III OSK 829/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant: starszy asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 407/23 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego-Collegium Medicum z dnia 13 stycznia 2023 r., nr 4/2022/2023 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora 1. odrzucić skargę kasacyjną, 2. zwrócić Rektorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 (sto) złotych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 5 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 407/23, w wyniku rozpoznania skargi M.S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego-Collegium Medicum, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1) oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania (pkt 2). W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego - studenta Wydziału Lekarskiego UJ-CM - o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023, Komisja Stypendialna decyzją z 9 grudnia 2022 r. wydała decyzję odmowną stwierdzając, że uprawnienia skarżącego do ww. świadczenia upłynęły 30 września 2021 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Odwoławczą Komisję Stypendialną decyzją z 13 stycznia 2023 r., w której podano, że począwszy od roku akademickiego 2014/2015 do roku akademickiego 2022/2023 (semestr zimowy) skarżący miał łącznie 17 rozpoczętych semestrów studiów, natomiast na podstawie art. 93 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.) zwanej dalej "p.s.w.n.", w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232) zwaną dalej "ustawą nowelizującą", skarżący jako student studiów jednolitych magisterskich mógł wnioskować o świadczenie za maksymalny okres 14 semestrów. Podkreślono, że w aktualnym brzemieniu tego przepisu ustawodawca przewidział zarówno okres, w którym student jest uprawniony do świadczenia, ale również szczególne warunki – w tym zasadę, że przy ustaleniu okresu przez który przysługują świadczenia wliczane są semestry bez względu na pobieranie lub niepobieranie świadczeń przez studenta. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd I instancji uznał, że nie ma podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli świadczenia te nie były przez studenta pobierane. Odmienne rozumienie prowadziłoby do naruszenia zasady równości, bowiem stawiałoby w gorszej sytuacji osoby, które nie pobierały świadczeń, a nawet się o te świadczenia nie ubiegały, nie mogąc przypuszczać, że w przyszłości zostanie wprowadzone ograniczenie czasowe, od sytuacji osób, które podjęły studia po 2021 r. i mając wiedzę o wprowadzonych ograniczeniach czasowych przysługiwania świadczeń, miały możliwość podjęcia świadomej decyzji czy o te świadczenia się ubiegać. Również naruszałoby to zasadę niedziałania prawa wstecz, bo uwzględnianie okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniejszej treści p.s.w.n., która nie przewidywała takich ograniczeń czasowych, wpływałaby na aktualnie obowiązujące zasady przyznawania świadczeń. Dodatkowym potwierdzeniem wadliwości stanowiska organu jest literalna treść przepisu, który posługuje się wyrażeniem "świadczenie przysługuje", a nie "przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie". Sąd I instancji uznał na tej podstawie, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania przez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę czy skarżącemu przysługuje żądane świadczenie, bowiem nie ustalono ile semestrów pod rządami p.s.w.n. w brzmieniu sprzed wejściem w życie ustawy zmieniającej skarżącemu przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie, a świadczenie nie było pobierane. Skargę kasacyjną wniósł Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1) i 2) p.p.s.a.: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 4 p.s.w.n. - przez jego błędną wykładnię w wyniku czego doszło do uznania, że pomimo, że okres studiów skarżącego przekroczył 14 semestrów, a więc jest dłuższy, niż przewidziany maksymalny ustawowy okres, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n., to Sąd w konsekwencji uchylił wydane przez komisje stypendialne decyzje; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez przyjęcie, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane. W oparciu o tak sformułowane zarzuty Rektor wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi skarżącego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodatkowo wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zauważono, że z art. 16 ustawy nowelizującej wynika, że w odniesieniu do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Natomiast przedmiotowa sprawa dotyczy świadczenia za rok akademicki 2022/2023, czyli okres w którym zastosowanie miała już zmieniona treść przepisów p.s.w.n., w tym art. 93 ust. 4. Uprawnienie skarżącego do stypendium rektora upłynęło z datą 30 września 2021 r. – czyli po upływie 14 semestrów nauki. Rektor podniósł również, że powołane przez Sąd I instancji orzecznictwo bazowało na treści art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli brzmieniu, w którym okres prawa do świadczeń był powiązany z okresem bycia ich faktycznym beneficjentem. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W ocenie skarżącego zarzuty skargi kasacyjnej zostały wadliwie skonstruowane, co uniemożliwia jej uwzględnienie, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować autora skargi w określeniu zakresu zaskarżenia. W odniesieniu do meritum sprawy skarżący podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej oraz wszczęcie na jej podstawie postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem drugiej instancji uzależnione jest od spełnienia warunków wynikających z przepisów p.p.s.a. W szczególności skarga kasacyjna musi być wniesiona przez uprawniony podmiot. Zgodnie z art. 173 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Ponieważ wniesienie skargi kasacyjnej przez uprawniony podmiot jest jedną z przesłanek jej dopuszczalności, w orzecznictwie przyjmuje się, iż Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu badać, czy przesłanka ta została spełniona, aczkolwiek odrzucenie skargi kasacyjnej na zasadzie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a. może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że skarga została wniesiona przez podmiot, który w ogóle nie może być stroną w rozumieniu art. 12 w zw. z art. 32 i art. 33 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r., OPS 1/04; postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., I OSK 138/11). Zgodnie z art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Stosownie do art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Z art. 86 ust. 2 i 3 p.s.w.n. wynika, że odwoławcza komisja stypendialna jest organem, który posiada kompetencję do wydawania decyzji w przedmiocie przyznania studentom pomocy materialnej. W odniesieniu do przedmiotowej sprawy kompetencje Komisji Stypendialnej oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum potwierdzone zostały w Zarządzeniu nr 113 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 7 września 2022 roku w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego (por. § 26 regulaminu). Legitymacja Odwoławczej Komisji Stypendialnej do działania w charakterze strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest więc następstwem ustrojowego umocowania jej do wydawania decyzji administracyjnych w wyżej podanym zakresie i jest potwierdzona postanowieniami art. 32 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt III OSK 3610/21; wyrok NSA z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt III OSK 284/24 oraz postanowienie NSA z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt III OSK 2021/22). W rozpoznawanej sprawie decyzję wobec skarżącego w I instancji wydała Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum, a w II instancji Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum. Stronami postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego na skutek skargi skarżącego mogą zatem być wyłącznie skarżący oraz organ II instancji – Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum. Natomiast jak wynika z akt sprawy od początku postępowania sądowoadministracyjnego w imieniu Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum występowała r.pr. E.B., której pełnomocnictwa udzielił Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie "do reprezentowania Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie przed sądami administracyjnymi we wszystkich instancjach w sprawie skargi [skarżącego] na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum nr 4/2022/2023 z dnia 13 stycznia 2023 roku znak: 117.4073.2.2023". Analogicznie zostało skonstruowane pełnomocnictwo złożone na etapie postępowania kasacyjnego z zastrzeżeniem możliwości reprezentacji Rektora przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie. Ze złożonych w sprawie pełnomocnictw nie wynika zatem, aby ww. pełnomocniczka była umocowana do działania w imieniu Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W doktrynie wskazuje się, że w sprawie świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 p.s.w.n. organem właściwym jest rektor, natomiast w przypadku gdy "właściwy organ samorządu studenckiego o to wystąpi, wszystkie te świadczenia lub wybrane z nich wskazane we wniosku samorządu studentów przyznawane są przez komisję stypendialną, której większość członków muszą stanowić studenci." (A. Jakubowski [w:] A. Jakubowski (red.), Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, wyd. 1, 2023, art. 86, Nb 7). Odrębność bytowa Komisji Stypendialnej została również zauważona w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w wyroku NSA z 17 grudnia 2025 r. sygn. akt III OSK 239/22, w którym stwierdzono że uczelnia (reprezentowana przez rektora) oraz komisja stypendialna funkcjonują jako odrębne podmioty w sensie prawnoproceoswym i zatrudnienie sędziego na uczelni nie może stanowić podstawy wyłączeniowej z art. 19 p.p.s.a., w przypadku gdy stroną postępowania jest komisja stypendialna. Przekładając powyższe twierdzenia na rozpoznawaną sprawę, należy stwierdzić, że w sytuacji gdy zaskarżoną decyzję administracyjną wydała Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego to Rektor tej uczelni nie może samoistnie stać się stroną tego postępowania ani działać w nim jako strona wyłącznie z racji powiązania organizacyjnego z Komisją. Tym samym należy uznać, że skarga kasacyjna wniesiona przez Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, który nie jest stroną ani innym podmiotem wymienionym w art. 173 § 2 p.p.s.a. jest niedopuszczalna z przyczyn podmiotowych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 p.p.s.a., odrzucił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie wpisu sądowego uiszczonego od skargi kasacyjnej. Dodać należy, że wobec odrzucenia skargi kasacyjnej, nie było podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 31 maja 2005 r., II GSK 58/05).