II SA/Po 23/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę.

Wójt Gminy K. , decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 roku (nr [...]), skierowaną do K. M. orzekł, że: 1) świadczenie wychowawcze pobrane na dzieci H. M. za okres od dnia [...] października 2019 roku do [...] maja 2021 roku oraz W. M. za okres od dnia [...] lipca 2019 do dnia [...] maja 2021 roku jest świadczeniem pobranym nienależnie i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami, 2) zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł ([...] zł - pobrane na H. M., [...] zł - pobrane na W. M.) wraz z odsetkami od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z oświadczeniem matki A. M., które złożyła ona w placówce szklonej, W. M. (ur. [...] czerwca 2007 roku) od [...] września 2018 roku uczęszczał do szkoły w [...], w A. . Kontrola pod adresem wskazanym we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (ul. [...] [...], [...]) ujawniła, że dom jest wynajmowany od marca 2020 roku, a rodzina A. i K. M. wyprowadziła się do [...] i nie mieszka pod wskazanym adresem od około trzech lat. W pisemnym oświadczeniu (wpływ do organu w dniu [...] sierpnia 2021 roku) A. M. wyjaśniła, że "jej dzieci W. i H. M. od trzech lat uczęszczają do szkoły podstawowej w A. w [...]. Od września 2018 roku razem z mężem naprzemiennie sprawujemy opiekę nad dziećmi mieszkając naprzemiennie w K. i w A. w [...]. Nie pobieraliśmy przez ten okres żadnych świadczeń na dzieci w [...]. Jestem zatrudniona w Polsce (w K.) i mąż prowadzi działalność gospodarczą w Polsce, gdzie płacimy wszystkie składki". Z zapisów CEIDG wynika, że K. M. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą M. K. M.. W ewidencji działalności gospodarczej wskazane zostało stałe miejsce wykonywania działalności (P. ul. [...], [...] K. ) oraz dodatkowe stałe miejsce wykonywania działalności ([...], A. , [...] nr [...], lok. [...] poczta A. ). Mając na uwadze powyższe organ wyjaśnił, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, które zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Przyjęte rozwiązanie ma na celu eliminację potencjalnych przypadków, w których ośrodek interesów życiowych danej osoby znajdowałby się w innym państwie, zaś osoba ta byłaby nadal nienależnie uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego w Polsce. Intencją ustawodawcy było, aby członkowie rodziny, w której ma być przyznane świadczenie, nie mieli ośrodka interesów życiowych w innym państwie, lecz w Polsce (wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2019 r. III SA/Kr 856/19). Świadczenie wychowawcze na dzieci przyznane za okres, kiedy nie przebywały one w Polsce jest świadczeniem nienależnie pobranym, a zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci osoba, która pobrał nienależne świadczenie jest obowiązana do jego zwrotu (wyrok WSA w warszawie z dnia 28 lutego 2019 roku I SA/Wa 2064/18). W sprawie zachodzą warunki do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, gdyż nie został spełniony warunek zamieszkiwania świadczeniobiorcy oraz jego rodziny na terytorium Rzeczypospolitej polskiej przez okres, w jakim otrzymywał świadczenie wychowawcze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 4 listopada 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Wójta Gminy K. . Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że przy kryterium przyznania świadczenia wychowawczego w postaci zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustawa wprowadza także wymóg zamieszkiwania przez okres w jakim wnioskodawcy mają otrzymywać świadczenie wychowawcze (wyrok NSA z 21.09. 2021r. o sygn. akt I OSK 4310/18). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w okresie pobierania przez odwołującego się świadczenia wychowawczego jego dzieci - H. M. i W. M. przebywały z rodzicami naprzemiennie poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, że pobyt w [...] ma charakter czasowy, a odwołujący się planuje powrócić razem z rodziną do Polski, gdzie razem z pozostałymi członkami rodziny jest zameldowany, gdzie posiada majątek oraz prowadzi działalność gospodarczą. Bez znaczenia dla sprawy jest fakt opłacania podatków w Polsce. Warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim świadczenie wychowawcze ma być pobierane. Miejscem zamieszkania strony i jej rodziny w tym okresie była [...], a nie Rzeczypospolita Polska. Fakt naprzemiennych przyjazdów odwołującego się i jego żony do Polski nie podważa powyższych ustaleń. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że odwołującemu się nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: H. M. i W. M. w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. K. M., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K. , zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zażądał również przeprowadzenia dowodu na okoliczność nieprawidłowego stanowiska SKO oraz Wójta Gminy w przedmiocie prawa skarżącego do świadczenia wychowawczego z: - informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] maja 2021 roku o przyznaniu matce dzieci skarżącego świadczenia wychowawczego na dzieci W. M. i H. M., - dowodów wypłaty powyższego świadczenia przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. oraz ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin, - decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2021 roku (nr [...]) o uchyleniu decyzji organu I instancji oraz umorzeniu postępowania w przedmiocie nienależnego pobrania i zwrotu świadczenia "doby start" wypłaconego w wysokości [...] zł na dziecko W. M. na rok szkolny 2018/2019. W ocenie skarżącego zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem: 1) przepisów art. 1 ust. 3, art. 4 ust. 2 pkt 2, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędne ich zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że skarżący jest osobą, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, tj. świadczenie to zostało wypłacone mimo braku prawa do świadczenia wychowawczego, 2) przepisów art. 7, art. 7a §1, art. 8, art. 77 §1, art. 80, art. 81a § 1 oraz art. 107 §3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez błędną ocenę dowodów i błędne ustalenie, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że organy błędnie uznają, iż skarżący nie zamieszkiwała na terytorium Polski oraz, że jego wyjazd za granicę miał charakter stały. Skarżący zachowuje stały meldunek w Polsce. Skarżący przebywa za granicą czasowo, aby pomóc dzieciom w nauce języka [...]. Dzieci są zapisane do szkoły [...], która jest odpowiednikiem polskiej szkoły podstawowej. W zawiadomieniu skierowanym do Szkoły Podstawowej nr [...] nie ma informacji o wyjeździe rodziny, czy też zmianie zamieszkania poza terytorium Polski. Wyjazd dzieci do [...] był podyktowany wyłącznie nauką języka [...]. W związku z podjęciem przez dzieci nauki w [...] szkole skarżący razem z żoną naprzemiennie sprawowali opiekę nad dziećmi mieszkając w K. i przebywają czasowo w A. . W tej opiece wspierali ich także dziadkowie. Zapisanie dzieci do szkoły za granicą miało charakter tymczasowy. Skarżący wraz z rodziną w Polsce lokują swoja aktywność, pomimo czasowego wykonywania obowiązków służbowych (praca zdalna) i uczęszczania dzieci do szkoły na terenie innego kraju. To w Polsce skarżący jest udziałowcem oraz członkiem zarządu dwóch spółek handlowych. Żona skarżącego jest również czynna zawodowo (umowa o pracę) i jest zgaszona do ZUS jako osoba współpracująca w firmie skarżącego. Przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie ma definicji "miejsca zamieszkania". Uprawnione jest posługiwanie się definicją z art. 25 Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją stosunku danej osoby do miejsca, na które składają się przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu. Tymczasowa zmiana miejsca zamieszkania zasadniczo pozostaje bez wpływu na miejsce zamieszkania. Skarżący nie ma zamiaru stałego pobytu poza granicami Polski. Zamiar to element subiektywny i zmienny w czasie, a jego istnienie lub nieistnienie organy mogą ustalić wyłącznie poprzez dostrzeżenie cech typowych dla stanu zogniskowania spraw życiowych osoby fizycznej w danej miejscowości. W stosunku do osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie ma okoliczność, czy dana osoba wyjechała za granicę na pobyt czasowy, który to zamiar należy ocenić na podstawie całokształtu okoliczności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). W świetle art. 145 §1 pkt 1-3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie Sąd w szczególności: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Skarga okazała się nieuzasadniona. W ocenie Sądu brak jest podstaw do formułowania oceny, że kwestionowane decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 §1, art. 80, art. 81a §1, czy też art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm. - dalej K.p.a.). Analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym oświadczeń i wyjaśnień skarżącego oraz jego żony, treść uzasadnienia wydanych decyzji, a także stanowisko zaprezentowane w skardze, nakazują przyjmować, że pomiędzy stronami (skarżącym a organem) nie ma sporu, co do okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wydania rozstrzygnięcia. Organ przyjęły, że w okresie pobierania przez skarżącego świadczenia wychowawczego, tj. w okresie od dnia [...] lipca 2019 do dnia [...] maja 2021 roku, dzieci skarżącego - H. M. i W. M. przebywały w A. w [...], gdzie uczęszczały do szkoły stanowiącej odpowiednik polskiej szkoły podstawowej. Opiekę nad małoletnimi sprawowali naprzemiennie rodzice A. M. i K. M., a wspierali ich w tym dziadkowie. Dom/nieruchomość pod adresem ul. [...], [...], należąca do skarżącego i jego żony, w okresie pobierania świadczeń, był wynajmowany. A. i K. M. naprzemiennie przebywali w tym okresie w [...] pod adresem A. , [...] nr [...], lok. [...] poczta A. . Skarżący wraz z żoną i dziećmi jest zameldowany na stałe w Polsce. Sytuacja rodzinna i finansowa wymusiła zmianę miejsca zamieszkania na adres ul. [...], [...]. Skarżący jest udziałowcem oraz członkiem zarządu dwóch spółek handlowych z siedzibą na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Żona skarżącego jest również czynna zawodowo (umowa o pracę) i jest zgaszona do ZUS jako osoba współpracująca w firmie skarżącego. Skarżący wraz z żoną w Polsce są objęci obowiązkiem podatkowym, korzystają z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz w Polsce płacą podatki i składki. Nie złożyli wniosków i nie przysługiwały im świadczenia na dzieci z instytucji zagranicznych. Po konsultacji z radcą prawnym i księgowym jako dodatkowe miejsce wykonywania działalności gospodarczej, wyłącznie w celu ujęcia wydatków w kosztach firmy, [...] została wskazana, jako dodatkowe miejsce wykonywania działalności w CEIDG. W ocenie Sądu istota sporu dotyczy wykładni prawa materialnego, a w konsekwencji jego prawidłowego zastosowania do bezspornych, a wskazanych powyżej, okoliczności kontrolowanej sprawy. Skarżony organ, bez kwestionowania potwierdzanych przez skarżącego okoliczności faktycznych, uznał jednak, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, że pobyt w [...] ma charakter czasowy, a odwołujący się planuje powrócić razem z rodziną do Polski, gdzie razem z pozostałymi członkami rodziny jest zameldowany, gdzie posiada majątek oraz prowadzi działalność gospodarczą. Bez znaczenia dla sprawy jest fakt opłacania podatków w Polsce. Mając na uwadze powyższe Kolegium trafnie wskazało, że oprócz kryterium przyznania świadczenia wychowawczego w postaci zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustawa wprowadza także wymóg, aby kryterium zamieszkiwania spełnione było przez okres w jakim wnioskodawca ma otrzymywać świadczenie wychowawcze. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm.), którego treść nie ulegała zmianie w okresie, za który orzeczono zwrot nienależnie pobranego świadczenia, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Skarżący trafnie odnotowuje, że w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zostało zdefiniowano pojęcia "zamieszkiwania", a w praktyce stosowania przepisów tej ustawy ukształtował się pogląd, że zawarte w przepisach ustawy sformułowanie "zamieszkują" na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wykładać należy mając na względzie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.). Określenie "miejsce zamieszkania" jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy - fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Na gruncie treści przepisu art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który z oczywistych względów formułuje wymogi expressis verbis w odniesieniu do cudzoziemców, dostrzegać należy, że warunkiem nabycia prawa do świadczenia wychowawczego są takie okoliczności jak przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czy zamieszkiwanie z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem dla spełnienia warunków nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oba elementy stanu prawnego zamieszkiwania (corpus i animus) muszą występować łącznie przez okres w jakim wnioskodawca ma otrzymywać świadczenie wychowawcze. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, których przebywanie z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, cechuje posiadanie ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze. W ocenie Sądu brak jest jakichkolwiek podstaw do formułowania stanowiska, że kwestionowane decyzje naruszają prawo materialne poprzez błędne zastosowanie art. 1 ust. 3, czy też art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 7a § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy przypomnieć, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 4 lipca 2019 roku (str[...]) skarżący złożył oświadczenie o następującej treści "nie przebywam ani członek mojej rodziny, w tym współmałżonek lub drugi rodzic dziecka/dzieci, nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...)". Składając takie oświadczenie jednocześnie skarżący pozostawił niewypełnione miejsce wydzielone w formularzu wniosku na podanie danych członków rodziny przebywających za granicą. W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie budzi żadnych wątpliwości, że skarżący wraz całą rodziną w okresie, za który orzeczono zwrot świadczenia wychowawczego, przebywał poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Załączone do skargi dokumenty nie zawierają treści, która może podważać prawidłowość zaskarżonej decyzji na gruncie treści art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Przedmiotem załączonej do skargi decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie jest świadczenie wychowawcze, a dowody wypłaty/przelewu oraz informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego zostały wydane przez inne organy i dotyczą innych okresów (od [...] czerwca 2021 do [...] maja 2022). Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.