III SA/Kr 1106/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1106/17 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego

W dniu 19 grudnia 2017 r. (data prezentaty Sądu) W. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Objaśniając swoją sytuację skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący nie posiada nieruchomości, zasobów ani przedmiotów wartościowych. Podniósł, że mieszkanie przy ul. [...] w K. spaliło się. Swoje miesięczne dochody skarżący oszacował na [...] zł renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Ponadto skarżący stwierdził, że jest osobę bezdomną i nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący uważa również, że z uwagi na swój wiek i stan zdrowia wymaga systematycznego leczenia. Do wniosku dołączył druk PIT 40A za 2016 r., zaświadczenie z ZUS o wysokości świadczenia, kopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 20 lutego 2017 r. wydruk z rachunku bankowego za okres od 4 września 2017 r. do 8 listopada 2017 r. Pismem z dnia 15 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń: – dlaczego pisze, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe skoro podawany przez niego w formularzu PPF adres zamieszkania (rubryka 2.1.) pokrywa się z adresem zamieszkania jego córki (vide: protokół k. [...]) L. D. (vide: k. [...], [...] akt admin.)? W czym konkretnie wyraża się odrębność gospodarstwa domowego skarżącego? – czy w związku ze swoim zamieszkaniem skarżący ponosi jakieś koszty związane z bieżącymi opłatami a jeśli tak to jak kształtuje się wysokość tych miesięcznych obciążeń? Jakie są koszty czynszu, zużycia prądu, gazu, dostawy wody, wywozu nieczystości, rachunków telefonicznych, RTV, i przedłożenie na tę okoliczność kopii stosownych rachunków bądź pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy? – kim dla skarżącego jest ujawniony w okazanej historii z rachunku bankowego beneficjent zleceń stałych z 8.09.2017 r.; 9.10.2017 r.; 8.11.2017 r. opisany jako "D. A. ul. [...]" i jaki jest powód przekazywania tej osobie kwot po [...] zł miesięcznie? – czy rachunek o nr [...] jest jedynym jaki skarżący posiada? Z jakiego tytułu skarżący zlecił 5.09.2017 r. przelew wychodzący wewnętrzny do [...] na kwotę [...] zł tytułem "wypłata z konta własnego? – co stało się ze spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] w K. na zasadach wspólności małżeńskiej o które skarżący był pytany przy sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1615/12? – jaki jest obecnie stan cywilny skarżącego (np. żonaty, rozwiedziony, wdowiec)? W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 30 stycznia 2018 r., w którym podał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką, a jej adres zamieszkania wykorzystuje jedynie jako korespondencyjny. Wyjaśnił, że A. D. jest jego wnuczką zaś kwoty po [...] zł miesięcznie przekazuje na jej potrzeby. Skarżący podał, że rachunek bankowy, którego historię przedstawił jest jedynym jego rachunkiem. Równocześnie skarżący nie wyjawił z jakiego tytułu zlecił w dniu 5 września 2017 r. przelew na [...] zł. Podał także, że mieszkanie przy ul. [...] w K. zakupił wraz z żoną w 1994 r., a w 2002 r. darowali je wnuczce A. D. Skarżący wskazał, że jest żonaty, jednak nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż między nimi istnieje rozdzielność finansowa. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wątpliwości tych nie rozproszyły również wybiórcze, gołosłowne i chwiejne, zdaniem referendarza sądowego, odpowiedzi, których skarżący udzielił na wezwanie. Odnosząc się do wzmianki skarżącego o ustanowionej pomiędzy małżonkami rozdzielności "finansowej" referendarz sądowy stwierdził, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje również prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. Referendarz sądowy podkreślił również, że skoro skarżącego stać na dobrowolne przekazywanie wnuczce co miesiąc kwot po [...] zł "na jej potrzeby" to jest w stanie opłacić własnym sumptem pełnomocnika z wyboru. Poza tym na wnuczce jako osobie obdarowanej spoczywają określone powinności względem skarżącego wynikające choćby z art. 897 Kodeksu cywilnego. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił wadliwą ocenę zgromadzonego materiału co do treści. Skarżący oświadczył, że podtrzymuje treść pisma z dnia 30 stycznia 2018 r. a jego oświadczenia były wiarygodne i prawdziwe. W związku z powyższym skarżący wniósł o ustanowienie dla niego adwokata z uwagi na jego wiek (84 lata) oraz stan zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W ocenie Sądu, referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że na małżonkach spoczywa prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt l OZ 1349/15). W związku z tym istniejąca między skarżącym a jego żoną rozdzielność finansowa nie może stanowić przesłanki do przyznania mu prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu, prawidłowe jest również stanowisko referendarza sądowego o możliwości opłacenia przez skarżącego usług pełnomocnika z wyboru. Jak bowiem wynika z nadesłanej przez skarżącego historii rachunku bankowego, skarżący co miesiąc przekazuje kwotę [...] zł swojej wnuczce "na jej potrzeby". Skarżący nie wskazał by w/w kwota wynikała z jakiegokolwiek ciążącego na nim obowiązku prawnego, a zatem może kwotę przekazywaną do tej pory wnuczce przeznaczyć na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy, a w związku z tym na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.