I OZ 273/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2601/21 oddalające wniosek M.S. o wstrzymanie wykonania decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr PUW/001398/N/2020 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.807.2021.AC w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 grudnia 2022 r., I Sa/Wa 2601/21, odmówił wstrzymania wykonania decyzji Wojewody Podkarpackiego z [...] sierpnia 2020 r., nr PUW/001398/N/2020, w sprawie ze skargi M.S. (dalej jako: skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr PUW/001398/N/2020, w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności uznał za dopuszczalne żądanie wstrzymania wykonania decyzji organu I instancji w skardze na decyzję organu II instancji wydaną w tej samej sprawie administracyjnej. Sąd I instancji oceniając zasadność wniosku stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie decyzji może doprowadzić do nieodwracalnych skutków lub spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, że zapłata kwoty 6.979,48 zł wraz z kilkuletnimi odsetkami jest dla niej niemożliwa. Samotnie wychowuje dwójkę dzieci i mieszka ze swoimi rodzicami. Dochody jej rodziny są niewielkie, na które składają wynagrodzenie za pracę, niewielkie alimenty, z których nie wywiązuje się sam zobowiązany, oraz świadczenia rodzinne. Jej rodzice również nie dysponują nawet godziwymi dochodami. Przy tym nie posiada innego majątku ruchomego czy też nieruchomego, który mogłaby sprzedać w celu zwiększenia swoich dochodów. Skarżąca podniosła, że w sytuacji zajęcia jej wynagrodzenia za pracę zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, a w szczególności małoletnich dzieci, będzie niemożliwe, a przynajmniej znacząco utrudnione. Sąd I instancji wskazał, że zawarte w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania ogólnikowe twierdzenia skarżącej nie zostały poparte dowodami wskazującymi na realność wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków prawnych. Skarżąca nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację finansową i majątkową. W aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentów przedstawiających aktualną, rzeczywistą sytuację majątkową i finansową skarżącej. Na podstawie samych twierdzeń skarżącej nie jest możliwe ustalenie jej faktycznego stanu majątkowego. Skarżąca zatem nie wykazała, jaki konkretnie wpływ na jej sytuację majątkową może mieć wyegzekwowanie przedmiotowego świadczenia. Aby ocenić, czy rzeczywiście egzekucja ww. kwoty może wyrządzić skarżącej znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, konieczne jest odniesienie tej kwoty do sytuacji majątkowej skarżącej. Bez porównania tych dwu wartości nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia skarżącej, że w jej przypadku zapłata tej kwoty wyrządzi jej szkodę, którą można by ocenić jako znaczną. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji wydanie postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania decyzji, podczas gdy w rzeczywistości zaistniały okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku skarżącej, bowiem jak wykazano w skardze, wykonanie decyzji i skierowanie jej do egzekucji w administracji spowoduje u skarżącej znaczne szkody, bowiem zapłata kwoty 6.979,48 zł wraz z kilkuletnimi odsetkami jest niemożliwa, dochody rodziny M.S. są niewielkie, skarżąca samotnie wychowuje dwójkę dzieci, na jej dochody składa się wynagrodzenie za pracę, niewielkie alimenty, z których nie wywiązuje się sam zobowiązany, oraz świadczenia rodzinne, skarżąca ponadto mieszka ze swoimi rodzicami, którzy również nie dysponują nawet godziwymi dochodami, w sytuacji zajęcia wynagrodzenia za pracę mojej Mocodawczym zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, a w szczególności małoletnich dzieci będzie niemożliwe a przynajmniej znacząco utrudnione, a ponadto skarżąca nie posiada innego majątku ruchomego czy też nieruchomego, który mogłaby sprzedać w celu zwiększenia swoich dochodów, co uzasadniało udzielenie skarżącej tymczasowej ochrony sądowej w sprawie administracyjnej, co doprowadziło Sąd do błędnego zastosowania w/w przepisu, a w konsekwencji do wydania zaskarżonego postanowienia. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Ponadto na podstawie art. 196 p.p.s.a. wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozpoznania niniejszego zażalenia i wydanie postanowienia w tym przedmiocie na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu wskazano, że prowadzenie egzekucji wobec skarżącej doprowadzi jej rodzinę do ubóstwa. Do zażalenia dołączono złożony na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącej o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania nie został uzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia jest zamknięty. Oznacza to, że ustawa w sposób wyczerpujący wskazuje przesłanki wstrzymania wykonania orzeczenia ostatecznego, uzależniając tę możliwość wyłącznie od wykazania istnienia wskazanych w omawianym przepisie okoliczności. Wskazać należy, że pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę – majątkową lub niemajątkową – której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia skutki, to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na możliwość zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W zawartym w skardze wniosku nie przedstawiła informacji potwierdzających zasadność żądania wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, mocą której uchylono jej prawo do świadczenia wychowawczego. Wniosek został bowiem uzasadniony bardzo ogólnikowo. Należy podkreślić, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji ma charakter wyjątku od reguły wykonalności decyzji ostatecznych, przeto jej przesłanki należy interpretować wąsko. Złożenie wniosku nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji praw i obowiązków wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej. Sąd ocenia jedynie, czy podane przez stronę okoliczności w istocie wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by Sąd mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do naprawienia. Należy w tym miejscu podkreślić, że każda decyzja czy postanowienie zobowiązujące do uiszczenia należności pociąga za sobą dolegliwość finansową, co jednak nie oznacza, że regułą w takiej sytuacji jest stosowanie ochrony tymczasowej przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sama okoliczność powstania po stronie zobowiązanego obowiązku zapłaty określonej sumy pieniężnej nie stanowi jeszcze o spełnieniu przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego, uiszczenie kwoty pieniężnej ma zaś ze swojej natury charakter odwracalny (zob. postanowienie NSA z 13 czerwca 2019 r., I OSK 1129/19). Skoro wyegzekwowane świadczenie podlega zwrotowi w razie uchylenia zaskarżonej decyzji, to co do zasady egzekucja świadczenia pieniężnego nie powoduje wyczerpania dyspozycji przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżąca nie uzasadniła złożonego wniosku i tym samym uchybiła obowiązkowi wykazania możliwości wystąpienia niebezpieczeństw, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., ponosząc skutki niewykazania konieczności udzielenia jej w niniejszej sprawie ochrony tymczasowej. Oceny tej nie zmienia argumentacja zawarta w zażaleniu, jak również informacje zawarte we wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych załączonym do zażalenia. Warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wskazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. To w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by był on precyzyjny i dotyczył konkretnych zagrożeń. Sama tylko możliwość dokonania w przyszłości egzekucji z majątku skarżącej nie uzasadnia jeszcze udzielenia ochrony tymczasowej. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.