Ts 40/24

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 24 września 2026 r. Pozycja 163 POSTANOWIENIE z dnia 24 czerwca 2026 r. Sygn. akt Ts 40/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej L . O . w sprawie zgodności: 1) art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 23 lutego 199 1 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1693 ) w zakresie, w jakim „ pozbawia osoby represjonowane moż- liwości dochodzenia odszkodo wania za poniesioną szkodę i zadośću- czynieni a za poniesioną krzywdę w ten sposób, iż różnicuje możliwość złożenia wniosku o wypłatę zadośćuczynienia i odszkodowania na gruncie [ powołanej ] ustawy (...) , bez zapewnienia innego sposobu do- konania tych czynności w sytuacji, gdy skorzystanie z drogi prawnej stało się obiektywnie niemożliwe z uwagi na uzyskanie przez upraw- nionego świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deporto wanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. [z] 2021 [r. poz.] 2029)” , z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 41 ust. 5, art. 64 ust. 2 i art. 77 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, ewentualnie : 2) art. 8 ust. 6 ustawy o której mowa w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „osobom represjonowanym z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, w ten sposób, że uzyskały świadczenie pieniężne na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub de- portowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Ra- dzieckich (Dz. U. [z] 2021 [r. poz.] 2029 tj. z dnia 2021.11.09 ) , ograni- cza podstawę faktyczną dochodzenia odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę ”, z art. 64 ust. 2 w zwią zku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 oraz z art. 41 ust. 5 w zwią zku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, OTK ZU B/2026 Ts 40/24 poz. 163 2 p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalsz y bieg . UZAS ADNIENIE W skardz e konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 lutego 20 2 4 r. (data nadania) L . O . ( dalej: skarżąc a ) wystąpi ła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Sąd Okręgowy w W . (dalej: Sąd Okręgowy) wyrokiem z 7 września 202 3 r. (sygn. akt […] ) oddalił – na podstawie art. 8 ust. 6 w związku z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działal- ność na rzecz niepodległego bytu Państwa Pols kiego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1693, ze zm. ; da- lej: ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. ) – roszczenie skarżącej o zasądzenie odszkodowania oraz zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez nią na skutek represjonowania za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości , działające na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim w okresie od 15 kwietnia 1952 r. do 6 września 1956 r. Sąd Okręgowy ustalił, że zgromadzo- ny w sprawie mater iał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że skarżąca była represjo- nowana przez radzieckie organy ścigania, organy pozasądowe czy wymiaru sprawiedliwości z uwagi na działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. P o rozpoznaniu apelacji skarżącej od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny w W . (dalej: Sąd Apelacyjny) utrzymał go w mocy wyrokiem z 13 grudnia 202 3 r. (sygn. akt […] ; dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego ). Sąd Apelacyjny potwierdził, że okoliczności sprawy nie pozwalają przyjąć, że represje, jakie dotknęły skarżącą, były następstwem prowadzonej przez nią działalności niepodległościowej w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. Wyjaśnił, że w sprawie drugorzędne znaczenie ma fakt , że przed wydaniem rozstrzy- gnięcia skarżąca uzyskała świadczenie pieniężne na podstawie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 2029 ; dalej: ustawa z dni a 14 sierpnia 2020 r. ). Wyrok Sądu Apelacyjnego , którego odpis doręczono skarżącej 31 stycznia 202 4 r., został wskazan y jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji . Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 1 0 kwietnia 202 4 r . ( doręczonym 17 kwietnia 202 4 r. ) skarżąc a zosta ła wezwan a do u sunięcia braków formalnych skargi kon- stytucyjnej przez : 1) doręczenie pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporzą- dzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżące j przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konsty- tucyjna ; 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyro- ków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpa- nie drogi prawnej , w szczególności wyroków: a) Sądu Okręgowego w W . z 7 września 2023 r. (sygn. akt […] ), b) Sądu Apelacyjnego w W . z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt […] ); 3) udoku- mentowanie daty doręczenia skarżącej ostatecznego orze czenia; 4) poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczaj- ny środek zaskarżenia. Skarżąca odpowiedziała n a wezwanie pismem z 23 kwietnia 202 4 r. (data nadania). OTK ZU B/2026 Ts 40/24 poz. 163 3 Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedz eniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego. 2.1. W załączonym do skargi konstytucyjnej pełnomocnictwie z 27 sierpnia 2018 r. skarżąca udzieliła radcy prawnemu A . B . pełnomocnictwa do reprezentowania „przed wszyst- kimi sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi, przed Sądem Najwyższym i sądo- wymi i administ racyjnymi, organami egzekucyjnymi, organami ścigania, organami admini- stracji publicznej, Instytutem Pamięci Narodowej oraz innymi podmiotami w s prawach pro- wadzonych z udziałem lub przeciwko niemu, jak również z powództwa lub na jego wniosek w tym w szczególności w zakresie zadośćuczynienia lub odszkodowania za krzywdę lub szkodę doznane (…) na skutek zastosowanych represji”, a także do „składania oświadczeń woli dotyczących prowadzonych spraw, w tym również do zapoznania się i odbioru doku- mentacji udostępnionej w odpowiedzi na złożony wniosek w Instytucie Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowym”. Skarżąca upoważniła wskazanego radcę prawnego „do udzie- lania dalszych umocowań”. Ze skargą konstytucyjną złożono ponadto pełnomocnictwo sub- stytucyjne, w którym radca prawny A . B . upoważniła radcę prawnego K . S . (która sporządziła skargę konstytucyjną) do zastępowania jej jako pełnomocnika skarżącej w zakre sie pełno- mocnictwa udzielonego przez skarżącą. Z przytoczonej wyżej treści pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą radcy praw- nemu A . B . , którym pełnomocnik ten legitymował się w dacie wniesienia skargi konstytucyj- nej, nie wynika, by został on umocowany do dokonania tej czynności. Pełnomocnictwo, o którym mowa, jest pełnomocnictwem ogólnym (tak też nazwała je w treści sama skarżąca) i na jego podstawie pełnomocnik nie jest uprawniony do działania w imieniu skarżącej w po- stępowaniu przed Trybunałem Konstytuc yjnym. Nie ma zatem również umocowania, by upoważnić innego pełnomocnika procesowego – na skutek udzielenia substytucji – do spo- rządzenia skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie i zastępowania przed Trybunałem Kon- stytucyjnym. Z uwagi na powyższe, zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 kwiet- nia 2024 r. skarżąca została wezwana do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego uprawnia- jącego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjn ym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą została zło- żona skarga konstytucyjna. Trybunał stwierdza, że skarżąca usunęła wskazany brak formalny skargi. W odpowie- dzi na zarządzenie Prezesa nadesłała bowiem pełnomocnictwo udzielone przez nią radcy prawnemu A . B . oraz radcy prawnemu K . S . , które obejmuje upoważnienie do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym . Biorąc to pod uwagę Trybunał stwierdza, że pełnomocnik, któ- ry sp orządził i wniósł rozpoznawaną skargę, był do tego uprawniony. W sprawie została za- tem spełniona przesłanka formalna wynikająca z art. 53 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK . 2.2. Skarga konstytucyjna została złożona w terminie trzymiesięcznym, o którym mo- wa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w W . z 13 grudnia OTK ZU B/2026 Ts 40/24 poz. 163 4 2023 r. (sygn. akt […] ; dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego) , wskazanego jako orzeczenie osta- teczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, został doręczony skarżącej 31 stycznia 2024 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 29 lutego 202 4 r . 2.3. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) , ponieważ wydany w jej sprawie wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawomocny i nie przysługują od niego zwykłe środki zaskarżenia . Skarżąca poinformowała ponadto, że nie wniosła nad- zwyczajnego środka zaskarżenia od wyroku Sądu Apelacyjnego (art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK). Do akt sprawy nadesłała wiarygodne egzemplarze rozstrzygnięć wydanych na podstawie zaskarżonych przepisów (art. 53 ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK). 2.4. W skardze konstytucyjnej określono przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK) i wskazano, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób, zdaniem skarżącej, zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) . Przedstawiono również uzasad- nienie sformułowanych zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) oraz stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK) . Skarżąca wiąże naruszenie jej wolności i praw k onstytucyjnych z uniemożliwieniem jej uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działal- ność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ( obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 442; da- lej: ustawa z dnia 23 lutego 1991 r.) z uwagi na wcześniejsze uzyskanie przez nią świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysłu- gującym osobom zesłanym lub deporto wanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 2029; dalej: ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r.). W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca wskazała, że w wydanym w jej sprawie wy- roku Sąd Apelacyjny zdecydował ostatecznie o braku możliwości uzyskania przez nią pełne- go zadośćuczynienia i odszkodowania za represjonowanie przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości w okresie od 15 kwietnia 1952 r. do 6 września 1956 r. za działal- ność na rzecz niepodległ ego bytu Państwa Polskiego. Ograniczenie możliwości uzyskania świadczenia pieniężnego w związku z doznanymi represjami w oparciu o tylko jeden tytuł prawny (uzyskanie świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. wy- klucza możliwość uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.) prowadzi, zdaniem skarżącej, do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa do równej ochrony własności oraz prawa do otrzymania wynagrodzenia za szkody spowodowane bezpra wnymi działaniami administracji bez uzasadnienia tego interesem pu- blicznym. Skutkuje dyskryminacją skarżącej jako osoby represjonowanej w stosunku do osób, które doznały podobnych represji, ale dochodziły rekompensat i uzyskały je przed wejściem w życie ustawy z 14 sierpnia 2020 r. na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. , w której nie przewidziano limitu kwotowego tego rodzaju świadczeń. Kwestionowana norma narusza, w przekonaniu skarżącej, wywodzone z zasady państwa prawnego zasady: zaufania do orga- nó w państwa, przyzwoitej legislacji oraz sprawiedliwości społecznej. W ocenie Trybunału sformułowane w skardze konstytucyjnej zarzuty nie są oczywi- ście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.