III OZ 270/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Go 763/22 o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia [...] w G. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 10 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie nieudzielenia zezwolenia na usunięcie drzew postanawia: oddalić zażalenie. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Go 763/22, odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia [...] w G. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 10 sierpnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie nieudzielenia zezwolenia na usunięcie drzew. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji G. S. złożył do tego Sądu skargę na wskazaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze w przedmiocie nieudzielenia Stowarzyszeniu "[...]" w T. J. zezwolenia na usunięcie 3 sztuk drzew. W dniu 2 marca 2023 r. do Sądu wpłynęło pismo Stowarzyszenia [...] w G. (dalej: "Stowarzyszenie") zatytułowane: "Oświadczenie organizacji społecznej o wstąpieniu do postępowania", w którym powołało się na swoje statutowe działania w zakresie ochrony środowiska i fakt rzadkiego kierowania przez obywateli do sądu swoich żądań. Jako podstawę żądania dopuszczenia do udziału w sprawie Stowarzyszenie wskazało art. 61 § 3 K.p.c. Pismem z 8 marca 2023 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do wskazania w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, z jakich powodów zamierza przystąpić do niniejszego postepowania w sytuacji, gdy przedmiot sprawy wykracza poza teren działania Stowarzyszenia. W odpowiedzi, pismem z 16 marca 2023 r. Stowarzyszenie wyjaśniło, że przedmiot postępowania należy do działalności statutowej stowarzyszenia, albowiem prowadzona jest głównie na terenie trzech gmin, tj. K., Ż. i G., ale działalność KGHM Polska Miedź S.A. Oddział [...] oddziałuje negatywnie również na tereny gmin sąsiednich – w tym gminy objętej niniejszym postępowaniem. Ponadto postępowanie to dotyczy kwestii usunięcia wielowiekowych drzew, stanowiących istotny element rodzimego krajobrazu naturalnego, którego ochrona należy do celów statutowych stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu ww. Stowarzyszenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że co prawda ze statutu Stowarzyszenia, jak i KRS wynika, że celem jego działania jest ochrona środowiska, dobrowolnie zrzesza obywateli, mieszkańców rejonu G., głównie rolników, tj. właścicieli i użytkowników gospodarstw rolnych, prowadzących działalność na rzecz przywrócenia i zachowania naturalnych walorów przyrodniczych, zdegradowanych przez przemysł, to z § 1 statutu jasno wynika, iż terenem działania stowarzyszenia jest rejon G., zwłaszcza obszary trzech gmin, tj. Gmina K., Ż. i G. oraz miasto G. Oznacza to zdaniem Sądu meriti, iż stowarzyszenie w sposób wyraźny ograniczyło zakres terytorialny swego działania. Natomiast wydana w niniejszej sprawie decyzja Burmistrza S. z dnia 28 lutego 2022 r. dotyczy odmowy wydania zezwolenia na usunięcie 3 sztuk drzew z gatunku sosna zwyczajna na działce o nr ewid. [...], w obrębie T. J., która to działka znajduje się w innym województwie, poza rejonem G., w sensie zarówno administracyjnym, jak i geograficznym. W ocenie Sądu Wojewódzkiego argumentacja Stowarzyszenia w istocie sprowadza się do prób wykazania, że mieszkańcy gmin sąsiednich z racji ich położenia, narażeni są na negatywne działanie KGHM Polska Miedź S.A. Oddział [...]. Jednakże kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje nie mają żadnego związku z negatywnym oddziaływaniem powyższego podmiotu. Ponadto spór w tej sprawie na obecnym etapie - wobec braku skargi ze strony wnioskodawcy tj. Stowarzyszenia "[...]" - sprowadza się zasadniczo do kwestii, kto jest posiadaczem wspomnianych drzew i posiada legitymację do złożenia wniosku o ich wycięcie, a nie kwestii samego ich usunięcia. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że niniejsza sprawa nie dotyczy statutowej działalności Stowarzyszenia i jego udział w żaden sposób nie będzie służyć kontroli społecznej postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "P.p.s.a.", postanowiono jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie, zaskarżając je w całości. Zarzuciło naruszenie prawa procesowego - tj. przepisu art. 33 § 2 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek odmowy dopuszczenia strony skarżącej do udziału w postępowaniu, pomimo że dotyczy ono celów statutowych stowarzyszenia. W oparciu o powyższy zarzut Stowarzyszenie wniosło o zmianę skarżonego postanowienia poprzez dopuszczenie strony skarżącej do udziału w postępowaniu przed WSA w Gorzowie Wielkopolskim. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie wskazało, że jego działalność prowadzona jest głównie na terenie trzech gmin tj. K., Ż. i G. oraz miasto G. Miejscowość T. J. położona jest na terenie gminy S., a więc tuż za granicami gminy K. (odległość kilku kilometrów). Z uwagi na bezpośrednią bliskość położenia z głównym przedmiotem działalności, również stan środowiska naturalnego w miejscowości T. J. należy do obszaru zainteresowania strony skarżącej. Ponadto, postępowanie w sprawie dotyczy kwestii usunięcia drzew w postaci 3 sosen (w tym jednej podwójnej) w wieku około 70 lat, a tym samym dotyczy ochrony środowiska. Powyższe drzewa są wiekowe, a kwestia ich dalszego funkcjonowania ma istotne znaczenie dla ochrony środowiska naturalnego m.in. przed negatywnym oddziaływaniem KGHM Polska Miedź S.A. Oddział [...]. W załączeniu do pisma procesowego z dnia 26 kwietnia 2023 r. zatytułowanego "uzupełnienie zażalenia" Stowarzyszenie przedłożyło pismo Zarządu Województwa Lubuskiego z dnia 22 lipca 2014 r. (nadesłanego poprzez e-mail) - jako dowód na negatywne oddziaływanie przemysłu miedziowego na terenie województwa lubuskiego, a nadto wcześniejszą aktywność stowarzyszenia w tym przedmiocie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 33 § 2 P.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie. Ustawodawca, dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych postawił te organizacje (Stowarzyszenia) w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 P.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2261) stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. W takiej sytuacji Sąd winien zbadać, czy sprawa, do której udział stowarzyszenie zgłosiło, dotyczy zakresu jego statutowej działalności i te przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Należy również zaznaczyć, że nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 P.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby (niejako automatycznie) zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej z tego i tylko tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt. II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010, nr 2, poz. 23) Decydujące dla oceny wniosku Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest bowiem wykazanie nie tylko tego, że sprawa dotyczy statutowej działalności organizacji społecznej ale i tego, że za udziałem tym przemawia interes społeczny. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji istotą zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze jest nieudzielenie zezwolenia na usunięcie drzew, a zatem ochrona przyrody w szerokim tego słowa znaczeniu. Jak bowiem wynika z akt sprawy decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. Burmistrz S. odmówił udzielenia zezwolenia na usunięcie 3 szt. drzew z gatunku sosna zwyczajna, rosnących na działce o nr ewid. [...] w obrębie T. J. Podstawą odmowy wydania zezwolenia na usunięcie drzew były ustalenia dokonane w toku postępowania przez organ I instancji, iż brak jest przyczyny uzasadniającej potrzebę usunięcia drzew. W szczególności z treści opinii dendrologicznej wynika, że drzewa objęte wnioskiem o wycięcie są zdrowe i nie stwarzają zagrożenia dla budynków i ludzi. Na skutek odwołania zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrz S. przyjmując, że w sprawie nie występuje ważna przyczyna uzasadniająca rezygnację z przewidzianej ustawą ochrony zasobów przyrody. Drzewa objęte wnioskiem są zdrowe i nie stwarzają zagrożenia. Z uwagi na powyższe nie można zatem mówić o tym, aby w sprawie dotyczącej odmowy zezwolenia na usunięcie drzew dochodziło do naruszenia celów działania Stowarzyszenia zawartych w jego Statucie. Do naruszenia takiego mogłoby dojść co najwyżej w sytuacji, gdyby organ administracji wydał zgodę na usunięcie ww. drzew, co oczywiście w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Tym samym należało uznać, że za wnioskiem Stowarzyszania o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przemawia interes społeczny. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.