Ts 59/25

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 września 2026 r. Pozycja 165 POSTANOWIENIE z dnia 20 maja 2026 r. Sygn. akt Ts 59/25 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A . B . o zbadanie zgodności: 1) § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536) w zakresie, w jakim „ ustalają stawki za działanie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu cywilnym, w przypadku, gdy kuratorem jest adwokat – w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400) ograniczając możliwość ich podwyższenia – do kwoty stawek minimalnych ” , z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 zda nie drugie oraz art. 92 u st. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 2) § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia wskazanego w p unkcie pierwszy m , w zakresie , w jakim „ różnicuj[ą] sytuację majątkową (wynagrodzenie) kuratora będącego ad- wokatem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu cywilnym w ra- zie jego wyznaczenia przez [ s ] ąd z urzędu oraz w razie występowania w tej samej sprawie jako pełnomocnik będący adwokatem reprezentujący[m] stronę z wyboru oraz [z] urzędu ” , z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i ar t. 32 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji ; 3) § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia wskazanego w p unkcie pierwszym , w zakresie, w jakim „ przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 1 ust. 1 w / w rozporządzenia nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pieniądza ja- ko elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata będącego kura- torem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, a także w zakresie w jakim przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 1 ust. 1 w / w rozporzą- dzenia określa kwotę podwyższenia na 100% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 (…) Praw [ a ] o adwokaturze (…) dla kuratora będącego adwokatem reprezentującego osobę nieznaną z miejsca pobytu w razie jego wyznaczenia przez [ s ] ąd z urzędu, podczas gdy pełnomocnik będący adwokatem i reprezentu- OTK ZU B/2026 Ts 59/25 poz. 165 2 jący stronę z urzędu może otrzymać wynagrodzenie podstawowe w wysokości 600%, podobnie jak pełnomocnik bę dący adwokatem z wyboru, który również może otrzymać podwyższenie wynagrodzenia podstawowego w wysokości 600% przy zastosowaniu tych samych kryteriów ” , z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Kon- stytucji ; 4) art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim „ nie przewiduje moż- liwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji (nie wyd anego w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji) w przedmiocie wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony, której miejsce pobytu nie jest znane ” , z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji , p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 lutego 2025 r. (data nadania) A . B . (dalej: skarżący ), adwokat wyst ępujący we własnym imieniu , wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego sta- nu faktycznego. Sąd Rejonowy w S . wydał 26 października 2023 r. (sygn. akt […] ) nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wobec N . M . (dalej: pozwan y ) . Postanowieniem Sądu Rejonowego w S . z 13 grudnia 2023 r. ( sygn. akt […] ) skarżący został ustanowiony w powyższej sprawie kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu pozwa- nego. Skarżący wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty, zaskarżając go w ca łości . 5 lipca 2024 r. Sąd Rejonowy w S . wydał wyrok ( sygn. akt […] ) i w punkcie drugim przyznał skarżącemu kwotę 885,60 zł, którą nakazał wypłacić do kwoty 480 zł z zaliczki za- księgowanej pod numerem […] , w pozostałym zakresie, tj. w kwocie 405,60 zł , z z asobów Skarbu Państwa. Skarżący złożył apelację od wyroku, zaskarżając również jego punkt drugi. Wyrokiem z 5 grudnia 2024 r. ( sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w S . w punkcie pierw- szym oddalił apelację, w punkcie drugim przyznał i nakazał wypłacić skarżącemu z zasobów Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w S . ) kwotę 442,80 zł, w tym podatek VAT w stawce 23%, tytułem wynagrodzenia jako kuratorowi ustanowionemu dla pozwanego. Skarżący zło- żył zażalenie na punkt drugi wyroku, traktując go jako postanowienie. Według skarżącego powyższy wyrok, doręczony mu 8 grudnia 2024 r., stanowi ostateczne orzeczenie o jego pra- wach i wolnościach w stosunku do zarzutów zawartych w punktach 1, 2 oraz 3 petitum skargi. Postanowieniem z 7 lutego 2025 r. ( sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w S . odr zucił zaża- lenie wskazując , że na orzeczenie sądu drugiej instancji w przedmiocie kosztów pomocy prawnej świadczonej przez kuratora przed sądem odwoławczym zażalenie nie przysługuje. Skarżący stwierdził, że postanowienie to, doręczone mu 24 lutego 2025 r. , stanowi ostateczne rozstrzygnięcie o jego prawach i wolnościach w stosunku do zarzutu opisanego w punkcie 4 petitum skargi. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 4 kwietnia 2025 r. (doręczonym skarżącemu 16 kwietnia 2025 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej prze z : 1) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z orygi- nałem rozstrzygnięć , wraz z uzasadnieniami, potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, OTK ZU B/2026 Ts 59/25 poz. 165 3 w szczególności: a) wyroków: Sądu Rejonowego w S . z 5 lipca 2024 r. (sygn. akt […] ) i Sądu Okręgowego w S . z 5 grudnia 2024 r. (sygn. akt […] ) , b) postanowienia Sądu Okręgowego w S . z 7 lutego 2025 r. (sygn. akt […] ); 2) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia poprzez doręc zenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii elektronicznego potwierdzenia odbioru korespondencji; 3) poinformowanie czy od wskazane- go w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym z 17 kwietnia 2025 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zarządzenia . Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 28 października 2025 r. (doręczo- nym skarżącemu 3 listopada 2025 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi k onstytucyjnej poprzez: 1) doręczenie, wraz z uzasadnieniami, odpisów lub kopii po- świadczonych za zgodność z oryginałem: a) nakazu zapłaty z 26 października 2023 r., b) po- stanowienia z 13 grudnia 2023 r., c) postanowienia z 10 stycznia 2024 r. wydanych przez Sąd Rejonowy w S . w postępowaniu o sygn. akt […] ; 2) wskazanie, które z orzeczeń : – wy rok Sądu Okręgowego w S . V Wydział Cywilny Odwoławczy z 5 grudnia 2024 r. (sygn. akt […] ), czy – postanowienie Sądu Okręgowego w S . V Wydział Cywilny Odwoławczy z 7 lu- t ego 2025 r. (sygn. akt […] ) stanowi ostateczne rozstrzygnięcie o prawach i wolnościach skarżącego , z którym wiązane jest naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 3) w yja- śnienie rozbieżności między petitum a uzasadnieniem skargi w przedmiocie art. 32 ust. 2 Kons tyt ucji. W piśmie procesowym z 3 listopada 2025 r. (data nadania) skarżący odniósł się do za- rządzenia sędziego Trybunału. Wyjaśnił rozbieżność między petitum a uzasadnieniem skargi wskazując, że art. 32 ust. 2 Konstytucji jako wzorzec kontrol i odnosi się do zarzutów opisa- nych w punktach 2 i 3 petitum skargi . Zdaniem skarżącego § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków ponie - sionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536) w nieuzasadniony sposób różnicuj ą sytuację adwokata – kurato ra ustanowionego w sprawie z urzędu , sytuację adwokata – pełnomocnika ustanowionego przez sąd w tej samej sprawie z urzędu, a także sytuację adwokata – pełnomocnika występującego na podstawie udzie - lonego przez stronę pełnomocnictwa . T o, jego zdaniem, czyni te przepis y niezgodnym i z art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji . Ponadto ustanowienie takiego zróżnicowania przez organ wykonawczy w akcie podustawowym, a nie w ustawie, uzasadnia, zdaniem skarżącego, niezgodność zaskarżon ych przepis ów z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Argument ten przemawia również za przywołaniem jako związkowego wzorca kontroli art. 92 ust. 1 Konstytucji. Skarżący argumentuje także, że wszystkie wyżej wymienione kategorie uczestników postępowania mają takie samo prawo do wynagrodzenia, przez co zaskarżon e przepis y są niezgodn e z art. 64 ust. 2 ustawy zasadniczej. W ocenie skarżącego niezgodność zaskarżon ych przepis ów z wzorcami kontroli wynika również z braku adekwatności sum ustanowionych przez Ministra Sprawiedliwości jako wynagrodzenia względem nakładu pracy kuratora, jego kwalifikacji zawodowych, co w konsekwencji narusza godność jego zawodu. Skarżący wskazuje, ż e konieczny wkład pracy kuratora w sprawie niejednokrotnie przewyższa potrzebne zaangażowanie pełnomocnika zarówno z urzędu, jak i z wyboru, tymczasem przywołane przepis y rozporządzenia ogranicza ją możliwość wynagradzania kuratorów w stosunku do tych ostatnich. W ocenie s karżącego nie występują żadne wartości konstytucyjne, które uzasadniałyby zróżnicowanie wynagrodzenia adwokata za świadczenie pomocy prawnej – przez obniżenie tego wynagrodzenia do 40% stawki minimalnej, z możliwością jej podwyższenia maksy malnie do kwoty stawki minimalnej – z uwagi na to, że pomoc tę świadczy jako ustanowiony przez sąd kurator dla osoby nieznanej z miejsca OTK ZU B/2026 Ts 59/25 poz. 165 4 pobytu w postępowaniu cywilnym. Skarżący podnosi także, że zaskarżon e przepis y rozporządzenia są niezgodne z powołanymi wzorcami w zakresie, w jakim nie uwzględnia ją zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata będącego kuratorem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu oraz w zakresie, w jakim ogranicza ją możliwość za sądzenia sumy dla kuratorów sześciokrotnie w stosunku do wynagrodzenia pełnomocników. W skardze powołany został również art. 32 ust. 2 Konstytucji statuujący zasadę niedyskryminacji , nie został on jednak przedstawiony w charakterze wzorca kontroli w petitum skargi . Skarżący stwierdził, że przepis ten występuje w ścisłym związku z zasadą równego traktowania. W jego ocenie zaskarżone przepisy pozwalają na dyskryminację adwokatów w zakresie wyceny pracy i wynagrodzenia, w stosunku do tych, którzy świadczą pomo c prawną w charakterze pełnomocnika. Wezwany na etapie braków formalnych skargi do wyjaśnienia, w jakim charakterze przywołany przepis ustawy zasadniczej funkcjonuje w skardze, skarżący stwierdził, że jego intencj ą było wskazanie art. 32 ust. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli dla zarzutów stawianych w punktach 2 i 3 petitum skargi. Skarżący wnosi również o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) . Argumentuje, że przepis ten w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie wynagrodzenia kuratora stanowi pominięcie prawodawcze, udaremniające realizację zasady równości wobec prawa w kwestii ochrony praw majątkowych kuratora, a przez to skutkujące niezgodnością przepisu k.p.c. z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji . Równocześnie odmówienie przez ustawodawcę skarżącemu prawa do poddania kontroli są dowej rozstrzygnięcia w przedmiocie jego wynagrodzenia czyni zaskarżony przepis niezgodnym z art. 45 ust. ustawy zasadniczej. Zdaniem skarżącego brak możliwości zaskarżenia tego rozstrzygnięcia sprawia, że przepis ten jest niezgodny z zasadą dwuinstancyjności postępowania , ustanowioną w art. 176 ust. 1 Konstytucji. Wreszcie skar - żący wskazuje, że brak przesłanek umożl i wiających wprowadzenie rozgraniczenia w zakresie konstytucyjnych praw i wolności poprzez uniemożliwienie zaskarżenia takiego rozstrzy - gnięcia, sprawia, że przepis art. 394 2 § 1 1 k.p.c. jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego roz strzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skar- dze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do me- rytorycznej oceny , ponieważ: – została sporządzona przez adwokata występującego we własnym imieniu (art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p.TK) , – d ochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż wyrok Sądu Okręgowego w S . V Wydział Cywilny Odwoławczy z 5 gru dnia 2024 r. ( sygn. akt […] ), wskazany jako ostateczne rozstrzygnięcie w zakresie praw i wolności skarżącego w zakresie punktów 1, 2 i 3 petitum skargi został doręczony skar- żącemu 8 grudnia 2024 r. , zaś postanowienie Sądu Okręgowego w S . V Wydział Cywilny OTK ZU B/2026 Ts 59/25 poz. 165 5 Odwoławczy z 7 lutego 2025 r. ( sygn. akt […] ), wskazane jako ostateczne rozstrzygnięcie w zakresie zarzutu opisanego w punkcie 4 petitum skargi zostało mu dor ęczone 24 lutego 2025 r. Skarga natomiast została wniesiona do Trybunału 27 lutego 2025 r. (data nadania) , – s karżący prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); wskazał, które konstytucyjne prawa oraz w jaki sposób – je go zdaniem – zostały naruszone, przedstawił także uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) , – s karga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o któ- rych mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, sfo rmułowanych zaś w niej zarzutów nie można uznać za oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3. Mając powyższe na względzie, a także w związku z tym, że ocena sformułowanych w skardze zarzutów wykracza poza zakres wstępnej kontroli, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg .