II SA/Łd 948/17

Dnia 14 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 23 stycznia 2018 r. wydanego w sprawie ze skargi D. A. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.B.

D. A. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z własnej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie nakazu przedłożenia projektu budowlanego zamiennego argumentując, że źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości 2177,16 zł. Z oświadczenia skarżącej wynika ponadto, że prowadzi ona działalność gospodarczą, która od wielu lat przynosi straty, w tym strata za rok 2016 wynosi 27124,94 zł, posiada także 20 zł na książeczce oszczędnościowej. Według skarżącej jej sytuacja jest dramatyczna. Wśród ponoszonych kosztów skarżąca wymieniła: podatek od nieruchomości, gaz -114,44 zł, zakup programu Lex – 1444,26 zł, usługi telekomunikacyjne - 51,13 zł. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia D. A. stwierdziła, że koszty utrzymania biura oraz jednej osoby są znacznie wyższe aniżeli przyjął to referendarz sądowy. Zdaniem skarżącej ocena jej sytuacji finansowej jest całkowicie dowolna, przeprowadzona z pominięciem sytuacji zdrowotnej. Ponadto strona przedstawiła obszerną polemikę ze stanowiskiem referendarza przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Według art. 260 § 1-3 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W przekonaniu sądu rozstrzygnięcie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy i zaprezentowana na jego poparcie argumentacja są w pełni uzasadnione. Sąd nie widzi podstaw prawnych do zmiany zaskarżonego postanowienia i w rezultacie przerzucenia ciężaru zainicjowanego przez skarżącą postępowania sądowego na Państwo, a przede wszystkim na podatników, przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie sądu argumentacja strony o prowadzeniu nierentownej działalności gospodarczej, związanych w związku z tym kosztach utrzymania biura i osiąganej z tego tytułu straty nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sytuacji, gdy skarżąca posiada źródło utrzymania w postaci emerytury a prowadzona działalność jest nierentowna, strona powinna rozważyć możliwość jej zlikwidowania. Ponadto podkreślić trzeba, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11 - Lex 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Zatem sam fakt osiągania straty z prowadzonej działalności nie jest argumentem świadczącym o ubóstwie skarżącej. Dodać ponadto trzeba, że do sprzeciwu, w którym przedstawiono obszerną krytykę zaskarżonego orzeczenia skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów, które zobrazowałyby jej sytuację zdrowotną i ponoszone w związku z tym miesięczne wydatki. W przekonaniu sądu otrzymywana przez D. A. emerytura – według zeznania podatkowego za rok 2016 wynosząca 26.125.94 zł pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. A.B.