P 8/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 7 marca 2023 r. Pozycja 30 POSTANOWIENIE z dnia 2 1 lutego 202 3 r. Sygn. akt P 8/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski – sprawozdawca Juli a Przyłębska P iotr Pszczółkows ki , p o rozpoznaniu, na posie dzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2023 r. , pytania prawnego Wojskowego Sądu Garnizonowego w Lublinie , czy art . 338 ustawy z dnia 6 czerwca 199 7 r. – Kodeks karny ( Dz. U. N r 88, poz. 553, ze zm. ) jest z godny z a rt . 2 Konstytuc ji , p o s t a n a w i a: umo rzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . U Z A S A D N I E N I E I 1. Postanowieniem z 17 maja 2022 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Lublinie (dalej: sąd pytający) skier ował do Try b unału Konst ytucyjnego pytanie prawne o to, czy art . 3 3 8 ustaw y z dnia 6 czerwca 199 7 r. – Kodeks karny ( Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1138; dalej: k.k. ) jest zgodny z art . 2 K onstytucj i. 1.1. Pytanie prawne zostało wy st oso wane w związku z zaistnieniem następującego stan u faktycznego , ustalonego na podstawie załączonych ak t : Sąd pytający rozpoznaje sprawę żołnierza zawodowe go , oskarżonego prze z Prokuratu- rę Rejonową w Lublinie o p opełnie nie prz est ępstwa określonego w art . 338 § 1 k.k. w związ- ku z jego niestawiennictwem do służby. Oskar żony złożył wyjaśnienia, a do a ktu oskarżenia został załączony wniosek o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego i orzeczenie uzgod- nion ej z osk ar żonym kar y grzywny w trybie art . 335 § 2 ustawy z dn ia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( Dz. U . z 2022 r. poz. 1375 ) . Sąd pytający pierwotnie skie- rował sprawę na posiedzenie w przedmiocie zwrotu aktu oskarżenia celem dalszeg o prowa- OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 2 dzenia pos t ępowania przygot owawczego, jednakże zarządzenie m z 15 grud nia 2021 r. z mienił przedmiot posiedzenia na zwróc enie się do Trybunału K onstytucyjnego z pytaniem prawnym. Ponadto, w związku z p owyższym zdarzeniem oskarżony został zw olniony ze służby 24 lutego 2022 r. z e skutkiem od 30 kwiet nia 2022 r. 1.2. Sąd pytający wskazał przede ws zystkim na nieracjonalność ka rania za c zyn opi- sany w ar t . 338 k.k . w sytuacji, w której służba wojskowa op iera się na dobrowolności, a nie na pr zymusie, jak miał o to miejsce w cz asie fu nkcjonowania zasadniczej s ł użby wojskowe j. W ocenie sądu pytającego , „ w czasie pokoju ż ołnierz zawod owy nie m a obowi ązku, rozu mia- nego ja ko przymus, pełnienia służ by i ( … ) może stosunek służbowy w każdym czasi e wypo- wie dzieć nie podając przyczyn ” or az „ trzy k rotne niestawiennictwo do służby bez usp rawie- dliwienia, ze świadomością, że dowódca odpowiedniego s z czebla ob l igatoryjnie zwol ni go z zawodowej służby wojskowe j, może być odczytywane jako wypowiedze nie stosunku służ- bo wego w sposób doroz umiany ” a d any podmi o t powinie n co najwyżej podlega ć odpo w ie- dzialności dyscyp linarnej. 1.3. Sąd p ytający wskazał ponadto , że nie o bowiązująca obecnie ustawa z dnia 9 paź- dzierni ka 2009 r. o dyscypl inie wojskowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1489 ) , wprowadzająca sank- cje karne wobec żo łnierzy z awodow ych , „ została przyjęta z naruszeniem sejmowe j pro cedury postępowania ustawodawczego ” , jednakże „ stop i eń naruszenia nie jest na ty le po ważny by ocenić, że do szło do naruszen ia zasady d emokrat ycznego państwa pr awnego ” . 1.4. Sąd pytaj ący podni ósł również zarzut nar uszeni a zasady okre śloności wywodzo- nej z art . 2 Konstytucji. W je go ocenie , ar t . 338 k.k. ws k u tek nieokreślon ej i niejasnej redakcji nie pozwala na je dnoznaczne ust alenie treści zawartej w nim regulacji. W skazał, że w ocenie Sądu Najw yższ ego , znamiona czyn ów określonych w ar t . 338 § 1 , 2 albo 3 k.k. mogą zostać wypełnione przez żołn ierza z a wodowego tylko wtedy, g dy opu szcza on swoją jednostkę lub wyznacz one miejsce p rzebywania al bo samowolnie poza nimi pozostaje w czasie służb y , czy- li w cza sie, w którym był zobo wiązany do wyk onywania obowi ązków służbowych lub pozo- s tawania w gotowości do ich wykonywa n ia. Do czasu s amowolnego oddalenia się n ie wlicza się zatem dni i god zin wolnych od służby. W o cenie Sądu Najwyższego , wzorzec ram owy czasu s łużby został o kreślo ny bardzo precyzy jn ie i szczegółowo . Sąd pytają cy wskazał jed- nak, że nadal nie zrozumiały pozostaje z apis „ opu szcza swoją jednostkę lub wyznaczone miej- sce przebywa nia albo samowolnie poza nimi pozostaje w wymiarze nieprzekracz ającym je dnor azowo 48 godzin ” . W jego ocenie , nie można określić, czy należy przez to rozumieć dwukrotn e nies tawieni e się do służby w kol e jnych dniach, czy też dopiero zsum o wane ośmiogodzinne ok resy sł użby przez kolejne dni aż do osiągnięcia 48 godzin , i o ceniać pr zez ile c o najwyżej 48 - godzinnych okresów oskarżony przebywał poza służbą w okres ie nie dłuż- szym niż 3 m iesiące. Według pytającego sądu, obie powyższe wy kładn ie są do puszczalne w myśl treści przepisu, zaś Sąd Najwyższy nie udzielił odpowiedzi poz w alającej na dokona- nie wyboru pomiędzy nimi . Takie same wątpliwości dotyczą również okresu ni e dłuższego lu b p owyżej 7 dni, o których mowa w art . 338 § 2 i 3 k.k. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich pismem z 8 sierpnia 2022 r. poinformował, że nie zg łasza udzia łu w post ępowaniu. OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 3 II Trybuna ł Konstytucyjny zwa ży ł, co następuje : 1. Zgodnie z art. 193 Kon styt ucji , „ [ k ] a żd y są d może przedstawić Trybunałowi K on- stytucyjnemu pytanie pra wne co do zgodności aktu norm a tywnego z Konstytucją, ratyfiko- wanymi umowa mi m i ę d zynarodo wymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pyt an ie prawne zależ y rozstrzygnięcie sprawy toc zące j się p rzed s ą d em ”. Unormowanie to znajduje swoje odzwierciedlenie również w art. 52 i art . 60 ustaw y z dnia 3 0 listopada 2016 r. o organizacji i try bie p ost ę powan ia p rzed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; da lej : u.o.t.p.TK ) . P owyższe p rzep is y wyrażaj ą p r ze słank i warunkujące skuteczn ość wniesienia oraz me- r ytorycznego rozpoznania pytania p rawn e go sądu przez Trybunał Konstytucyjny. Pr zesł ank i te z ostały szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwi e Trybu nału Konstytucy jnego (zob. np. po - s tanowieni e z 27 marca 20 09 r ., sygn. P 10/09 , OTK ZU nr 3 / A/2009, poz. 40 ). Zachowu ją one aktualność także na tle pr zepi s ów u.o.t.p.TK . Pytanie prawne powi nno zat em spełn i ać łą cznie następujące prze słan ki: 1) podm io t o wą – z pytaniem prawnym może wystąpić tylko sąd, 2) pr zedmiot ową – przedmiotem pytani a prawnego może być jedynie zgodność akt u normatywn e g o z Konstytucją, ratyfik owanymi umo wami międzynarodowymi lub us t a wą oraz 3 ) f unkcjonalną – musi zac hodzić związ ek mi ę d zy orzeczeniem T rybunału a sprawą r ozpo- znawaną przez s ąd, na tle której s ąd zadał pyt anie prawne. Wyraża się on w zależnoś ci o cha- rakterz e be zpośrednim, merytorycznym i praw ni e istotnym (zob. po stanowi enie TK z 3 0 c zer - wca 2009 r., sygn. P 34/07 , OTK ZU n r 6 / A /2009, poz. 1 01 i powołane tam orzec znictwo). Niesp ełnienie którejkolwiek z przesłane k kontroli w trybie pytania prawnego s tanowi prze- szk o dę formalną w prowadzeniu merytoryc zn ego badania konstyt ucyj ności zas karżo nych norm. W takim wypadk u powstaje k on i ec z n ość umorzenia postępowania ze względ u na nie- dopuszc zalność wydania wyroku (zob. posta nowienie TK z 3 marca 2009 r., sygn. P 63/08 , OTK ZU nr 3 / A /2009, poz. 31 ) . Ponadto sąd pytający jest zobowiązany do skons t ruowania pytania prawnego w sposób określon y w ar t . 52 u.o.t.p.TK . Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, pytanie prawne zawiera: 1) wskazanie sądu, przed którym toczy się postępowanie w sprawie, oraz oznaczenie sprawy; 2) wskazanie organu, który wydał k westiono wany akt normatywny; 3) określenie kwestiono- wanego aktu normatywnego lub jego części; 4) sformułowan ie zarzutu ni ezgodności z Kon- stytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwest i onowanego aktu norma- tywnego oraz jego uzasadnienie, z pow o łaniem a rgumentó w l ub dowodów na jego poparcie; 5) w yjaśni enie, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może m ieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało przedstawione. Br a k nale żytego uzasadnienia przedstawionych zarzutów również stanow i podstaw ę do umorzenia postępowania ze wzglę- d u na niedopuszczalno ść wydania wyroku, na podstawie art . 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 2. Wojskowy Sąd Garnizonowy w Lubli n ie (dalej: sąd pytając y ) jest sądem w rozu- mieniu art. 193 K onstytucji . 3 . Sąd py ta ją cy uc zynił p rzedm iotem kontroli art. 338 ustawy z d nia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks k arny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138 , ze zm. ; dalej: k.k. ) , a wi ęc spełnił pr zesłan kę przedmiotow ą pytania praw neg o. 4 . Przesłanka funkcjonaln a, jak już wskazano, oznacz a i stnienie związku pomiędzy rozp oznawaną przez s ąd pytając y sprawą a odpowiedzią na zadane prze z ten sąd pytani e . 4.1. W tym kontekści e Trybunał zauważył, że sąd pytający jako przed m iot kontroli wskazał c a ły art . 338 k.k. Tymczasem w spr awie rozpoznawanej p rzez sąd pytający akt oskar- OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 4 żenia obejm o wał zarzut popełni enia czynu z art . 338 § 1 k.k. i ty lko w tym zakresi e u d ziele- nie odpowiedzi na pytanie prawne mogłoby przekładać się na tre ść or zeczenia . Z akt po s tę- powania przekazanych przez sąd pytający nie w ynika , aby upr zedził strony postępowania o możliwości zmiany k wali fikacji prawnej czynu . Należy pam iętać, że możli wość taka istnia- ła nawet pomimo faktu złożenia wniosku o skazanie bez rozprawy w trybie art . 3 3 5 § 2 k.k., b o „ w razie nie uwzględnienia wniosku ( … ) sprawa jest już kierowana do ro zpoznania na zasadach og ólnyc h, co oznacza rozprawę, ale także inne możliwoś ci proceduralne związane z zakończeniem procesu na etapie wstępnego badania sprawy (warunk o we umorzenie postę- powania na po siedzeniu, wyrok nakazowy ) . W tej sytuacji na prokuratorze spoczywa obowią- zek doko n ania czynności określonych w art. 333 § 1 i 2 k.p.k ., realizowany w terminie 7 dni od daty posiedzenia ” ( R. Koper, Dwa tryby skazania bez roz p rawy w procesie karn ym , „ Pro- k ur at ura i Pr awo ” nr 10 / 2016 , s. 27 - 4 6 ) . W zakresie us taleń dotyczących wniosku w try bi e art . 335 k.k. mieszczą się również uzgodnienia t akże co do konkretnych ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnej czynu . Za niedopuszczaln e uważa się tylko wynegoc jowanie kwalifikacji pra wnej spr zecznej z zasadami wykładn i lub niezgodnej z prawdą ( zob. D. Wysocki, Instytucja „porozumienia” w postępo- wani u ka rnym , „ Państ wo i Prawo ” nr 10/2000 , s. 91 - 92 ). Neguje się możliwość uzgadniania stanu faktyczneg o , pod kreślając, że nie można akceptować porozu mienia, k tóre był oby sprzec zne z zasadą prawdy materialne j, np. przyjęcia rażąco błędne j kw alifikacji prawnej (zob. R. A. Stefański, S. Zabłock i , k ome ntarz do art . 335 , [w:] R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks pos tępowania karnego. Tom III. Komentarz do a rt. 297 - 4 24 , War szawa 2021 ). Jednocześnie trzeba również pa miętać, że sąd pytający rozważał możliwość przekaz a- nia sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia dochodzenia , co znacz y , że w jego ocenie , akta sprawy w s kazywały na istotne braki postępowania, a dok onanie ni ezbędn ych czynności prze z sąd powodowałoby znac zne trudności [ art . 344a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Ko- deks postępowania karnego ( Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k. )] . W ocenie Try- b unału , wskazuje to na istnienie wątpliwośc i sądu py tają cego również w zakresie samego stanu faktyc znego , co mogłoby uzasadniać r ozszerzenie za kresu prz edmiotowe go . Okoliczno- ści te nie zostały j ednak przez sąd pytający przytoczone w treś ci pytania praw nego ani w ża- den sposób wykazane , a zatem możli wość rozs zerz enia sprawy również na kwalifikowane postac i czy n u opisanego w art . 338 k.k. ma obecnie charakte r wyłącznie hipotet yczny . Niez ależnie od tego, czy w rozpatrywanej przez niego sprawie taka ewentua lność w ogóle jest moż liwa do zastosowania z uwa gi na oko lic zności faktyczne (np. skalę czynów zarzucany c h o s karżonemu), pytanie prawne w zakresie z godności z Konstyt ucją postaci kwa- lifikowanych s amowolnego oddalenia się lub niestawiennictwa w miejscu pełn ienia służby opi sanych w a rt . 338 § 2 i 3 k.k. z uwagi na br ak uzasadnienia w tym zakresie (podobn ie np . w posta n owieniu z 4 li sto pada 2015 r., sygn. P 45/ 13 , OTK ZU nr 10 / A/2015 , poz. 171 ) . Z tego też względu Tr ybunał postanowił umorzyć post ępowanie w zak resie kontroli konstytu- cyjnośc i art . 338 § 2 i 3 k. k. Rów nie ż w zakresie zarzutów wobec art . 338 § 4 k.k . stan owiące g o, że ś ciganie przestępstw określonych w § 1 i 2 tego przepisu następuje na wniosek do wó dc y jednostki wo jsk owej , sąd pytający nie przedstaw ił żadnego uzasadnienia na ich poparcie, ani naw et nie za cyt ował treści tego przepisu. Z tego też względ u tru dno uzn a ć, aby zostały spełnione wymogi formalne dotyczące uzasad nienia pytan ia prawnego. Art. 52 ust. 2 pkt 4 u.o.t.p.TK nakłada na sąd pytający o bowiązek sformułowania or az uzasadnienia zarzutó w, jakie sta wia wobec kwestionowanej regulacji. Wymaga m iędzy innymi wskazania relacji, jaka występuj e pomięd zy przep isem stanowiącym przedmio t kontroli, a wskazanym przez sąd pytający wzorcem kontroli ( z ob. wyrok z 9 lutego 20 21 r., sygn. P 15/17 , OTK ZU A/2021, p o z. 6 ) . OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 5 Z omówionych względów postępowanie w za kresie badania konstytucyjności art . 338 § 2, 3 i 4 k .k. należało umorzyć ze względu na niedo puszczalno ść wydania wyro ku, na pod- stawie art . 59 ust. 1 p kt 2 u.o. t.p.TK . 4. 2 . Z godnie z l iteralnym brz mi eniem art . 338 § 1 k.k. , „ ż ołnierz, który co najmniej d w u krotnie w okresie nie dłuższ ym niż 3 miesiące samowo lnie opuszcza swoją j edn ostkę lub wyznac zone miejsce przebywania albo samowolnie poza nimi pozostaje w wymiarze nieprze- kraczającym jednorazowo 48 godzin, po dlega karze ogran iczenia wolności ” . Żołnierzem , w rozumieni u tego przepisu, sto sownie do treści art . 115 § 17 k.k., jest „ osoba pełniąca czy n- ną służbę wojskową, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozy cyjnie ” . Wąt pliwości sądu pytająceg o doty czyły przede wszystkim zasadności kryminal izacji czynu opisanego w art . 338 § 1 k.k. Pr z edstaw ione w tym zakre sie argumenty , z uwagi n a brak szerszego odwołania do norm konstytucyjnych , uzna ć można co najwyżej za postulaty de lege feren da . Nie poparte szerszą argumentacją konstytucyjną, nie mogą po dlegać ocen ie w postępowaniu tocz ący m się przed Tryb una łem, a argumenty dotyczące zasadności istnienia określonej regulacji powinn y być kier o wane do ust awodawcy w celu skłonienia go do rozwa- żenia zasadności p roponowanych zmian. „ O stateczna decyzja co do ce lowości zmi an należy do ustawodawcy, który dysponuje w tym zakresie swobodą legislacyjną ” ( w yrok z 19 sierpnia 2020 r., sygn. K 46/15, OTK Z U A/2020, poz. 39) . Kolejny zarzut, dotyczący naruszenia zasady popr a wnej legislacji, sąd pytający zdaw- kowo uzasadni ł , wskazuj ąc na istnienie dwóch mo ż liw ych wykładni p rz episu, z których każ- da jest dopuszczal na i przyjmowana w równym stopniu przez orzekające sądy . Sąd wskazał, że zgodnie z jednolitą i utrwaloną w orzecznic twie Sądu Najwyższego wykładnią , uznaje się, że w przypadku żołnierz y zawodowych wy miar czasu służby w chwili dot yczącej zaprezen- towanego pr zez sąd pytający stanu faktycz nego realizowany był w wymiarze czasow ym okre- ślonym w art . 60 nie obowiązującej już obe cnie ustawy z dnia 11 września 2003 r . o służbi e wojskowej żołnier zy zawo d owych ( Dz. U. z 20 22 r. po z. 536 ) o raz § 4 rozporządzenia Mini- stra Obrony Narodowej z dnia 26 czerwc a 2008 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodo- wych (Dz. U. Nr 122, poz. 786 ). T ak więc poza sytuacjami szczeg ól nymi przewidzian ymi w tych przepisa ch, żołnierz zawodowy m iał obowią zek zgłaszać się do pełnienia służby w s wojej jednostce wojskowej lub w i nnym wyzna czonym miejscu i służbę tę pełnić jedynie w ustalonych przez przełożonych przedziałach czasu, w ramach pi ęciodniowego tyg odn ia służby, z wył ączeniem dni ustawowo wolnych od pracy, w dniach od poniedziałku do piątk u w godzinach od 7.30 do 15.30. J ako samowolną nieobecność żołnier za zawodowego w służ- bie można zatem uznać jedynie te przedziały czasu, w których t ego obowiązku za nie chał (art. 6 § 1 k.k. ). Wobec tego jako samowolne oddalenie się żołnierza zawodowego możn a uznać tylko te określ one przedziały czasu, w których o bowiązany był przebywać w miejscu pełnienia służby i obowiąz ku tego zaniechał. D ni wolne od służby przerywaj ą okresy utrzy- mywania się stanu bezprawnego. Podobni e, w ramach określonego dnia, godziny wo lne od s łużby. Żołnierz zaw odowy, przebywając poza miejscem służby w czasie wolnym od służby, może dowolnie dysponow ać swoim czasem. W oceni e Sądu Najwyżs zego , do t akich wnio- sk ów prowadzi gramatyczna i gwarancyjna wy kładnia przepisów prawa istotnych dla ok re- ślenia czasu t rwania czynu zabronionego określonego w art. 338 § 1 i 2 k.k. ( zob. p ostano- wienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2012 r ., sygn. akt WK 1/1 2 , L ex nr 1167626 ) . Podobnie w postanowieniu z 12 lutego 201 3 r. ( sygn. akt WK 3/12 , L ex nr 1282453 ) S ąd Najwyższy wskazał, że „ [z] e względu na to, że przestępstwo samowolnego oddalenia (art. 338 § 1, 2 i 3 k.k . ) jest przest ępstwem trwałym, w wypadku popełnienia go przez żołnie- rza zawodo wego dni wolne od służby przer ywają o kr esy utrzymywania stanu jego sam owol- nej nieobecności w swojej jednostce wojskowej lub w innym wyznaczonym miejscu, podob- n ie jak w ramach określonego dnia, godzin y wolne od służby ” . OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 6 O ile powyższ e okoliczności nie budz ą wątpliwości sądu pytającego, o tyle w zakresie zastosowania rozumieni a zapisu „ opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przeby- wania a lbo samowolnie poza nim pozostaje w wymi arze nieprze kracz ającym jednorazowo 4 8 godzin ” wskaza ł, że można rozumieć go dwojako. Po pierwsze, możliw e jest uz nanie, że dwukrotn e niestawienn ictwo do służ by w kolejnych dn iach wyczerpuje te znamiona . Po dru- gie, m ożliwe j est również uznanie, że o śmiogodzinne okresy sł uż by należy s umować aż do osiągnięcia 48 godzin i oceniać, przez ile co najwyżej 48 - godzin nych o kresów oskarżony przebywał po za sł użbą w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące. W kontekście powyższego Tr y bu nał Konstytucyjny przypomniał, że przedmiot em kontrol i w postępowa niu w k westii zbadania zg odności z Konstytucj ą treści normy prawnej może być r ówni eż treść, jaka została jej nadan a w drodze orzecznictwa. Wykładnia taka jed- nak musi być jednak jednolita i utrwalona. Sąd pyta jący tymczas em skierował pytanie pr awne przeciwko moż li wości dwojakiego w yk ładania normy . Jak przy tym zaznacz ył, w sprawie p rzeds tawionego problemu b ra kuje wyp owied zi innych sądów powszechnych, n a po dstawi e których można zarysować l in ię orzeczniczą w sprawie. Skarżon a nor ma w zak resie prze dsta- w ionego przez są d pytający zagadni enia n ie stanowił a t akże przedmiotu autorytatywnej w y- powi edzi Sądu Najwy ższego . P rzedmi ot em pytania ucz yniono więc nie normę prawn ą o jed- noznacznie określone j tr eści, bo ta jeszcze się w orz ecznictwie nie utr w aliła, le cz problem interpretacyjny . Wyjaśniani e tego rodzaju wąt pliwości dotyczących znamion przes tępstwa nie mieści się w komp etencjach T rybunału; jednocześnie również sam fakt występowania roz- bieżnych interpretacji normy prawnej przy braku wypowiedzi o r zeczniczej Sądu Najw yższe- go w tym zakresie nie może być uznany za dostateczne uzasadnienie n aruszen ia za sady po- prawnej le gislacji wywodzone j z art . 2 Konstytucji. B rak takiej interpretacji nie tylko nie przesądza o konieczności uznania przepisu za niezgod ny z Kons tytucją, ale także nie zwalnia sądu z k onieczności d okonania samodzielnej wykładni i jego z a s tosowania . Trzeba również przypomnieć, że na sąda ch ciąży obowiązek prokonstytucyj nej wy- kładni treści normy prawnej, a dopiero niemożność nadan ia jej taki ego znacz enia może być podstawą do uznania normy za niezgodną z Konstytucją. Pytanie prawne do Try bu nału Kon- stytucyjnego ma charakter środka subsydiarn ego w tym sensie, że jest ono dop uszczalne do- piero po wyczerpaniu innych możliwości („przedmio tem pytania prawnego winno być tego rodzaju zagadnienie pra wne, którego rozwiązanie możliwe jest wyłącznie pr ze z wyrok Try- bunału Konstytucyjnego” – pos tanowienie z 7 lipca 2004 r., sygn. P 22/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 76; teza powtórzona w postanowienia ch z: 30 ma ja 2005 r ., sygn. P 14/04, OTK ZU nr 5/A/2005, p oz. 60 i 23 c zerwca 2009 r., sygn. P 35/07, OTK ZU n r 6/A/2009, poz. 100). W orzecznictwie T rybunału Ko nstytucyjnego wskazywano, że „ [s] kł ad sądu, który ma wątpliwość co do zgodności aktu normatywn ego z Konst ytucją, p ow inien w pierwszej kolejności we własn ym zakresie z mierzać do jej wyjaśnienia, musi przy t ym uwzględniać zasadę niesprzeczności sy stemu prawneg o oraz zasadę nadrzędności Konsty tucji. Normom powinien nadawać takie znaczenie, żeby nie by ły sprzeczn e z Konst yt ucją i aby najlepiej realizowały norm y konstytucyj ne” (postanowienie z 22 października 20 07 r., sygn. P 24/07, OTK ZU nr 9/A/2007 , poz. 118; p or. także postanowienia z: 12 lut ego 2008 r., sygn. P 62/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 17; 15 kwietnia 2 008 r., s yg n. P 26/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 52; 8 lipca 2 008 r., sygn. P 38/07, OTK ZU nr 6/A/ 20 08, poz. 114; 1 października 2008 r., sy gn. P 25/07, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 142; 12 lutego 2009 r., sygn. P 64/08, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 13) . Jeżeli wą tpliwości s ądu co do zgodności danego aktu norma tywne- go z Kon stytucją mogą być usunięte w drodze w yk ładni albo w danej sprawie można zasto- so wać inne, nie budzące wątpliwości przepisy lub inny akt normatywny, to pytanie prawne jest niedopuszczalne . Sądy, na podstawie a rt. 8 Konstytucji, mogą bezpośrednio stosować usta wę zasadniczą. Powinny zatem dokonywa ć wykładni ustaw w zgodzie z Konstytucją ( zob. np. powo łane postanowienia o sygn.: P 14/ 0 4 , P 24/07, P 25/07, P 26/07, P 62/07 i P 64/08 OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 7 oraz post anowienie z 22 lipca 20 08 r. , sygn. P 41/07, OTK ZU nr 6/A/2 008, poz. 109; w po- stanowieniu o sygn. P 62/07 wykł a dnię tę Trybunał Konstytucyjny określił mianem „prokon- stytucyjnej”). Dopiero gdy te zab iegi zakończą się niepowodzeniem, powstaje możliwość prze dstawienia T rybunało wi K onstytucyjnemu pytania prawnego. Wąt pliwości sędzi ów co do zasadności, słuszności lub s k uteczności istniejących rozwiązań nie mo gą być rozpatr ywane w ramach pytań prawnych (po r. powołane postanowienia o sygn.: P 24/07, P 26/07, P 35 /07, P 38/07 i P 62/ 07, a także postanowienie z 27 lutego 20 08 r., sygn. P 31/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 24 o r az wyrok z 7 kwietnia 2009 r., sygn. P 7 /08, OTK ZU nr 4/A/2009, poz. 46). Do podobnych wniosków prowadzi także orzecznictwo innych są d ów . „ Sąd nie mo- że sta wiać pyt ania prawnego w trybie art. 193 Konstytu cji RP dopóty, dopóki sam nie wyrobi sobie poglądu p rawne go w kwestii niezgodności aktu norm atywnego z Kon stytucją. W prze- ciwnym razie nale żałoby stanąć na stanowisku, że w danej sprawie sąd de facto uchyla s ię od dokonania autonomicznej (samodzielnej) wyk ładni i zasto sowania prawa ad casum . Oznacza- łoby to równo cześnie także i to, że sąd zwraca s ię do Trybunał u Konstytucyjnego z pytaniem praw nym nie po to, aby przed stawić umotywowany zarzut nie zgodności aktu n ormatywnego z Konstytucją, ale po to by uzyska ć od Trybunału Konstytucyjnego stanow isko w kwestii pr awidł owej wykładni wskazanych norm prawn ych, które maj ą stanowić podstawę prawną rozstr zygnięcia sądowego, co o czywiście nie należy do kompe tencji Trybunału Konstytucyj- nego ” (wyrok Naczelnego Sądu Admin is trac yjnego z 12 lipca 2016 r., sygn . akt II GSK 356/ 15 , Lex nr 2142279 ) . Należy przypomnieć , że na przesła nkę funkcjonalną składa się też obowiąz ek wykazania, że wą tpliwości sądu pytającego są obiektywnie uza sadnione oraz na tyle istotne, że zachodzi potrz eba ich wyjaśnieni a w ramach procedury pytań prawnyc h d o Trybun ału Konstytucyjn ego. „ Jeżeli zatem sąd orzekający poweźmi e wątpliwości natury kon- s tytucyjnej co do przepisu, kt óry ma być przesłanką rozstrzygnię cia, powi nien w pierwszej kolejności dążyć do ic h usunięcia w drod ze znanych nauce prawa reguł inter pr e tacyjnych i kolizyjnych, w szczególno ści – jeżeli jest to możliwe – w drodze wykładni zgo d nej z Kon- stytucją. Takie zach owanie stanowi realizację nakazu d okonywani a wyk ładni ustaw w sposób zgodny z Kons tytucją i winno po przedzać wystąpienie do Trybunału Ko n stytucyjn ego z pyta- niem p rawnym w try bie art. 193 Konstytucji ” ( postanowienie z 28 cz erwca 2022 r., sygn. P 8/ 19 , OTK ZU A/20 22, poz. 43 ) . Powy ższa kwest ia jest ściśle powiązana z przewidzianym w art . 52 ust. 2 u.o.t .p.TK obowiązk iem uza sadnienia p ytani a prawnego. Trybunał Konstytucyjny ma św iadomość, że z wrócenie si ę z pyta niem d o Sądu Naj- wyższego jest możliwe d opiero na etapie postępowania drugoinstancyj nego ( art . 441 § 1 k.p.k. ). Jednakże okoliczność ta nie oznacza, że sąd pytający , maj ąc trudności z samodzieln ą wykła dnią znamion czynu zabr onionego , może domagać się u znania normy za niezgodną z Konstytucją. Trzeba również pr zypomnieć, że zadając p ytanie prawne, sąd pytający , oprócz zapre- zentowania zar zutu, jest zobowiązany do jego należyte go uzasadnien ia. „ P rzesłanka odpo- wiednieg o uzasadnien ia zarzutów nie powin na być tr aktowan a powierzchownie i instr u men- talnie. Przytaczane w p iśmie procesowym argumenty m ogą być mni ej lub bardziej przekon u- jące (w wypad ku wniosków podmiotów o legitymacj i szc zególnej oraz skarg konstytuc yjnych oczyw ista bezzasa dność może być powode m odmowy nadania im biegu w procedurze w s tęp- nej kontroli ( … ) , a w w ypadku pozostałych spraw jes t to oc eniane na etapie merytorycznej kontroli), lecz zawsze muszą być argumentami «nad ającymi się» do roz poznania p rzez Try- buna ł Konstytucy jny” ( z o b. wyro k z 19 paźd ziernik a 2010 r., s ygn. P 10/10 , OTK ZU nr 8/A/2010, poz . 78 ; postanowienie z 22 września 202 1 r., sygn. SK 49/20, OTK ZU A/2021, poz. 53 ) . W przedstawionym pytaniu pra wnym sąd pytający nie tylko niewła ściwie ziden tyfi- kował proble m , z którym przys zło mu się mierzyć, myląc wątpliwości natury in terpretacy jnej z n iepewnością co do treści norm y pra wne j , która nie daje się wyjaśnić w drodze wykła dni (sam wskazał w szc zególnoś ci , że brak jest wypow iedzi orzecz niczej Sądu Najwyższego OTK ZU A/2023 P 8/22 poz. 30 8 w ty m zakresie) , ale także nie przed stawił uzasadnien ia, które mogłoby być uznane za sp eł- niające opisane powy żej wymogi . S ub sumpcji norm sąd pytający po święcił jedynie jeden akapit , co – chociaż sam a objętoś ć tekstu nie świa dczy jes zcze o je go treści – trudno uznać za wystarczające w ko ntekście zarzutu naruszenia zasady pop rawnej legislacji. Przedstawione argumenty wskazują jed ynie, że sąd pytając y ma wątpliwości co do i nterpretacji znamion czynu zab ro nionego, nie zaś , że nie mogą on e być usun ięte w drodze wykł adni . Przeprowadzone powyże j wywody w s posób jednoznac zny przemawiają za uz naniem, że pytanie prawne nie spełnia zar ówno w y nikających z ustawy wymo gów formalnych, j ak i przesłanki fu nkc jonalnej pytania prawnego . Zate m , na podst awie art . 59 ust. 1 pkt 2 u.o .t.p.T K , konieczne stał o s ię umorzenie postępowania. Mając na uwadze przedstawion e ok oliczno ści, Trybunał postanow i ł jak w sentencji.