III FSK 4579/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 2338/20 w sprawie ze skargi F. M. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 października 2020 r. nr BON.III.5220.177.3.2020.AP w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od czerwca do lipca oraz od września do listopada 2013 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od F. M. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 8 czerwca 2021 r., III SA/Wa 2338/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi F. M. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 1 października 2020 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od czerwca do lipca oraz od września do listopada 2013 r., uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że w analizowanej sprawie nie można pominąć okoliczności, którą w skardze uwypuklił pełnomocnik, że kancelaria znajduje się w budynku, w którym pomieszczenia są wynajmowane przez wiele firm - nie jest to prywatna posesja adresata, a jedynie wynajmuje on pomieszczenie na 3 piętrze budynku. W takich okolicznościach, zdaniem sądu, pozostawienie awizo przy wejściu na posesję, choć dopuszczalne w świetle art. 150 o.p., stwarzało ryzyko niedotarcia awizo do adresata. W ocenie sądu pierwszej instancji doręczyciel powinien był podjąć starania celem pozostawienia zawiadomienia o próbie doręczenia na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności, jeśli nie miał możliwości pozostawienia awizo w skrzynce pocztowej adresata. Awizo pozostawione przy wejściu na posesję mogło do pełnomocnika nie dotrzeć, co spowodowało, że nie miał on możliwości złożenia odwołania w terminie. W ocenie sądu sam fakt zastosowania sposobu zawiadomienia o przesyłce opisanego powyżej przy jednoczesnym twierdzeniu profesjonalnego pełnomocnika, w którego interesie leży odbieranie a nie unikanie odbierania korespondencji, że awizo do niego nie dotarło, jest wystarczającym argumentem dla uznania, że został uprawdopodobniony brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem sądu pierwszej instancji zastosowanie przez doręczyciela w wyżej opisanych okolicznościach, tj. w budynku wielolokalowym, gdzie siedzibę ma wiele firm, sposobu doręczenia awizo, który mógł nie być skuteczny, uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w tej sprawie. W skardze kasacyjnej organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 w zw. z art. 150 § 2 o.p. w zw. z art. 49 ust 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") poprzez błędne uznanie, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 29 października 2018 r., a w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że normy te zostały naruszone. Organ wniósł, na podstawie art. 188 p.p.s.a., o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zarządzeniem z 31 stycznia 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna, przede wszystkim zasadny jest zarzut naruszenia art. 162 § 1 o.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Zgodnie z tym pierwszym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie się przyjmuje, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności. Jednocześnie w takim przypadku kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy (zob. chociażby wyroki: NSA z 7 listopada 2023 r., II GSK 130/23; WSA w Białymstoku z 12 grudnia 2023 r., I SA/Bk 447/23). Innymi słowy o spełnieniu przesłanki braku winy w rozumieniu art. 162 § 1 o.p. można mówić tylko w razie wskazania i uprawdopodobnienia zaistnienia takich okoliczności faktycznych, z których wynika, że zainteresowany obiektywnie nie był w stanie - nawet przy dołożeniu największego wysiłku - osobiście lub za pomocą innych osób, dochować terminu do dokonania danej czynności procesowej. Miarą oceny w tym zakresie jest wzorzec podmiotu, który z należytą starannością (z uwzględnieniem profesjonalnego lub zawodowego charakteru działalności, z której wykonywaniem wiąże się dana czynność procesowa) oraz odpowiedzialnością prowadzi swoje sprawy i dba o ich terminowe załatwianie (zob. wyrok WSA w Warszawie 16 stycznia 2024 r., III SA/Wa 2135/23). W sprawie niniejszej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, zawarty w uzasadnieniu wniosku nie dotyczącego istoty sprawy, koncentruje się na okolicznościach związanych z doręczeniem stronie odwołania i te okoliczności co do zasady stały u podstaw rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji i jego uzasadnienia. Tymczasem uszło uwadze sądu pierwszej instancji, a zwłaszcza wnioskodawcy, że wyrokiem z 18 maja 2021 r., III SA/Wa 2337/20, WSA w Warszawie kwestię prawidłowości doręczenia prawomocnie i wiążąco przesądził. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził, m.in. że "Jak wynika z akt sprawy, organ administracji dysponuje natomiast zwrotnym potwierdzeniem odbioru oraz kopertą, które zawierają szczegółowe informacje dotyczące przebiegu procedury doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Zwrotne potwierdzenie odbioru zawiera dane tak co do terminu awizacji (31.10.2018 r. i 8.11.2018 r.), jak i co do sposobu zawiadomienia adresata o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej (wskazano jej adres), tj. przez umieszczenie informacji w widocznym miejscu przy wejściu na posesję. Informacje zawarte na dokumencie zwrotnego potwierdzenia odbioru są tożsame z adnotacjami na kopercie, a także z tymi zawartymi w systemie śledzenia przesyłek poczty polskiej. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącego, w sprawie nie można "domniemywać", że błąd w doręczeniu leżał po stronie poczty, bowiem pełnomocnik "niejednokrotnie miał zastrzeżenia" do pracy poczty polskiej. Również przedłożona reklamacja dotycząca zupełnie innej przesyłki z lipca 2019 r. i odpowiedź poczty w odniesieniu do tej przesyłki nie mają dla niniejszej sprawy znaczenia. Profesjonalny pełnomocnik chcąc podważyć domniemanie prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji winien był wszcząć procedurę reklamacyjną dotyczącą tej konkretnej przesyłki. Co więcej, nie może znaleźć usprawiedliwienia stanowisko, zgodnie z którym procedura reklamacyjna przesyłki nie została wszczęta, bo pełnomocnik "nie wiedział o jej nadaniu", więc "nie składał reklamacji"." W związku z tym zasadnie przyjmuje się w orzecznictwie, że skoro kwestia prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej oraz uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci wniesienia odwołania została prawomocnie pozytywnie przesądzona, nie może stanowić skutecznego argumentu w ramach wniosku o przywrócenie terminu (zob. wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., III FSK 1553/22). Tymczasem w uzasadnieniu orzeczenia sądu pierwszej instancji trudno szukać oceny złożonego wniosku pod kątem przesłanek z art. 162 § 1 o.p. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji dokona kontroli legalności zaskarżonej decyzji w jej całokształcie, a zwłaszcza w kontekście treści złożonego wniosku i zaistnienia w sprawie przesłanek uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jolanta Sokołowska