III OZ 804/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 2 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 281/22 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi MB. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 24 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Postanowieniem z 2 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M.B. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 24 stycznia 2022 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z 25 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Szczecinie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Jednocześnie Sąd pouczył skarżącego o warunkach wnoszenia pism do Sądu za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wezwanie zostało doręczone w trybie zastępczym za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej skarżącego. Postanowieniem z 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SPP/Sz 86/22 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie rozpoznał wniesiony wraz ze skargą wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy i ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Pismem z 22 sierpnia 2022 r. dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Szczecinie poinformował Sąd I instancji o wyznaczeniu z urzędu pełnomocnika dla skarżącego. Postanowieniem z 14 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę skarżącego. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego 19 października 2022 r. W dniu 26 października 2022 r. działający w imieniu skarżącego pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Pełnomocnik podniósł, że "stan świadomości możliwości dokonania pewnych czynności prawnych zdeterminowany jest stanem zdrowia skarżącego, a konkretnie chorobą psychiczną w postaci schizofrenii". Skarżący jest leczony psychiatrycznie od 2019 r. i był trzykrotnie hospitalizowany. Skarżący jest w niestabilnym stanie psychicznym, a choroba znacznie zakłóca jego funkcjonowanie w społeczeństwie i uniemożliwia pracę zarobkową. W związku z leczeniem skarżący przyjmuje silne leki psychotropowe, które znacznie zakłócają jego prawidłowe myślenie. Wniosek do organu I instancji oraz odwołanie pomogła skarżącemu złożyć znajoma osoba, która została jednak zmuszona przez swoje prywatne życie do zaprzestania pomocy skarżącemu. Brak pełnomocnika na etapie wzywania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego spowodował, że skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Odmawiając przywrócenia terminu Sąd I instancji wskazał, że skarżący po wezwaniu sądu nie uzupełnił braków formalnych skargi, jednak nie oznacza to, że nie istniały prawne i faktyczne możliwości usunięcia tych braków. Między innymi temu służyło przyznanie skarżącemu profesjonalnej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. Postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wydane 14 października 2022 r., a zatem po ponad 6 tygodniach od wyznaczenia skarżącemu adwokata z urzędu. W tej sytuacji nie jest trafny argument pełnomocnika, że w momencie odrzucenia skargi skarżący "pozostawał chwilowo bez pomocy przy dbaniu o interesy urzędowe". W tym okresie skarżący miał ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika, którego obowiązkiem było bezzwłocznie zapoznać się z aktami niniejszej sprawy i podjąć działania służące ochronie interesu skarżącego, a więc usunięcia braku formalnego skargi i złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu, a okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu dają podstawy do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15, LEX nr 1643284). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 120/20 oraz z 28 września 2018 r. sygn. akt I OZ 845/18). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Tego rodzaju przesłanki zostały w tej sprawie spełnione, ponieważ już z treści skargi wynikało, że została sporządzona przez osobę trzecią w imieniu skarżącego, która jednak nie była w stanie świadczyć dalszej pomocy skarżącemu. Nie budziło również wątpliwości, że skarżący cierpi na schorzenie, które utrudnia lub wręcz uniemożliwia prawidłowe zadbanie o swoje interesy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wraz ze skargą do Sądu I instancji wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy, mając na uwadze treść skargi, Sąd I instancji mógł w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy i dopiero wyznaczonemu pełnomocnikowi doręczyć wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Natomiast w tej sprawie pełnomocnik z urzędu został ustanowiony już po upływie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W tej sytuacji Sąd I instancji miał podstawy do odrzucenie skargi, ale jednocześnie skarżący mógł skutecznie podnosić, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło bez jego winy. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminowi należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika. Jednak w tej sprawie należało dokonać oceny uchybienia terminu z uwzględnieniem okoliczności związanych z osobą skarżącego, a nie jego pełnomocnika, ponieważ wezwanie zostało skierowane do skarżącego, a termin do uzupełnienia braków formalnych upłynął przed wyznaczeniem pełnomocnika z urzędu. Brak jest zatem podstaw, żeby w takiej sytuacji skarżący ponosił negatywne konsekwencji późniejszych działań pełnomocnika, który ostatecznie złożył wniosek o przywrócenie terminu i to jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, z zachowaniem terminu do dokonania tej czynności. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji nie jest prawidłowe. Skarżący uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Stąd też należało przywrócić termin do dokonania tej czynności procesowej na podstawie art 86 § 1 p.p.s.a. Z tych względów i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.