II SA/Po 103/26

Dnia 23 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi J. C. na zawiadomienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada 2025 r., nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora 1. uchyla zaskarżony akt; 2. zasądza od Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 200;- (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym zawiadomieniem z dnia 27 listopada 2025 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał r. C. wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto (w tym [...] zł podatku VAT) z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu V. S.. Zawiadomienie powyższe zostało prawidłowe doręczone kuratorowi w dniu 4 grudnia 2025 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyjaśnił, że r. C. została ustanowiona kuratorem postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 7 stycznia 2025 r. celem reprezentowania ubezpieczonego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez ZUS, dotyczącym wydania decyzji w sprawie podstaw wymiaru składek z tytułu umowy zlecenia zawartej z płatnikiem R. sp. z o.o. Wartość przedmiotu sporu w tym postępowaniu wynosiła [...] zł. Następnie organ przytoczył treść § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536) oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), wyjaśniając, że powyższe akty prawne stanowiły podstawę ustalenia wysokości wynagrodzenia dla Kuratora. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał przy tym, że charakter sprawy nie był skomplikowany, a nakład pracy kuratora był minimalny, w związku z czym na podstawie powołanych przepisów ustalił wynagrodzenie w kwocie bazowej [...] zł netto. Na powyższy akt wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę r. C., zaskarżając go w części odmawiającej przyznania wynagrodzenia i zwrotu wydatków ponad kwotę [...]zł (tj. co do kwoty [...]zł). Skarżąca sformułowała następujące zarzuty: 1. niezastosowanie § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536), pomimo złożenia przez kuratora formalnego wniosku o zwrot rzeczywiście poniesionych wydatków związanych z doręczeniem korespondencji. 2. niezastosowanie § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) w związku z § 1 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. Skarżąca podkreśliła, że jako radca prawny powinna otrzymać wynagrodzenie ustalone w oparciu o stawkę minimalną dla tego zawodu w wymiarze 100%, a jej prawidłowo ustalone wynagrodzenie wraz ze zwrotem wydatków powinno wynieść [...] zł brutto. 3. naruszenie art. 8, 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej jako: "K.p.a.") poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania i proporcjonalności, a także zaniechanie należytego wyjaśnienia, dlaczego organ odmówił zwrotu uzasadnionych wydatków oraz dlaczego obniżył wynagrodzenie poniżej ustawowych 40% stawki (tj. do kwoty [...]zł, podczas gdy 40% ze stawki [...] zł wynosi [...] zł). 4. naruszenie art. 6, 8 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pominięcie wniosku kuratora o przyznanie 100% stawki i nierozpatrzenie sprawy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r. (sygn. akt SK 89/22) . 5. sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez dowolne przyjęcie, że kurator nie żądał zwrotu poniesionych wydatków, mimo stosownego wniosku z dnia 19 września 2025 r. Odpowiadając na skargę Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") Rozpoznając przedmiotową sprawę wskazać należy w pierwszej kolejności, że w aktualnym stanie prawnym przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie regulują wprost zasad ani trybu przyznawania wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego na podstawie art. 34 § 1 K.p.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się jednak pogląd, że funkcja ta nie ma charakteru dobrowolnej ani bezinteresownej działalności społecznej, a kuratorowi przysługuje wynagrodzenie stanowiące koszt postępowania administracyjnego. Istniejąca luka prawna w zakresie wysokości tego wynagrodzenia jest wypełniana w drodze analogii. Przyjmuje się, że podstawą ustalenia należności są przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora będącego radcą prawnym ustala się w relacji do stawek minimalnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o radcach prawnych. W przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę charakter sprawy (podstawa wymiaru składek) oraz wartość przedmiotu sporu (835,88 zł), stawkę bazową określa § 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, która wynosi 270 zł. Zauważyć jednak w tym miejscu należy, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt SK 89/22. Trybunał orzekł w nim, że § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w zakresie, w jakim ograniczają one wysokość wynagrodzenia kuratora do 40% stawek minimalnych, są niezgodne z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W świetle powyższego wyroku, organ administracji nie może stosować niekonstytucyjnego ograniczenia do 40% stawki minimalnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2025 r. (sygn. akt II OSK 1552/23), po wyroku TK normę prawną określającą wysokość wynagrodzenia kuratora należy rekonstruować z pominięciem zakwestionowanych limitów, co oznacza konieczność przyznania wynagrodzenia w pełnej wysokości (100%) stawki minimalnej. Oznacza to, że przyznanie skarżącej wynagrodzenia w kwocie [...]zł netto (stanowiącej mniej niż 40% z [...] zł) rażąco narusza zasadę ekwiwalentności wynagrodzenia za wykonaną pracę oraz stoi w sprzeczności z aktualnym stanem prawnym ukształtowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Prawidłowo ustalone wynagrodzenie powinno odpowiadać 100% stawki minimalnej, tj. kwocie [...]zł netto, powiększonej o należny podatek VAT oraz zwrot udokumentowanych wydatków. W tym miejscu Sąd zauważa, że zaskarżone zawiadomienie o przyznaniu wynagrodzenia kuratorowi, wydane na podstawie art. 34 § 1 K.p.a., stanowi akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W przypadku stwierdzenia, że taki akt narusza prawo, Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchyla go w całości. Oznacza to, że w niniejszej sprawie, ze względu na charakter zaskarżonego aktu, konieczne stało się jego uchylenie w całości. Sąd nie mógł przy tym uczynić zadość żądaniu strony skarżącej w zakresie merytorycznego określenia konkretnej kwoty wynagrodzenia. Kompetencje sądu administracyjnego mają bowiem charakter kasatoryjny, a nie reformatoryjny. Oznacza to, że Sąd jest uprawniony do kontroli legalności aktu i jego wyeliminowania z obrotu prawnego, nie może jednak zastępować organu administracji w jego merytorycznych rozstrzygnięciach i samodzielnie ustalać wysokości należności. To organ, ponownie rozpoznając sprawę, będzie zobowiązany do wydania nowego aktu, uwzględniającego ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 147 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony akt. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej powyżej ustawy Mając na uwadze wynik sprawy, Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się wpis od skargi.