SK 58/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 17 marca 2023 r. Pozycja 32 POSTANOWIENIE z dnia 21 lutego 2023 r. Sygn. akt SK 58/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2023 r., skargi konstytucyjnej K.S. o zbadanie zgodności : § 10 ust. 1 pkt 9 w związku z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo- ści z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez ra dcę prawnego z urzę- du (Dz. U. z 2019 r. poz. 68) w zakresie, w jakim: a) „przepis ten ma zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, gdy kosztami sądo- wymi obciążony jest Skarb Państwa (nie zaś przegrywający sprawę)” , b) zastosowanie tyc h przepisów „prowadzi do syt uacji, w której gdy proces ali- mentacyjny przegrał hipotetycznie uprawniony do alimentów, to stawka wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu reprezentującego hipotetycznie zo- bowiązanego do aliment ów wynosi 60 zł, j eżeli zaś pr zegrał h ipotetycznie zob owiązany do alimentów, to opłata na rzecz pełnomocnika z urzędu uprawnionego o bliczana jest na podstawie § 8 Rozporządzenia, tj. zależnie od wartości przedmiotu sporu” – z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 2 oraz art. 24 Konstytucji Rzeczypospoli- tej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 20 maja 2019 r. (data wpływu do TK : 24 maja 2019 r.), radca prawny K.S. (dalej : skarżący), działając w imieniu własnym, wniósł o stwierdzenie nie- zgodności § 10 ust. 1 pkt 9 w związku z § 10 ust. 4 r ozporządzenia Ministra Sprawiedliwoś ci OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 2 z dnia 3 paździer nika 2016 r. w sprawie ponosz enia przez Skarb Pań stwa kosztó w nieopła co- nej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68; da- lej: rozporządzenie ) „ w zakresie, w jakim przepis ten ma zastosowanie w odniesieniu do sytu- acji, gdy kosztami sądowymi obciążony jest Skarb Państ w a (nie zaś przegrywa jący sprawę), jak również w zakresie, w jakim zastosowanie zaskarżonych przepisów prowadzi do sytuacji, w której gdy proces alimentacyjny przegr ał hipotetyc znie uprawniony do alimentów, to staw- ka wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu rep r ezentujące go hipotetycznie zob owiązanego do alimentów wynosi 60 zł, jeżeli zaś przegrał hipotetycznie zobowiązany do alimentów, to opła- ta na rzecz pełnomocnika z ur zędu uprawni onego obliczana jest na podstawie § 8 Rozpo rzą- dzenia, tj. zależnie od wartości przedmiotu sporu ” z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 2 oraz art. 24 Konstytucji. Ponadto skarżący wniósł e wentualnie „ o stwierdzenie w sentencji orze- czenia Trybunału Konstytucyjne go niezgodnoś [ci] z Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, któr[a] nie powoduje utraty m ocy obowiązującej przepisu ”, a także „ w przy- padku, w którym Trybunał Konstytucyjny określiłby inny termin utraty mocy obowiązującej zaskarżonego aktu normat ywnego – o wyraźne p otwierdzenie w sentencji orzeczenia Trybu- nału o pr zysługiwaniu skarżąc emu uprawn ień określonych w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP ” . Zaskarżony § 10 ust. 1 pkt 9 r ozporządzenia stanowi: „ 1. Opłaty wynoszą w sprawach z zakresu prawa rodzin nego i opiekuńczego o: ( … ) 9) alimenty, nakazan ie wypłaceni a wyna- grodzenia za pr acę do rąk drugiego małżonka – 60 zł” . Powołany związk owo § 10 ust. 4 r ozporządzenia stanowi: „Opłaty, o których mowa w ust. 1 pkt 9, ustala się od wartości przedmiotu sprawy, jeżeli obowiązek zwr otu kosztów o bciąża osobę zobowiązaną do alimentów lub małżo nka, którego wynagrodz enie za pracę ma być wypłacone do rąk drugiego współmałżonka” . 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fak- tycznym: Sk arżący jako wyznaczo ny z urzędu p ełnomo cnik reprezento wał interesy swojego mocodawcy – powoda w post ępowaniu o uchylenie alimentów. W toku postępowania pozwa- na również wystąpiła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Skarżący sprawę dla powoda wygrał. Sąd Rejonowy w B. w wyroku z 24 lipca 2018 r. przyznał ze Skarbu Państwa – S ą du Rejonowego w B. kwot ę 147 ,60 zł (brutto) na rzecz skarżącego tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, natomiast kwotę 2214 zł (brutto) na rzecz adwokata R.S . tytułem nieopłacon ej pomocy prawnej udzielonej pozwane j z urzędu. Ska rżący od po- wyższyc h punktów wyroku wn iósł zażalenie. Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z 4 lutego 2019 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie w przedmiocie ponoszenia przez Sk arb Państwa kosztów nieopłaconej po- mocy prawnej udzielo nej z urzędu. W kwestii przyznania zwrotu adwoka towi R.S. sąd zaża- lenie odrzucił. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia s ąd o kręgowy wyjaśnił, że § 10 ust. 1 pkt 9 i ust. 4 rozporządzenia uzal eżnia wysokość t aryfowego wynagrodze nia pełnomocn ika od te- go, którą str onę postępo wania o alimenty on reprezentuje, wyniku procesu i wydanego w spra wie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Wskazał, że w wypadku przegrania procesu przez uprawnionego do alimentów, stawka wyn agrodzenia pełno mocn ika z urzędu zobow ią- zanego do alimentów wynosi 60 zł. Jeżeli zaś to zobowiązany prz egrał proces, opłata ta jest obliczona na podstawie § 8 rozporządzenia, a więc w powiązaniu z wartością przedmiotu spo- ru. 1.2. S karżący zarzucił, ż e na skutek zastosowania za skarżony ch przez niego przepisów naruszone zosta ły następujące normy konstytucyjne: zasada równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), prawo do równego wynagro dzenia za pracę jednakowej wartości (art. 33 ust. 2 OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 3 Konstytucji), prawo do godziwego wynagrodzenia za pra cę (art. 24 Konstytucji) oraz zasada, zgodnie z kt órą Rzeczpospolita P ols ka jest demokratycznym państ wem prawnym, urzeczy- wistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Skarżący z arzucił, że na gruncie zaskarżonych przepisów on, jako pe ł nomocnik po- wod a, który sprawę wygrał , otrzymał w ynagrodzenie piętnas tok rotnie niższe od wynagrodze- nia przyznanego pełnomocnikowi z urzędu pozwanej, która sprawę w całości przegrała. Zdaniem skarżąceg o, z askarżone przepisy ro zporządzenia sankcjo nują niesprawiedli- wą normę , zgodnie z któ rą wynag rodzenie pe łnomocnika w tej samej sprawie, z tytułu po- dejmowania czynności wymagających podobnego nakładu pracy, jest jaskrawo zróżnicowane ze względu na to tylko , którą ze stron postępow ania w sprawie o alimenty reprezentuje peł- nomocnik, ustanowiony z urz ę du. W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa s karżący stwier- dził, co następuje: „Zgodnie z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, każdy wobec prawa jest równy i winien być analog icznie traktowany w podobnej sytuacji. Dotyczy to także prawa do wynagrodzenia. W m oim przypadku, zostałem pokrzywdzony tylko dlatego, że sprawę wygrałem oraz że reprezentowałem nie tę stronę procesu, którą ustawodawca – Sejm RP uznał a priori za « słuszną » ” (skarga, s. 3). Skar żąc y p odniósł t akże, że : „ W demokratyc znym państwie prawa nie mogą ostać się przepisy, które rozróżniają podobnie wykonywaną pracę – w tej samej sprawie – w ten spo- sób, iż jedna z wykonujących ją osób uzyskuje wynagrodzenie symboliczne, niepokrywa jące nawet kosztów i wydatków poniesionych z ty tułu reprezentowania Kl ienta, zaś druga strona – tylko dlatego, iż reprezentuje « właściwą », zdaniem ustawodawcy, stronę procesu, uzyskuje wynagrodzenie kilkunastokrotnie lub nawet kilkudziesięciokrotnie wyż sze – nawet wtedy, gdy sprawę przegrywa” (skarga, s. 3). W piśmie z 3 stycznia 2020 r. skarżący , ustosunkow ując się do z arządzeni a sędziego Trybunału z 17 grudnia 2019 r. w zywając ego do usunięcia brakó w formalnych skargi konsty- tucyjnej przez m.in. dokładne wyja śnienie sposobu naruszenia konstytucyjnych wo lności i praw wynika jąc ych z art. 33 ust. 2 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 14 maja 2020 r., sygn. Ts 81/19), odniósł się do praktycznego wymiaru zasady równości wobec pra wa wynika- jącej z ar t. 32 Konstytucji. Powołał się na poglądy doktryny oraz orzecznictwo TK dotyczące zasady równości . W odniesieniu do swojej sprawy stwierdził: „Jak zatem możemy mówić o równości prawa dotyczącego profesjonalnych pełnomo cników, gdy w obiegu prawnym wy- kszt ałciły się sprzec zne ze sobą spos oby wyliczania wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc praw ną. Warto nadmienić, iż zasady te prowadzą do rażącej nierówności oraz sprawiają, że częstokroć to pełnomocnik, który sprawę wygrał, c zyli de facto włożył więc ej pracy i wys iłku w proces, zostaje pokrzywdzony na polu finansowym ” . Ska rżący nie odniósł si ę jednak w ogóle do art. 33 ust. 2 Konstytucji i nie wyjaśnił, w jaki sposób doszło do zarzucanego na- ruszenia konstytucyjnych wolności i praw wynikających z tego przepisu. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmi e z 10 czerwca 2020 r. po informował, że nie zg łasza udziału w postępowaniu . 3. Minister Sprawiedliwoś ci w piśmie otrzymanym przez Trybunał 17 listopada 2020 r. wniósł o uznanie, że : „ § 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z § 10 ust. 4 rozporządzen ia Ministra Sprawiedliwo ś ci z dnia 3 paź dziernika 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Pa ń stwa kosztów nieopłacone j po- mocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu – jest zgodny z art. 2, art. 24, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 33 ust. 2 Konstytucji RP w za- kresie, w jakim przepis ten ma zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, gdy kosztami sądo- wymi obciążony jest Skarb Państwa (nie zaś przegrywający sprawę), jak również w zakresie, OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 4 w jakim zastosowanie zaskarżonych przepisów prowadzi do sytuacji, w której gdy proces alimentacyjny przegra ł hipot etycznie uprawniony do alimentów, to stawka wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu reprezentującego hipotetycznie zobowią zanego do alimentów wynosi 60 zł, jeżeli zaś przegrał hipo tetycznie zobowiązan y do alimentów, to opłata na rzecz peł no- mocnika z urz ędu upr awnionego obliczana jest na podstawie § 8 ww. rozporządzenia, tj. za- leżnie od wartości przedmiotu sporu” . 4. Prokurator Generalny w piśmie z 18 grudnia 2020 r. (data wpływu do TK: 23 grud- nia 2020 r.) zajął na stępujące stanowisko w sprawie: „postę powanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2393) – wobec nie dopuszczalności wydania wyroku”. W uzasadnieniu Prokurator Generalny stwierdził, że skarżący nie przedstawił dopusz- czalnego w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji wzorca kontroli. Natomiast wskazane przez skar żącego wzorce (art. 2, art. 24, art. 32 Konstytucji) nie mogą być powoływ ane w skardze konstytucyjnej jako samodzielne, ponieważ nie wynika z nich samodzielne konstytucyjne prawo podmiotowe , którego naruszenie zarzuca skarżący. W odniesieniu do art. 33 ust. 2 Konstytucji Prokurator Generalny wyraził wątpliwość , czy przepis ten jest adekwatnym wzorcem w niniejszej skardze konstytucyjnej. II Trybun ał Konstytucyjny zważył, co następ uje: 1. Przedmiot oraz dopuszczalność skargi konstytucyjnej. 1.1. Radca prawny K.S. (dale j: skarżący) , działając w imieniu własnym , wniósł w peti- tum skargi konstytucyjnej z 20 maja 2019 r. (dat a wpływu do TK : 24 maja 2019 r.) o zbada- nie zgodności § 10 ust. 1 pkt 9 w związku z § 10 ust. 4 r ozporządzenia Ministra Sprawiedli- wości z dnia 3 paździe rnika 2016 r. w sprawie ponoszeni a przez Skarb Państwa kosztów nieopła conej pomocy prawnej udzielonej pr zez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68; dalej: rozporządzenie ) „ w zakresie, w jakim przepis ten ma zastosowanie w odniesie- niu do sytuacji, gdy kosztami sądow ymi o bciążony jest Sk arb Państwa (nie zaś przegryw a jący spra wę), jak również w z akresie, w jakim zastosowanie zaskarżonych przepisów prowadzi do sytuacji, w której, gdy proces alimentacyjny przegrał hip otetycznie uprawniony do alimen- tów, to stawka wynagrodzenia pełnomo cnika z urzędu reprezentującego hipot etycznie zobo- wiązanego do alim entów wynosi 60 zł, jeżeli zaś przegrał hipotetycznie zobowiązany do ali- mentów, to opłata na rzecz pełnomocnika z urzędu u prawnionego obliczana jest na podstawie § 8 r ozporządz enia, tj. zal eżnie od wartości przedmiotu sporu ” , z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 2 oraz art. 24 Konstytucji. 1.2. Trybunał Konstytucyjny na każdym etapie postępowania jest obowiązany do ba- dania, czy nie zachodzi ujemna prz esłanka proceduralna wydania wyroku, skut kująca obli ga- toryjnym umorzeniem tego p ostępowania. Badanie pr zez Trybunał, czy skarga konstyt ucyjna spełnia konstytucyjne i ust awowe wymogi niezbędne do jej rozpoznania, następuje więc także po zakoń czeniu etapu ws tępnego rozpoznania i jej skierowaniu do merytorycznego rozpozna- nia. Skład wyzna czony do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyj nej nie jest więc związany wynikiem jej wstępnej oceny (zob. np. wyrok z 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75). OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 5 Trybu nał poda ł przede wszystkim w wątpliwość zasadność zakwestionowania § 10 ust. 4 roz porządzenia powołanego związkowo przez skarżącego w petitum skargi. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy czyje konst ytucyjne wolności lu b prawa zos tały naru szone, ma prawo, na zasa dach okreś lonych w us tawie, wnieść s kargę do Tr y bunału Kon stytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego akt u normatywnego, na podstawie któ- re go sąd lub organ administracji publicznej orzekł ost atecznie o jego woln ościach lub pra- wach albo o jego ob owiązkach określonych w Konstytucji. Warunkiem merytorycznego rozpoznania przez Tr ybunał skargi konstytucyjnej jest zatem uczynienie jej przedmiotem p rzepisów, które wykazują dwojaką kwalifikację. Po pierwsze, sta nowiły podstawę normatywną o statecznego orz eczenia sądu lub organu admini- stracji publicznej, wydanego w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, uczynienie z nich takiej podstawy przez sąd lub organ administracji publiczn ej spowodowało niedo zwo- loną – zdaniem sk arżącego – ingerenc ję w sferę jego konstytucyjnie chronionych praw lub w olności (z ob. np. postanowienie z 17 maja 2017 r., sygn. SK 38/15, OTK ZU A/2017, poz. 39). W ocenie Trybunału, zakwestionowany § 10 ust. 4 rozporządzenia nie stanowił pod- stawy ostatecznego orzeczenia o prawach ska rżące go. Sąd Okręgowy w B. p ostanowieniem z 4 lutego 2019 r. o ddalił zażalenie skarżącego na postanowienie w przedmiocie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasad- nieniu rozst rzygnięc ia s ąd o kręgo w y wyjaśnił, że § 10 ust. 1 pkt 9 i ust. 4 rozp orządzenia uza- l eżnia wysoko ść taryfowego wynagrodzenia pełnomocnika od tego, którą stronę postępo wa- nia o alimenty on reprezentuje, wyniku procesu i wydanego w sprawie rozstrzyg nięcia o kos z- tach procesu. Wskaza ł, że w wypadku przegrania procesu przez uprawnionego do alimentów, stawka wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu zobowiązanego do alimentów wynosi 60 zł. Jeżeli zaś to zobowiązany przegrał proces, opłata ta jest obliczona na podstawie § 8 rozporzą- dzenia, a wi ęc w powiązaniu z wartością przedmiotu sporu. Zdaniem S ądu O kręgow ego w B.: „W oparciu o powyższe regulacje Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że skoro pozwana, będąca w niniejszej sprawie osobą uprawnioną do ali- mentów, a reprez entowana przez pełnomocnika z urzędu, sprawę przegrała w całości, wyna- grodzeni e pełnomocnika z urzędu powoda (jako osoby zobowiązanej do alimentów) ustala się według stawki minimalnej wynagrodzenia w wysokości 60 zł. Zażalenie pełnomocnika z urzędu strony powodowej nie zasługiwało zatem na uwzględnienie, bowiem skarżący nie reprezen tował uprawnionej do alimentów, lecz wys tępującego po stronie przeciwnej zobo- wiąz anego do alimentów powoda. Dlatego stosownie do wskazanych wyżej r egulacji praw- nych potencjalnie przysługiwało pełnomocnikow i z urzędu powoda roszczenie o zwrócenie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu powodowi w granicach wy- znaczonych przez stawkę minimalną i jej 150% wielokrotność z u względnienie m wysokości podatku od towarów i usług” (p ostanowienie Sądu Okręgowego w B . z 4 lutego 2019 r., sygn. akt [ … ], s. 5-6). Trybunał Konstytucyjny wskazał, że z o koliczności sprawy wynika, że skarżący re- prezentował stronę zobowiązaną do płacen ia alimentów, która sprawę wygrała. Zatem w spra- wie skarżą cego miał zastosowanie jedynie § 10 ust. 1 pkt 9, ni e zaś § 10 ust. 4 ro zporządze- nia. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że z art. 79 ust. 1 Konstytucji wy- nika, iż w sprawie zainicjo wanej skargą konstytucyjną Tryb unał nie moż e oceniać zarz utów do tyczących konstytucyjności przepisów, k tóre n ie zostały zastosowane wobec skarżącego w ostatecznym orzeczeniu. Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają umorzenie postępowania na podst awie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Kons tytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), w części dotyczącej § 10 ust. 4 rozporz ądzenia , wobec niedopuszczalności wydani a wyroku. OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 6 1.3. Ustalenie dopuszczalnego przedmiotu skargi konstytucyjnej nie zamyka etapu kontroli formalnoprawnej. Dopuszczalność meryt orycznego rozpoznania skargi konstytucyj- nej uwarunkowana jest spełnieniem wymo gów ustawowych. Zgodnie z art. 67 u.o.t.p.TK, Try bunał podczas orzekania jest zw iązany zakrese m zaskarże nia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skardze konstytucyjnej (ust. 1) . Zakres zaskarżenia obejmuje wskaza- nie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części (określe nie przedmiotu kontroli) oraz sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, rat yfikowaną umową międzynaro- dową lub ustawą (wskazani e wzorca kontroli) – (ust. 2). Skarga konstytucyjna powinna więc zawierać nie tylko określenie kw estionowanego przepisu, ale także uzasa dnienie zar zutu niezgodności kwestionowane go przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazan ą konstytucyjną wolnością lub wskazanym konstytu- cyjnym prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (zob. art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK). Brak odpowiedniego uzasadnienia zarzutu n iezgodnośc i danego przepisu z przywoła- nymi wzorcami kontroli stanowi uchybienie przez sk arżąc ego ustawowej powinności okre- ślonej w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK i skutkuje koniecznością umorzenia postę powania ze względu na niedopuszczalność w ydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny wskaza ł, że sprawy kosztów adwokackich i radcowskich były już wielokrotnie przedmiotem orzekania (por. zwłaszcza co do wysokości stawek opłat – wy- roki z: 27 lutego 2018 r., sygn. SK 25/15, OTK ZU A/2018, poz. 11 i 29 sierpnia 2006 r., sygn. SK 23/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 94, a także postanowienia z: 22 czerwca 2016 r., sygn. P 70/15, OTK ZU A/2016, poz. 47; 5 kwietnia 2016 r., sygn. U 7/14, OTK ZU A/2016, poz. 6; 18 listopada 2014 r. i 28 lipca 2015 r., sygn. Ts 263/13, OTK ZU nr 4/B/2015, poz. 358 i 359). Dotychczas rozpatrywane przez Trybunał sprawy dotyczące kosztów adwo- kackich i radcowskich , w szczególności konstrukcja inicjujących je pism procesowy ch oraz ich ocena formalna i merytoryczna przez Trybu nał w orzeczeniach kończących postępowanie , powinny być istotną wskazówką dl a skarżącego, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem i skar gę złożył we własnym imieniu. W tych okolicznościach wymaganie należytej staranno- ści przy formułowaniu skargi (a zwłasz cza precyzyjnego adresowania problemów konstytu- cyjnych do konkretnych zaskar żonych przepisów i ujmowania ich przez pryzmat adekwat- nych wzorców kontroli) wydaje się w pełni uzasadnione . Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że a rgumentacja skarżącego na poparcie za- rzutów niezgodności z e wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi jest powierzchowna i doty- czy tylko niektórych wzorców. Analiza niedostatków argumentacji skar żącego jest jednak , w o cenie Trybunału , bezprzedmiotowa wobec bardziej podstawowego problemu do tyczącego dopuszczalności samych wzorc ów kontroli wskazanych w niniejszej sprawie. 1.4. Wzorcami kontroli w sprawie wszczętej w trybie skargi konstytucyjnej mogą być jedynie przepi sy Konstytucji wyrażające prawa lub wolności kons tytucyjne (por. art. 79 ust. 1 Konstytucji). Jako samodzielne wzorce kontroli ska rżący powołał : art. 2 Konstytucji ( „Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady spr awiedliwości społeczn ej ”), art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji ( „1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają praw o do równego traktowania przez władze pu bliczne. 2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z j akiej- kolwiek przyczyny ”), art. 33 ust. 2 Konstytucji ( „Kob ieta i m ężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształce nia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pra- cę jednakowej wartości, do zabezpieczenia sp ołecznego oraz do zajmowania stanowisk, peł- nienia funkcji oraz uz yskiwania godności pub lic znych i odznaczeń”) oraz art. 24 Konstytucji ( „Praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Pol skiej. Państ wo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy ”). OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 7 Trybunał Konstytucyjny podał w wątpliwość, czy w postępowani u skargowym wska- zane przepisy K onstytucji mogą być powoływane jako samodzielne wzorce kon troli. Wobec tego pr zed przystąpieniem d o merytorycz nych rozważań problemu konsty tucyjnego zbadał kwestię dopuszczalności powołania wymienionych przepisów Konstytucji jako samodziel- nych wzorców kontroli w trybie skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, wzorcem kontroli w sprawach zainicjowanych skargą konstytucyjną mogą być tylko konkretnie wyrażon e w Konstytucji prawa i wolnośc i jednostki, mające walor pr aw podmiotowych. Zasad a demokratycznego państw a prawnego urz eczywistniającego za sady sprawie- dliwoś ci s połecznej (art. 2 Konstytucji), zasada równości (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) w postępowaniu wszczętym w trybie skargi konstytucyjnej mogą być co do zasady jedynie uzupełniającymi wzorcami kontroli . TK przypomni ał, że wskazane art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji nie są przepisami, które bezpośrednio wyrażają określone, konstytucyjnie chro- nio ne prawa lub wolności. Mogą stanowić wzorce związkowe (zob. wyrok z 3 lipca 2019 r., sygn. SK 20/18, OTK ZU A/2019, poz. 37; postanowienie z 1 lutego 2017 r., sygn. SK 38/14, OTK ZU A/2017, poz. 2). Trybun ał wielokrotnie wyrażał pogląd, że art. 2 Konstytucji, co do zasady, nie mo że sta nowić samodzieln ego wzorca kont roli w postępowaniu skargowym, ponieważ nie statuuj e konstytucyjnych praw podmiotowych ani nie formułuj e prawa lub wolności konsty tucyjnej, z których możliwe byłoby wywiedzenie takiego prawa podmiotowego (zob. postanowienie z 29 czerwca 2021 r., sygn. SK 12/18, OTK ZU A/2021, poz. 48). Także w odniesieniu do możliwości powoływania w skardze konstytucyjnej art. 32 Konstytucji jako samodzie lnego wzorca kontroli Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że „ art. 32 Konstytucji nie wyraża żadnej konkretnej wolności czy prawa, a wynikające z tego przepisu zasada równości oraz zakaz dyskryminacji są to zasady ogólne, które znajdują zastosowanie jedynie w związku z konkretnymi prawami (wolnościami) wyrażonym i w Konstytucji. Zasa- dy te nie twor zą zatem praw ani wolności «samoistnie», to jest w oderwaniu od tych konsty- tucyjnie uregulowanych. Oznacza to między innymi, że « wszyscy są równi w ‘godności, wol- nośc i i prawach ’ , o których w innych przepisach mówi Konstytucja , i że nie jest dopuszczalna dyskryminacja w realizacji tych wolności i praw» (po stanowienie TK z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Równość i zakaz dyskryminacj i funkcjonują zawsze w pewnym kontekście sytuacyjnym, n ie ma ją bowiem charakteru abs- trakcyjnego i absolutnego. Odniesione być muszą do zakazó w lub nakazów albo nadania uprawnień określonym jednostkom (grupom jednostek) w porównaniu ze statusem innych jedno stek (grup). Art. 32 Konstytucji może zatem stanowić wz orzec kontroli w postępowaniu inicj owanym skargą konstytucyjną wyłącznie w wypadku wskazania przez skarżącego, jaka jego wol ność lub prawo, wynikające z inny ch pr zepisów Konstytucji, są uregulowane z n aru- szeniem powyższych zasad. Mając powyższe na względzi e, ar t. 32 Konstytucji może stano- wi ć wzorzec kontroli w postępo wan iu skargowym wyłącznie wtedy, gdy jest powołany wraz z inn ym przepisem, wyrażającym prawo l ub wo lność konstytucyjną (zob. postanowienie TK z 18 grudnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK ZU A/2020, poz. 2) ” – (postanowienie z 27 pa ź- dziernika 2021 r., sygn. SK 40/20, OTK ZU A/2022, poz. 8). Powołanie przez skarżącego art. 33 ust. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli budzi wąt- pliwości co do jego adek watnośc i w niniejszej sprawie. Przepis ten dotyczy kryterium p łci w odniesieniu do reali zacji zasady równości. Ani okol iczności niniejszej sprawy, ani przed- stawiona przez skarżą cego argumentacja ni e wskazują na problem konstytucyjny, którego istotą byłoby naruszenie zasady równości ze względu na bycie kobietą lub mężczyzną w za- kresie jednakow ego wynagradzania za pracę j ednakowej wartości . W o cenie Trybunału , art. 33 ust. 2 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem w niniejszej sprawie. Ponadto skarżą- cy nie p rzedstawił żadnej argument acji na poparcie zarzutu niez godności zaskarżonego prze- OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 8 pisu z art. 33 ust. 2 Konstytucji. Na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi konsty- tucyjn ej przez m.in. dokładne wyjaśnien ie spo sobu naruszenia konstytucyjnych wolnośc i i praw wynikających z art. 33 ust. 2 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 14 maja 2020 r., sygn. Ts 81/19) odniósł się jedynie do zasady r ówności wobec prawa wynikającej z art. 32 Konstytucji, natomiast nie ws pomniał n awet o art. 33 ust. 2 Konstytucji. Powołanie przez skarżącego art . 24 Konstytucji („Praca znajduje się pod ochroną Rze- czypos politej Polskiej. Państwo sp rawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy ” ) jako wzorca kontroli w niniejszej sprawie równ ież budzi wątpliwości. Zarówno usytuowanie tego przepisu w systematyce Konstytucji, jak i jego treść wskazuj ą , że przepis ten wyraża normę programową, nie zaś konstytucyjne prawo lub wo lność człowieka . Trybunał Konstytucyjn y przypom ina, że art. 24 Konstytucji „ustanawia konstytucyjną zasadę ochrony pracy i należy do elementów konstytucyjnego ustroju gospodarcze go państwa (zob. L. Garlick i, komentarz do artykułu 24, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , t. 5, red. L. Garlicki, Warszawa 2007, s. 2). Art. 24 Konstytucji jest klauzulą generalną, która umożliwia kształto- wanie różnych modeli ochrony pracy. Wynika z niej obowiąz ek ochrony pracy. Sposób reali- z acji tego obowiązku może być różny. Ze względu na ogólny c harakter art. 24 Konstytucji nie można z niego wywieść prze- słanek dotyczących tego, w jakich warunkach prac a powinna być wykonywana, ani szczegó- łowych uprawnień osób wykonujących pracę. Treść teg o przepisu jest rozwijana w innych normach konstytucyjnych. Przez pojęcie «ochrony pracy» rozu mie się najczęściej podejmowanie środków poli- tycznych, prawnych oraz fakty cznych osłabiających ryzyko wystąpienia nierówności, które w ystępują pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. Chodzi tu nie tylko o stosunek pracy w rozumieniu ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.), ale też o inne relacje między osobą, która wykonuje pracę, a jej mocodawcą. Art. 24 Konstytucji nie wskazuje konkretnych rozwi ązań ochrony pracy ani ich nie determinuje. Na- kłada on na państwo nakaz wydawania przepisów ochronnych wobec osób pracujący ch, w tym wobec pracowników. W dotychczasowym orzecznic twie Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że z zasady zawartej w art. 24 Konstyt ucji wynika obowiązek stwarzania przez państwo gwarancji o chro- ny pracowników, w tym ochrony przed niezgodnymi z prawem lub nieuzasadnionymi dział a- niami pracodawcy, oraz kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy (zob. wyrok z 4 pa ź- dziernika 2005 r., sygn. K 36/03, OTK ZU nr 9/A/2005, poz. 98 ). Oznacza to, że państwo ma chr onić pracowników. Obowiązek wynikający z art. 24 Konstytucji polega zatem między in- nymi na stworzeniu gwarancji prawnych ochrony pracowników przed niezgodnymi z prawem lub nieuzasadnion ymi działaniami pracodawców będących s i lniejszą stroną sto sunku pracy ( zob. wyroki z 4 października 2005 r., sygn. K 36/03; 18 października 2005 r., sygn. SK 48/03, OTK ZU nr 9/A/2005, poz. 101). Zdaniem T K, zasadę ochrony pracy należy rozumieć jako normę programową, skie- rowaną do prawodawcy . Zasada ta ma odniesienie do innych przepisów konstytucyjnych, w tym także do przepisów określających prawa i wolności konstytucyjne. W szczególności można stwierdzić, że naruszenie pewnych praw l ub wolności konstytucyj nych powoduje w konsekwencji naruszenie zasady ochrony pra cy określonej w art. 24 Konstytucji ” (wyrok z 24 października 201 7 r., sygn. K 1/17, OTK ZU A/2017, poz. 79). Trybun ał Konstytucyjny stwierdził, że art. 24 Konstytucji nie mo ż e b yć samoistnym wzorcem kontroli konstytucyjności w postępow aniu zainicjowanym s kargą konstytucyjną, ponieważ nie jest przepisem statuujący m konstytucyjne wolności lub prawa (por. postano- wienie z 15 stycznia 2013 r., sygn. SK 21/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 12). OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 9 2. Umorzenie post ępowania . Konkludu jąc, Trybunał uznał, że analizowana skarga konstytucyjna nie odpowiadała wymogom wynikającym zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z ustawowych przepisów regulujących postę powanie w sprawie skargi konstytucyjnej, i w związku z tym zachodzą prz esłanki umorzenia postępow ania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wyd ania wyroku. Z tych w zględów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji . Zdanie odrębne s ędziego TK Justyna Piskorskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 21 lutego 2023 r., sygn. akt SK 58/20 Na podstawie art. 106 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or- ganizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjn ym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK ) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Tryb unału Konstytu- cyjnego z 21 lutego 2023 r. (sygn. SK 58/20). Moje wątpliwości dotyczą w szczególności rygorystycznego potraktowania przedmio- tu kontroli, oraz interpretacji poszczególnych wzorców wskazanych przez skarżącego, zwłaszcza w kontekście niczym nie uzasadnionego odstąpienia od stosowania zasady falsa demonstratio non nocet wobec wystarczającej argumentacji skarżącego i rażącej niespraw ie- dliwości skarż onej regulacji. Ponadto moje zastrzeżenia dotyczą konstrukcji uzasadnienia, w tym w szczególności oceny argumentacji skarżącego już na etapie jej opisu w części histo- rycznej. 1. Kwestie formalne. Przede wszystkim uważam, że Trybunał, dokonując oceny dopuszczalnośc i skargi, kierował się nadmiernym formalizmem, zamiast skupić się na istocie sprawy oraz ut rwalo- nych w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału możliwościach dokonania interpretacji uzasadnienia pisma i w efekcie merytorycznego rozpoznania problemu. Nie zgadzam się w szczególności z tezą, że przywołany przez skarżącego § 10 ust. 4 rozporządzenia M inistra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68; dalej: rozporządzenie) nie mógł być przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu z uwagi na to, iż nie znalazł zastosowania w przypadku skarżące- go. Dopi ero bowiem łączna interpretacja przepisów o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu strony zobowiązanej i uprawnionej w postępowaniu w przedmiocie alimentów pozwal a na ustalenie treści normy prawnej, z której wynika pokrzywdzenie skarżącego. TK nie ma podstaw do odmowy rozpoznania skargi, o ile skarżący wykaże, że dany przepis – mimo jego niepowołania w ostatecznym orzeczeniu – znalazł zastosowanie w jego sprawie (por. np. wyroki TK z: 15 czerwca 2004 r., sygn. SK 43/03, OTK ZU nr 6/A/2004, poz. 58; 22 marca 2017 r., sygn. SK 13/14, OTK ZU A/2017, poz. 19; postanowienie TK z 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44). Z kolei w sytuacji odwrot- nej – tj. gdy przepis został wymieniony w treści orzeczenia , ale nie miał bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie – TK może odmówić rozpoznania skargi (por. np. postanowienie TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 25/03, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 83). Tymczasem skarżący OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 10 jednoznacznie wskazywał, że przepis ten był wykorzystany w argumentacji każdego pisma procesowego – zarówno przez niego na poparcie tezy o niesprawiedliwie zaniżonej stawce, jaką otrzymał za reprezentację klienta z urzędu w zwycięskiej sprawie, jak i przez sądy, które orzekały o przyznaniu tego wynagrodzenia. Utrzymywanie, że powyższa norma została przywołana przez skarżącego wyłącznie dla umocnienia jego argumentacji, nie oddaje istoty problemu. Dopiero łączna interpretacja obu przepisów pokazuje stopień nierówności, jaki kreuje skarżony § 10 ust. 1 pkt 9 rozporzą- dzenia; jednocześnie z uwagi na odmowę zastosowania przez sąd § 10 ust. 4 rozp orządzenia widać wyraźnie, że nie ma możliwości, aby pełnomocnik z urzędu znajdujący się w pozycji skarżącego uzyskał wyższe wynagrodzenie, chociażby nawet wygrał sprawę i wykazał się ponadprzeciętnym nakła dem pracy na rzecz swojego klienta – od którego nie otrzyma prze- cież żadnego dodatkowego wynagrodzenia. Nawet w komentarzu do § 10 rozporządzenia przeczytać można, że „[u]stęp 4 komen- towanego przepisu analizować należy łącznie z unormowaniem zawartym w ust . 1 pkt 9 tego przepisu. Regulacje te uzależniają wysokość taryfowego wynagrodzenia radcowskiego w i stocie od tego, którą stronę sporu o alimenty radca prawny reprezen tuje oraz od wyniku procesu i wydanego rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Ratio legis normy wynika zapewne z woli prawodawcy chronienia os ób uprawnionych do alimentów (a więc z reguły niezdol- nych do samodzielnego utrzymania się, pozostających w niedostatku) przed obowiązkiem ponoszenia znacznych kosztów. Jest to jednak rozwiązanie bardzo kontrowersyjne, zwłaszcza w przypadku wynagrodzeń wypłacanych pełnomocnikom z urzędu przez Skarb Państwa, a tego dotyczy przecież komentowane rozporządzenie. Tak ukształtowana wysokość opłat na gruncie normatywnym prowadzi do wniosku, że jeżeli proces alimentacyjny przegrał upraw- niony do alimentów, to stawka wynagrodzenia radcy prawnego będącego pełnomocniki em z urzędu zobowiązanego do alimentów wynosi 60 złotych, jeżeli zaś przegrał zobowiązany do alimentów, to opłata na rzecz radcy prawnego z urzędu będącego pełnomocnikiem uprawnio- nego obliczana jest na pods tawie § 8 rozporządzenia, zależnie od wartości prz edmiotu sporu ” (A. Partyk, T. Partyk, komentarz do § 10, [w:] Rozpo rządzenie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Komentarz , A. Partyk, T. Partyk, LEX/el. 2016). Przedstawiciele doktryny – podobnie jak skarżący – dostrzegają zatem konieczność łącznego przywołania treści obu przepisów dla zdekodowania całokształtu normy prawnej, z której skarżący wywodzi naruszenie jego interesów. Trybunał dokonał , w moim przekona- niu, jedynie pobieżnej oceny problemu, nie dotykając jego istoty . Dowodem powyższego jest zamieszczenie w części historycznej postanowienia stwierdzenia, że „[s]karżący nie odniósł się jednak w ogóle do art. 33 ust. 2 Ko nstytucji i nie wyjaśnił, w jaki sposób doszło do zarzucanego naruszenia konstytucyjnych wolności i praw wynikających z tego przepisu ”. Tego rodzaju uwagi powinny być umieszczane dopiero w dalszej części uz asadnienia, a część historyczna winna skupiać się wyłącznie na przytoczeniu argumentacji umieszczone j w skardze. Dokonywanie oceny już na tym etapie uzasadnienia prowadzi do przekonania, że Trybunał , przystępując do wydania orzeczenia , miał przeświadczenie, że postępowanie zosta- nie umorzone, a następnie ukształtował argumentację w taki sposób, by odpowiadała pier- wotnemu zamierzeniu. Nadmierny formalizm prowadzi w tym wypadku do oczywistej nie- sprawiedliwości, wynikającej z odmowy rozpoznania merytorycznego sprawy o istotnym znaczeniu. OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 11 2. Wzorce kontroli. Powyższe nadmiernie formalistyczne podejście Trybunał zastosował również w zakre- sie wzorców kontroli. Skarżący skonfrontował normę z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 2 oraz art. 24 Konstytucji. W odniesieniu do wzorca w postaci art. 2 Konstytucji T rybunał wielokrotnie wypo- wiadał się o dopuszczalności jego samodzielnego powoływania . „ [S]zeroki katalog praw i wolno ści wymienionych w rozdziale II Konstytucji obejmuje i zasadniczo wyczerpuje poję- cie «konstytucyjnych wolności lub praw», o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W interpretacji przepisów zawartych w tym rozdziale mogą być pomocne zasady ogólne, ta- kie jak zasada demokratycznego państwa prawnego, ale nie one będą stanowić samoistną podstawę skargi konstytucyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowie- niach Konstytucji statuujących określone prawo lub wolność. Art. 2 Konstytucji oraz inne przepisy wyrażające zasady ogólne mogą stanowić podstawę do wywodzenia – niewyrażo- nych w Konstytucji explicite – zasad konstytucyjnych działania organów władzy publicznej. Zasady te nie mają jednak charakteru samoistnych praw lub wolności konstytucyjnych o cha- rakterze podmiotowym ” (wyrok z 28 października 2010 r., sygn. SK 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 83; zob. ró wnież wyroki z 23 listopada 1998 r., sygn. SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 oraz z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144, a także postanowienie z 18 września 2001 r., sygn. Ts 71/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 239) . W kontekście powyższego można przyznać rację Trybunałowi, że w przedmiotowej sprawie art. 2 Konstytucji nie mógł stanowić samoistnego wzorca kontroli. Niemniej jednak nie można tracić z pola widzenia, że zgodnie z obowiązująca w postępowaniu przed Trybuna- łem Konstytucyjnym zasadą falsa demonstratio non nocet , podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie (zob. np. wyrok TK z 24 lutego 2009 r., sygn. SK 34/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 10 oraz wskazane tam orzecznictwo, a na gruncie obecnie obowiązują- cej u.o.t.p.TK np. postanowienie TK z 13 kwietnia 2021 r., sygn. K 15/17, OTK ZU A/2021, poz. 16). Co oczywiste, Trybunał nie może – d ziałając niejako z wł asnej inicjatywy – zwolnić skarżącego z obowiązku zidentyfikowania problemu konstytucyjnego i przedstawienia ade- kwatnego do niego uzasadnienia. Zgodnie bowiem z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK, orzekając, jest związany granicami wniesionej s kargi konstytucyjnej. Przepis ten należy rozumieć na tle wspomnianej zasady, ugruntowanej już w europejskiej kulturze prawnej. Rekonstrukcji zarzu- tu sformułowanego w skardze konstytucyjnej należy dokonywać zatem zarówno na podstawie jej petitum , jak i uzasadnienia, które stano wi integralną część skargi (zob. np. postanowienia TK z: 25 listopada 2009 r., sygn. SK 16/09, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 160; 29 listopada 2011 r., sygn. SK 5/10, OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 106; 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28). Try bunał podkreślał wielokrotnie , że zasada falsa demonstratio non nocet nie może być rozumiana jako instrument eliminujący stosowanie zasady skargowo- ści w postępowaniu przed Trybunałem, a zatem nie może służyć sanowaniu przez Trybunał – w zastępstwie skarżąc ego – braków formalnych wniesionej skargi konstytucyjnej. Jednocze- śnie interwencja taka niemożliwa jest również z uwagi na brak utrwalonego rozumienia nor- my. W niniejszej sprawie skarżący wielokrotnie podkreślił, że wskutek istniejąceg o uregu- lowania doszło do naruszenia jego interesów ekonomicznych. Wskazał, że „wykonując tę samą pracę pełnomocnik powoda, który wygrał sprawę – otrzymał wynagrodzenie dokładnie piętnastokrotnie niższe od wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi pozwanej, która sprawę w całości przegrała” (skarga, s. 3) oraz że „[p]odejmując wysiłki w interesie Klienta po to, aby sprawę wygrać, musiałem więc działać wbrew własnemu interesowi ekonomicz- nemu, godząc się na wykonywanie pracy de facto bez jakiegokolwiek wynagrodzenia ” (skar- ga, s. 4). Powyższe twierdzenia należało w mojej ocenie odczytać jako – oczywiście nieprzy- wołany wprost – zarzut naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji i wyrażonego w nim prawa OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 12 własności oraz prawa do równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych. Niewątpliwie skarżona regulacja spowodowała znaczące pogorszenie sytuacji ekonomicznej skarżącego, dodatkowo narażając na próbę jego uczciwość (co sam zauważa w drugim z cytowanych wy- żej fragmentów). Należy przy tym mieć na uwadze, że art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ja ko wymóg formalny skargi konstytucyjnej przewiduje „wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone”, a nie wskazanie wprost konkretnej jednostki redakcyjnej Konstytucji. Z tego względu uważam, że argumentacja zawarta w skardze była wystarczająca do zastosowania zasady falsa demonstratio non nocet i przyjęcia, że skarżący w istocie domagał się kontroli konstytucyjności skarżonej normy z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji – oczywiście w związk u z art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Odnośnie do wzorca w postaci art. 33 ust. 2 Konstytucji Trybunał stwierdził, ż e „ nie jest adekwatnym wzorcem w niniejszej sprawie ” . U znał również, że skarżący w żaden sposób nie uzasadnił stawianego w tym zakres ie zarzutu – co zresztą uczynił nie tylko w części obejmującej uzasadnienie prawne, ale i w części historycznej; tego bowie m zarzutu dotyczyła wspomniana wcześniej wzmianka. Powyższe dwa stwierdzenia są wzajemnie sprzeczne – Trybunał bowiem z jednej strony uznał, że skarżący nie uzasadnił zarzutu, z drugiej zaś, że wybrany przez niego wzorzec kontroli nie jest adekwatny w nini ejszym postępowaniu. To znaczy, że pomimo braków formalnych dokonał jednak kontroli konstytucyjności w tym za- kresie, dochodząc do przekonania, że wzorzec jest nieadekwatny. Jednocześnie, w odniesieniu do wzorca kontroli w postaci art. 24 Konstytu cji Trybu- n ał stwierdził, że „art. 24 Konstytucji nie może być samoistnym wzorcem kontroli konstytu- cyjności w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną, ponieważ nie jest przepisem statuującym konstytucyjne wolności lub prawa”. O ile stwierdzenie samo w sobie nie jest nieprawdziwe, o tyle w orzecznictwie Trybunału z łatwością można ustalić istnienie wyro- ków, w których stwierdzano istnienie i mmanentnego związku pomiędzy art. 24 a innymi normami Konstytucji. Zatem Trybunał przyznawał, że art. 24 Konstytu cji stanow i regulację szerszą niż tylko normę programową. W orzecznictwie Trybunału istnieje pogląd, że art. 24 Konstytucji, powołany obok art. 65 ust. 1 Konstytucji, może stanowić wzorzec badania za- kwestionowanego przepisu. Jak podniósł Trybunał Konstytuc yjny w wyroku z 29 kwietnia 2003 r., analiza niektórych przepisów rozdziału I Konstytucji prowadzi do wniosku, że wyni- kać z nich mogą nie tylko zasady prawa w sensie przedmiotowym, ale i prawa podmiotowe. Jednak znajdują one z reguły swoją konkretyzację w tej materii w rozdziale II. Taki związek między art. 24 Konstytucji a art. 65 Konstytucji T rybunał dostrzegł w sprawie o sygn. SK 24/02 (OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 33). W rozpoznawanej sprawie skarżący wprawdzie nie posłużył się dodatkowym wzorcem w postaci art. 65, j ednakże – ze względu na porusza- nie przez niego kwestii majątkowych – zasadne wydawałoby się powiązanie ze wskazanym już uprzednio prawem wynikającym z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Trybunał jednakże, cał- kowicie rezygnując z zastosowania zasady falsa demonstratio non nocet , żadnych rozważań w tym zakresie nie przeprowadził. Trybunał w postanowieniu o sygn. SK 58/20 zajął stanowisko , którego rezultatem była odmowa merytorycznego zbadania konstytucyjności normy prawnej o niewątpliwie niespra- wiedliwym charakterze. Odmowa ta skutkuje nie tylko pokrzywdzeniem pełnomocnika z urzędu jednej strony postępowania względem pełnomocnika z urzędu dru giej strony (i to niezależnie od wyniku procesu). Takie stanowisko może wywierać również skutek demorali- zujący – mianowicie , co podkreślił sam skarżący, przegranie procesu byłoby dla niego z eko- nomicznego punktu widzenia bardziej korzystne, niż wygrana. Tymczasem uzasadnienie skargi – co jednoznacznie podkreśliłem – nie tylko nie zawierało podstaw do umorzenia po- stępowania w zakresie części normy stanowiącej przedmiot kontroli, ale także pozwalało na OTK ZU A/2023 SK 58/20 poz. 32 13 uznanie, że skarżący domagał się zbadania zgodności z przywoła nymi przez niego wzorcami związkowo z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji.