III FSK 1128/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, , po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 1220/24 w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2024 r., nr 2401-IEE.7192.360.2024.2/AZ UNP: 2401-24-185795 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 13.03.2025 r., sygn. I SA/Gl 1220/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. C. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 2.08.2024 r., nr 2401-IEE.7192.360.2024.2/AZ UNP: 2401-24-185795, wydane w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gliwicach do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata), który na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. zaskarżył w całości wyrok Sądu pierwszej instancji. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 64 § 4 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.), przez przyjęcie, że organ egzekucyjny był uprawniony do ustalenia kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości bez uwzględnienia rzeczywiście poniesionych kosztów egzekucji, mimo że przepis ten dopuszcza zastosowanie stawki maksymalnej jedynie wyjątkowo, a nie automatycznie w każdym przypadku. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a) przez nieprawidłową ocenę, że organ należycie wyjaśnił i wykazał przesłanki zastosowania stawki maksymalnej kosztów egzekucyjnych, podczas gdy sprawie brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia indywidualizacji wysokości kosztów; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do kluczowych zarzutów skargi, w szczególności dotyczących braku indywidualnej analizy kosztów postępowania egzekucyjnego oraz dowolności ustalenia kosztów w stawce maksymalnej. 2.2. Dyrektor IAS w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.). 3.2. Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zasadnie organ egzekucyjny naliczył skarżącemu koszty egzekucyjne w maksymalnej wysokości. W sprawie organ egzekucyjny naliczył skarżącemu koszty egzekucyjne do tytułu wykonawczego z 14.05.2021 r. w wysokości: 100 zł opłaty manipulacyjnej, 145,44 zł wydatków egzekucyjnych (sporządzenie protokołu o stanie majątkowym oraz koszty przesłania pism), 40.000 zł opłaty egzekucyjnej; oraz do tytułu wykonawczego z 8.10.2021 r. w wysokości: 100 zł opłaty manipulacyjnej, 13,25 zł wydatków egzekucyjnych (przejazd i delegacja poborcy lub egzekutora oraz kosztów przesłania pism organu egzekucyjnego) oraz 37.095 zł - opłaty egzekucyjnej. Suma kosztów egzekucyjnych wyniosła łącznie 77.453,69 zł. W art. 64 § 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od 20.02.2021 r.) wskazano, że organ egzekucyjny pobiera w egzekucji należności pieniężnej opłatę egzekucyjną w wysokości 10% środków pieniężnych wyegzekwowanych na należność pieniężną, odsetki na dzień wyegzekwowania i koszty upomnienia. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 40.000 zł odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego. Podkreślenia wymaga, że aktualne brzmienie art. 64 § 4 u.p.e.a. realizuje wytyczne Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 28.06.2016 r., SK 31/14. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że dopuszcza się stosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Ich wysokość może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji, co jednak zdaniem Trybunału jest konstytucyjnie dopuszczalne. W ocenie Trybunału ochroną przed nadmiernym fiskalizmem państwa jest mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zdanie pierwsze znowelizowanego art. 64 § 4 u.p.e.a. należy odczytywać łącznie ze zdaniem drugim tj. opłata egzekucyjna pobierana jest w wysokości 10 % środków pieniężnych wyegzekwowanych na należność pieniężną, odsetki na dzień wyegzekwowania i koszty upomnienia nie więcej jednak niż 40.000 zł odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego. Oznacza powyższe, że w art. 64 § 4 u.p.e.a. wysokość opłaty egzekucyjnej została ustalona w sposób mieszany według stawki procentowej oraz kwotowej jako 10%, nie więcej niż 40.000 zł do każdego z tytułów wykonawczych osobno, co zapewnia ochronę przed nadmiernym obciążeniem dłużników kosztami egzekucji i oznacza brak konieczności miarkowania kosztów egzekucyjnych w oparciu o bliżej nieokreślone kryteria. Miarkowanie takie nie ma uzasadnienia w stanie prawnym obowiązującym od 20.02.2021 r. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze z 14.05.2021 r. i z 8.10.2021 r. Pierwszy został wystawiony z tytułu podatku dochodowego z odpłatnego zbycia kapitałów pieniężnych na kwotę 1.865.163 zł plus odsetki w wysokości 5.723 zł, natomiast drugi z tytułów został wystawiony z tytułu daniny solidarnościowej na kwotę 358.295 zł należności głównej oraz 12.643 zł odsetek. Skarżący w skardze kasacyjnej nie podważa faktu, że zajęcia dokonane w toku egzekucji administracyjnej okazały się skuteczne, gdyż zaległości objęte tymi dwoma tytułami wykonawczymi zostały wyegzekwowane 29.02.2024 r. Prawidłowo zatem WSA w Gliwicach uznał, że organ egzekucyjny uprawniony był do ustalenia kosztów w wysokości po 100 zł opłaty manipulacyjnej od każdego z ww. tytułów, a także opłaty egzekucyjnej w wysokości 40.000 zł (maksymalna opłata od pierwszego z tytułów) oraz 37.095 zł od drugiego z ww. tytułów (10 % od sumy kwoty należności głównej i odsetek). Z powodów opisanych powyżej za bezzasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, tj. art. 64 § 4 u.p.e.a., "przez przyjęcie, że organ egzekucyjny był uprawniony do ustalenia kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości bez uwzględnienia rzeczywiście poniesionych kosztów egzekucji, mimo że przepis ten dopuszcza zastosowanie stawki maksymalnej jedynie wyjątkowo, a nie automatycznie w każdym przypadku". 3.3. W konsekwencji za bezzasadne należy również uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a "przez nieprawidłową ocenę, że organ należycie wyjaśnił i wykazał przesłanki zastosowania stawki maksymalnej kosztów egzekucyjnych, podczas gdy sprawie brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia indywidualizacji wysokości kosztów". Wbrew twierdzeniom skarżącego, wydanie postanowień organu egzekucyjnego poprzedzone zostało dokładnym wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), co znalazło odzwierciedlenie w sporządzonych uzasadnieniach tych postanowień. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego zostały zastosowane właściwe przepisy prawa materialnego, których rozumienie organy przedstawiły w wydanych rozstrzygnięciach. W rozpatrywanej sprawie, o czym była mowa wyżej, nie było podstaw do dokonywania oceny, czy wysokość kosztów jest adekwatna do poziomu skomplikowania czynności egzekucyjnych oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego, gdyż obecnie obowiązujące przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dopuszczają takiej możliwości. 3.4. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stwierdza, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, w sytuacji gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie prawa i gdy w ramach przedstawiania stanu sprawy Sąd pierwszej instancji nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15.02.2010 r., II FPS 8/09). W świetle wskazanej uchwały przyjmuje się, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. W rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził takich naruszeń. Przeciwnie, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a., w szczególności zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także wypowiedź co do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł nadto stanowisko co do oceny stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę instancyjną. Zasadność merytorycznego stanowiska Sądu pierwszej instancji nie może być zaś skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może więc sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. 3.5. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Gliwicach, który na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę skarżącego. W konsekwencji, ponieważ każdy z postawionych zarzutów skargi kasacyjnej okazał się nieuzasadniony, więc po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym (art. 182 p.p.s.a.) na podstawie art. 184 w p.p.s.a. skargę tę jako niemającą usprawiedliwionych podstaw oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowił na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Bogusław Woźniak