postanowieniem z 27 lutego 2017 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w K . odmówił do- puszczenia skarżącego do udziału w sprawie o zmianę wyroku rozwodowego (w charakterze interwenienta ubocznego po stronie wnioskodawcy) oraz oddalił wniosek o ustanowienie dla niego kuratora. S karżący (reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego – matkę) wniósł zażalenie na to postanowienie , które Sąd Okręgowy w K . oddalił postanowieniem z 12 czer- wca 2017 r. (sygn. akt […] ). W związku z tym orzeczeniem, matka skarżącego wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Rejono- wy uwzględnił wniosek postanowieniem z 24 września 2017 r. (sygn. akt […] ). Adwokat wy- OTK ZU B/2020 Ts 8/18 poz. 44 2 znaczony przez Izbę Adwokacką w K . nie sporządził skargi , lecz opinię o braku podstaw do wniesienia tego środka prawnego. Pismo to zostało doręczone matce skarżącego 23 paździer- nika 2017 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 czerwca 2019 r., doręczo- nym pełnomocnikowi skarżącego 17 czerwca 2019 r. (na dokumencie potwierdzającym od- biór pisma błędnie wpisano datę 17 września 2019 r. ), skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej, prz ez: 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji; 2) doręczenie: a) odpisu albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem ostatecznego orzeczenia oraz wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć , potwi erdzających wyczerpanie drogi prawnej w rozumieniu art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), b) czterech egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w post ępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym; 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia, przez do- ręczenie oryginału koperty lub jej kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem; 4) poinformowanie, czy od orzeczenia wskazanego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący wniósł nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym złożonym w Trybunale 24 czerwca 2 019 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia. Wskazał, że orzeczeniem, o którym mowa w zarządzeniu jest opinia o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej. Pismo to – jak podkreślił skarżący – ostatecznie ukształtowało stan faktyczny w sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału. Skarżący twierdzi, że utrwalon y przez sądy sposób stosowania zakwestionowanego w skardze art. 117 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) narusza „podstawowe zasady państwa prawa w tym prawo do rozpoznania spra- wy przez niezawisły i bezstronny [s] ąd, jak również (…) obowiązek sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez niezawisłe i bezstronne sądy zgodnie z art. 10 ust. 2 Konstytucji”. Z kolei drugi z zaskarżonych przez niego przepisów, tj. art. 118 § 5 k.p.c., narusza „istotę funkcji pełnomocnika strony”. Polega ono na tym, że pełnomocnik, który nie ma „statusu »właściwego sądu« wbrew swej funkcji dokonuje (…) arbitralnego osądu poglądów mandan- ta zamiast reprezentować stronę”. W ten sposób art. 118 § 5 k.p.c. w sprawie, w związku z którą skarżący wniósł skargę, pozbawił go prawa do wstępnego rozpoznania tego środka prawnego. Jest to – jak zarzucił skarżący – nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa i funkcją zawodowego pełnomocnika procesowego w systemie prawnym państwa. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna. OTK ZU B/2020 Ts 8/18 poz. 44 3 W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. W związku z tym, warunkiem zakwestionowania za pomocą skargi konstytucyjności określonego przepisu jest uprzednie jego zastosowanie jako podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia wydanego prze z sąd lub organ administracji publicznej. Jest to wymóg bezwzględny i w tym trybie postępowania przed Trybunałem prawodawca nie przewiduje możliwości poddania kontroli jakiegokolwiek unormowania, które nie byłoby podstawą prawną orzeczenia, wydanego w spra wie skarżącego. Konkretyzacja tego wymogu została dokonana w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy u.o.t.p. TK , który zobowiązuje wnoszącego skargę do określenia normy, na podstawie które j sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach określonych w Konstytucji . Z kolei art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK ustanawia wymóg dołączenia do skargi wydanego na jej podstawie orzeczenia. Zdaniem Trybunału ten podstawowy warunek dopuszczalności skargi konstytucyjnej nie został przez skarżącego spełniony. Skarżący bowiem błędnie przyjmuje, że – sporządzona na podstawie art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) – opinia pełnomocnika z urzędu o braku pod staw do wniesienia skargi konstytucyjnej może być uznana za orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Pełnomocnika z urzędu, ustanowionego przez sąd w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej, nie można utożsamiać ani z „sądem”, ani z „orga nem administracji publicznej”, zaś przedłożona przez niego opinia nie jest „orzeczeniem” władczo rozstrzygającym o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji (zob. postanowienia TK z: 10 listopada 2014 r., sygn. Ts 242/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 99 oraz 3 lutego 2016 r., sygn. Ts 335/15, OTK ZU B/2016, poz. 98). Należy więc przyjąć, że skarżący podjął próbę zakwestionowania art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c., choć nie miał – niezbędnego w świetle art. 79 ust. 1 Kon stytucji – orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, wydanego na ich podstawie. Na marginesie należy podkreślić, że takim orzeczeniem nie jest także dołączone do skargi postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 12 czerwca 2017 r. (sygn. akt […] ), kt óre rozstrzyga o dopuszczeniu skarżącego do postępowania, a nie o ustanowieniu dla niego pomocy prawnej. Orzeczenie to nie zostało zatem wydane na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w skardze cechuje oczywista bezzasadność. U stanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu – co należy podkreślić – nie jest rów- noznaczne z obowiązkiem dokonania przez niego określonej czynności prawnej (sporządzenia skargi konstytucyjnej). Ma ono na celu zapewnienie stronie profesjonalnej pomocy prawnej, która może obejmować zarówno sporządzenie skargi , jak i wyjaśnien ie przyczyn odmowy jej sporządzenia. Przymus adwokacko-radcowski, ustanowiony w art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK, choć stano- wi formalne ograniczenie prawa do złożenia skargi konstytucyjnej, pełni funkcję gwarancyj- ną. Ma zagwarantować, że skargi konstytucyjne będą sporządzane przez osoby posiadające wiedzę i doświadczenie konieczne do ich prawidłowego przygotowania. Jednocześnie ma zapewnić to, że skargi nie będą formułowane w sprawach, w których nie występują przesłanki do ich wniesienia. Rygoryzm powyższego wymogu jest łagodzony możliwością wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, który zobowiązany jest udzielić stronie pomocy prawnej. Elementem OTK ZU B/2020 Ts 8/18 poz. 44 4 realizacji tego obowiązku jest ocena istnienia podstaw do złożenia skargi konstytucyjnej. Ob- owiązek ten jest więc wypełniany zarówno przez sporządzenie i wniesienie skargi, jak i opinii o braku podstaw do wniesienia tego środka prawnego . Obie te czynności realizują cel usta- nowiony w art. 117 i art. 118 k.p.c., którym jest zapewnienie stronie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu . Od profesjonalnego pełnomocnika nie można oczekiwać sporządzenia i w niesienia środka prawnego w sytuacji, gdy jest on przekonany o jego bezpodstawności. Zapewnieniu odpowiedniej jakości pomocy prawnej udzielanej stronie służy ponadto art. 118 § 6 k.p.c . Przepis ten przewiduje wyznaczenie dla skarżącego innego adwokata lub radcy prawnego wtedy, gdy opinia o braku podstaw do złożenia skargi nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Sądy mogą więc wyznaczyć kolejnego pełno- mocnika z u rzędu, jeśli stwierdzą, że dotychczasowy dopuścił się zaniedbań podczas wyko- nywania swoich czynności. Zdaniem Trybunału rozwiązanie to w wystarczającym stopniu gwarantuje realizację prawa skarżące go do uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej. Za- pewnia również kontrolę sądową nad sposobem udzielenia tej pomocy. Rolą sądu powszech- nego w tej sytuacji nie jest bowiem ocena zasadności sporządzenia skargi konstytucyjnej w określonym stanie faktycznym , lecz zapewnienie realizacji prawa skarżącego do pomocy prawnej z urzędu. Wbrew twierdzeniom skarżące go, sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej nie pozbawia go ochrony swoich praw. Skarżąc y może bowiem – z zachowaniem ustawowego terminu wystąpienia ze skargą – zwrócić się do pełnomocnika z wyboru (zob. postanowienia TK z: 8 października 2014 r., sygn. Ts 209/14, OTK ZU nr 6/ B/2014, poz. 631; 10 października 2014 r., sygn. Ts 189/14, OTK ZU nr 3/ B/2015, poz. 262 oraz 28 września 2015 r., sygn. Ts 110/15, OTK Z U B/2016, poz. 99). Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy na- dania analizowanej skardze dalszego biegu. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust . 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.