Ts 124/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 maja 2018 r. Pozycja 72 POSTANOWIENIE z dnia 13 grudnia 2017 r. Sygn. akt Ts 124/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej T.P. w sprawie zgodności: art. 523 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904) z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalsze go biegu skardze konstytucyjnej UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 czerwca 2017 r. (data nadania) T.P. wystąpił o stwierdzenie, że art. 523 § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks post ępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim „nie przyznaje uprawnienia do wystąpienia z kasacją wyłącznie z powodu niewspół- mierności kary innym podmiotom jak tylko Ministrowi Sprawiedliwości – Prokuratorowi Gene ralnemu” jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w Trybunale w związku z następującą sprawą. Sąd Okręg owy wyrokiem z listopada 2015 r. skazał skarżącego na karę 25 lat pozbawienia wolności. Następnie Sąd Apelacyjny wyrokiem z kwietnia 2016 r. zmienił zaskarżony wyrok, obniżając karę pozbawienia wolności do lat 15. Na skutek kasacji Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego S ąd Najwyższy wyrokiem z listopada 2016 r. uch ylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W konsekwencji Sąd Apela- cyjny wyrokiem z grudnia 2016 r. orzekł karę 25 lat pozbawienia wolności. Zdaniem skarżącego art. 523 § 1a k.p.k. narusza jego prawo do równego traktowania przez władze publiczne, tj. prawo do posiadania takich samych uprawnień w postępowaniu karnym, jak ie mają pozostali uczestnicy tego postępowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Pod- nosi też, że w ramach prawa do obrony skarżący powinien mieć dostęp do Sądu Najwyższe- go , zwłaszcza wtedy, gdy sfera praw dotyczy jego wolności osobistej . Natomiast zaskarżony przepis – w ocenie skarżącego – ten dostęp uniemożliwia , przez co narusza prawo skarżącego do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji). OTK ZU B/2018 Ts 124/17 poz. 72 2 Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 października 2017 r. pełno- mocnik sk arżącego został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyj- nej. Pismem z 2 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącego odniósł się do powyższego zarzą- dzenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu nieja wnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. Trybunał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyj- ną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wol ności lub prawa zostały naruszone”. Oznacza to, że war u nkiem złożenia skargi jest nie każde naruszenie Konstytucji, ale tylko ta k ie, które dotyczy przepisów statuujących wolności lub prawa człowieka i obywatela. Z tego względu, w skardze konstytucyjnej trz eba wskazać konkretną osobę, której wolności lub prawa naru- szono, przedstawić oznaczone (poręczone, zapewnio ne, gwarantowane, chronione) w Konsty- tucji wolności lub prawa, które naruszono, oraz określić sposób tego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK). W analizowanej skardze konstytucyjnej skarżący domaga się stwierdzenia niekonsty- tucyjności art. 523 § 1a k.p.k., zgodnie z którym „ ograniczenia, o którym mowa w § 1 zdanie drugie, nie stosuje się do kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwoś ci – Prokuratora Generalnego w sprawach o zbrodnie ” . Wspomniane w tym przepi sie ograniczenia dotyczą podstaw do wniesienia kasacji, gdyż zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k. „ kasa cja może być wniesio- na tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 lub innego rażące go naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Kasacja nie może być wniesiona wyłącznie z powodu niewspółmierności kary” . Skarżący podkreśla, że przepis ten pozbawia go możliwości wniesienia kasacji, jeśli jako podstawę chc iałby wskazać wyłącznie niewspółmierność orzeczonej kary. Przykładem potwierdzającym naruszenie praw skarżącego jest – jego zdaniem – wyrok Sądu Apelacyjne- go z grudnia 2016 r. , który został wydany na skutek uwzględnienia ka sacji Ministra Sprawie- dliwości – Prokuratora Generalnego. Skarżący nie legitymuje się natomiast żadnym orzeczeniem, które bezpośrednio od- mawiałoby mu prawa wniesienia kasacji, argumentowanej niewspółmiernością orzeczonej wobec niego kary. W związku z powyższym Trybunał przypomina, że n a podstawie art. 77 ust. 1 w zw. z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK do skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia w wyniku wyczerpania drogi prawnej (zob. postano- wienie TK z 22 lutego 2016 r., sygn. Ts 172/15; OTK ZU B/2016, poz. 155). Obowiązek wy- czerpania drogi prawnej nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, w której skarżący kwe- stionuje brak możliwości wniesienia danego środka zaskarżenia. W takim przypadku , w celu uprawdopodobnienia rzeczywistego naruszenia wolności lub praw, skarżący musi ponad w szelką wątpliwość wykazać, że w kwestionowanym zakresie doszło do zamknięcia drogi sądowej. Jak wynika z utrwalonego orzecznic twa Trybunału (zob. wyrok z : 11 października OTK ZU B/2018 Ts 124/17 poz. 72 3 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU nr A/2016, poz. 79 oraz 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), niewy starczające jest wskazanie, że przepisy zaskarżonej regulacji ustawowej nie przewidują możliwości wniesienia nadzwyczajnego ś ro dka zaskarże- nia, lub że jest ona wprost wyłączona. Dla potwierdzenia naruszenia przysługujących skarżą- cemu wolności lub praw niezbędne jest uzyskanie ostatecznego orzeczenia, które będzie po- twierdzało, że droga sądowa jest wyłączona. W analizowanej sprawi e skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji przez zaskarżony art. 523 § 1a k.p.k. skarga konstytucyjna ma bowiem cha rakter abstrakcyjny, a więc nie spełnia wy- magań okreś lonych w art. 77 ust. 1 w zw. z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK Okoliczność ta sta- nowi samoistną podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał przypomina również, że instytucja kasacji ma charakter nadzwyczajny, po- nadprogramowy gdyż dot yczy spr aw, w których doszło do wydania prawomocnego rozstrzy- gnięcia. Oczywiście nie oznacza to, że w ramach tego postępowania nie obowiązują gwaran- cje i standardy określone w przepisach Konstytucji (zob. wyrok TK z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2). Jednakże nie ulega wątpliwości, że prawa i wolności konstytucyjne, z uwagi na wyjątkowy charakter kasacji, nie mają takiego samego zakresu zastosowania, jaki obowiązuje w ramach zwykłego (dwuinstancyjnego) postępowa- nia. Kwestia ta ma istotne znaczenie z perspektywy oceny zgodności zaskarżonego przepisu k.p.k. z postanowieniami Konstytucji. Weryfikacja konstytucyjności przepisów ustaw nie może być bowiem dokonywana w cał kowitym oderwaniu od ich roli i funkcji, jaką pełnią w systemie prawnym. W analizowanej sprawie skarżący mógł w sposób nieskrępowany realizować przysłu- gujące mu prawo do obrony, zarówno na etapie postępowania przed sądem I jak i II insta ncji. W toku procesu korzystał z pomocy profesjonalnego obrońcy, a także samodzie lnie podej- mował działania mające na celu obronę jego interesu prawnego. Trybunał przypomina, że instytucja kasacji służy wyeliminowani z obrotu prawnego orzeczeń, które dotknięte są szczegółowo określonymi wadami, (np. zaistniały bezwzględne przyczyny odw oławcze lub inne rażące naruszenie przepisów prawa), które mogły mieć wpływ na treść wydanego orze- czenia (art. 523 § 1 k.p.k.). W związku z tym na gruncie postępowania kasacyjnego prawo do obrony odgrywa zdecydowanie poślednią, marginalną rolę. Wniesiona kasacj a może nato- miast spowodować, że prawo od obrony „odżyje” np. na skutek uchylenia prawomocnego wyroku i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania. Biorąc pod uwagę powyższe wyja- śnienia, należy uznać, że przekonanie sk arżącego, jakoby niemożność wn iesienia kasacji wy- łącznie na podstawie niewspółmierności orzeczonej kary naru szała jego prawo do obrony, jest bezzasadne w stopniu oczywistym. Trybunał przypomina także, że art. 32 Konstytucji zasadniczo nie mo że stanowić sa- moistnej podstawy kontroli w tr ybie skargowym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Trybunał wielokrotnie wyjaśniał w swoich orzeczeniach , że przepis ten wyznacza jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy kon- kretnego prawa (zob. wyroki TK z: 30 maja 2007 r., sygn. SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz 10 lipca 2007 r., sygn. SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz . 75). Trybunał po d- kreśla, że o dopuszczalności stosowania art. 32 Konstytucji jako samoistnej podstawy indy- widualnej kontroli konstytucyjności prawa nie może przesądzać okoliczność, że przepis te n mo że być samodzielną podstawą orzeczenia wydawanego w ramach kontroli gene ralnej (abs- trakcyjnej). W tym ostatnim przypadku ocena ta nie jest bowiem uwarunkowana istnieniem praw podmiotowych konkretnego podmiotu, naruszonych zastosowaniem przez organ władzy OTK ZU B/2018 Ts 124/17 poz. 72 4 publicznej niekonstytucyjnego przepisu (zob. postanowienie TK z 25 marca 2009 r., sygn. Ts 75/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 126). W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowieni e w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowie- nia.