II OZ 490/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 7 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 948/17 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego NSA P.J., sędziów WSA: M.S., A.G.1, A.S., S.W., R.A., M.Z., P.M., B.K., A.K., J.G., E.C., P.K., C.K. oraz Asesorów WSA: T.P., M.O., T.F., A.G.2, G.P., A.D. oraz umorzające postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego NSA: W.J., T.P., B.K. i sędziego WSA T.A. w sprawie ze skargi D.A. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia 14 września 2017 roku nr ... w przedmiocie nakazu przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 948/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA: P.J., sędziów WSA: M.S., A.G.1, A.S., S.W., R.A., M.Z., P.M., B.K., A.K., J.G., E.C., P.K., C.K. oraz Asesorów WSA: T.P., M.O., T.F., A.G., G.P., A.D. oraz umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego NSA: W.J., T.P., B.K. i sędziego WSA T.A. w sprawie ze skargi D.A. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia 14 września 2017 roku nr ... w przedmiocie nakazu przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że D. A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z 14 września 2017 r. w przedmiocie nakazu przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. Dnia 21 września 2022 r. złożyła do akt sprawy pismo procesowe z 20 września 2022 r. zawierające wniosek o wyłączenie, na podstawie art. 19 p.p.s.a,. wszystkich sędziów orzekających w Wydziale I i II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W obszernym uzasadnieniu wskazała, że wymienieni we wniosku sędziowie powinni zostać wyłączeni, ponieważ orzekali już w sprawach, w których skarżąca jest (lub była) stroną. Kwestionując celowość i prawidłowość rozstrzygnięć procesowych i merytorycznych podejmowanych w toku wymienionych we wniosku postępowań sądowoadministracyjnych, zarzuciła sędziom brak bezstronności, obiektywizmu i kompetencji, co w ocenie skarżącej spowodowało uchybienia przepisom prawa procesowego i błędy w zakresie stosowania przepisów prawa materialnego. Zarządzeniem z 30 września 2021 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziów przez wskazanie imiennie, w odniesieniu do każdego sędziego, przyczyn uzasadniających wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodabniających istnienie przyczyn wyłączenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W piśmie z 2 listopada 2022 r. skarżąca wniosła o łączne rozpoznanie wniosków z 21 i 22 września 2022 r. i sprecyzowała przyczyny wyłączenia odnośnie każdego z sędziów. Z kolei w piśmie z 6 grudnia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że podtrzymuje wniosek o wyłączenie sędziego WSA A.S. W związku z powyższym wnioskiem, sędzia NSA P.J., sędziowie WSA: M.S., A.G.1, A.S., S.W., R.A., M.Z., P.M., B.K., A.K., J.G., E.C., P.K., C.K. oraz asesorzy WSA: T.P., M.O., T.F., A.G.2, G.P. i A.D. złożyli pisemne oświadczenia, że nie łączą ich z wnioskodawcą, jak również z pozostałymi stronami postępowania stosunki, o których mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd powołał się na art. 18, art. 19, art. 20 i 22 p.p.s.a. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych. Następnie wskazał, że analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia, określona w art. 18 § 1 pkt 1-7 p.p.s.a. Nie zachodzą również okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów, o których stanowi art. 19 p.p.s.a. Za taką okoliczność nie może być bowiem uznane twierdzenie, że sędziowie powinni zostać wyłączeni, ponieważ orzekali już w sprawach, w których skarżąca była stroną. Sąd Najwyższy w wyroku z 29 lutego 2002 r., sygn. akt II UKN 307/01 stwierdził, że sędzia nie podlega wyłączeniu z tej przyczyny, że poprzednio orzekał w innej sprawie, nawet w sporze między tymi samymi stronami. Sąd pierwszej instancji podzielił powyższy pogląd, wskazując, że Sąd orzekając, każdorazowo ocenia przedstawione okoliczności w sprawie i stosuje do nich odpowiednią normę wywiedzioną z przepisów prawa. Nadto Sąd Wojewódzki zaznaczył, że niezadowolenie skarżącej dotyczące sposobu prowadzenia postępowania sądowego, czy też osobiste przeświadczenie o braku kompetencji sędziów również nie stanowią automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów od orzekania w danej sprawie. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa procesowego albo błędów w zakresie stosowania przepisów prawa materialnego dokonywana jest w ramach kontroli instancyjnej przez sąd wyższej instancji i nie stanowi przesłanki wyłączenia, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Sąd podkreślił również, że wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia ich od rozpoznania niniejszej sprawy. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 44, postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; z 30 września 2014 r., sygn. akt II OZ 1000/14). Zdaniem Sądu, wniosek o wyłączenie sędziów nie zawierał argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonych oświadczeń. Jest wyrazem subiektywnego odczucia strony o stronniczości sędziów. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił wniosek o włączenie wymienionych w pkt 1 postanowienia sędziów. Z uwagi natomiast na długotrwałe zwolnienie lekarskie sędziego NSA W.J., sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w zakresie wniosku o jego wyłączenie. Sąd umorzył również postępowanie w stosunku do sędziów NSA: T.P. i B.K. oraz sędziego WSA T.A., z uwagi na ich przejście w stan spoczynku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła D. A. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które polegało na nieuzasadnionej odmowie wyłączenia wskazanych Sędziów, a tym samym niezastosowania art. 19 p.p.s.a. pomimo że przedstawione okoliczności wypełniają przesłanki zawarte w tym przepisie. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wystąpienie do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o przekazanie rozpoznawania przedmiotowych spraw do równorzędnych sądów jak najdalej oddalonych od siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, bądź też zmianę zaskarżonego postanowienia przez wyłącznie wszystkich wymienionych Sędziów z rozpoznawania przedmiotowej sprawy.(art. 165 p.p.s.a ) Jednocześnie skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu tj. pisma z dnia 20 stycznia 2023 r. W przypadku nieudowodnienia zarzutu bezstronności danego Sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy skarżąca wniosła o przeanalizowanie wszystkich spraw toczących się przed sądem co najmniej od 2005r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Wojewódzki przyjął bowiem prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu, iż brak było przesłanek do wnioskowanego wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. stanowiącego, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Na wstępie trzeba podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Przesłankami wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do stwierdzenia, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Iudex suspectus to w szczególności sędzia, który z określonej przyczyny może być zainteresowany wynikiem sprawy, lub jest uprzedzony, niekorzystnie nastawiony do strony (por. H. Knysiak – Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo – do art. 19 p.p.s.a., wyd. V, opubl. WKP 2021, sip.lex). Jednocześnie należy zaznaczyć, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym instytucja wyłączenia sędziego służy zapewnieniu bezstronności orzekania, a nie kontroli jego merytorycznej prawidłowości. Tym samym przyczyną wyłączenia sędziego nie może być zarzucane mu przez stronę niewłaściwe prowadzenie postępowania czy wyrażanie błędnych poglądów prawnych. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienia NSA z 1 września 2011 r. I OZ 614/11, 19 listopada 2010 r. II FZ 593/10, z 16 stycznia 2013 r. II OZ 1174/12, 15 czerwca 2011 r. II FZ 218/11). Oczywiście nie można wykluczyć sytuacji, w których uchybienie procesowe, bądź określone działania sędziego w zakresie czynności sądowych są efektem tendencyjnych zachowań, wynikających z uprzedzeń do jednej strony albo z faworyzowania strony przeciwnej. Dlatego rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego należy zbadać rzetelnie okoliczności faktyczne konkretnej sprawy pod kątem zastrzeżeń zgłaszanych przez wnioskodawcę, co w niniejszej spawie zostało uczynione. Warto też zaakcentować, że: "Bezstronność jest synonimem obiektywizmu, braku uprzedzeń i neutralności wobec stron, a także niekierowania się przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter inny niż merytoryczny. Przy ocenie, czy określona okoliczność może wywoływać wątpliwość co do bezstronności sędziego, trzeba uwzględnić nie tylko punkt widzenia strony, lecz także to, czy powołana okoliczność może powodować taką wątpliwość z perspektywy obiektywnie i racjonalnie działającego obserwatora, a zatem, czy chodzi o wątpliwość uzasadnioną. Bazowanie wyłącznie na kryterium subiektywnym, opartym o indywidualne przeświadczenie lub nawet przypuszczenie strony, mogłoby prowadzić do przekształcenia instytucji wyłączenia sędziego w instrument służący odsuwaniu od postępowania sędziów, których strona uznaje za "niewłaściwych" przez pryzmat subiektywnego pojmowania własnych interesów, co stałoby w kolizji z celami tej gwarancji procesowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2021 r. II CO 68/21). Powyższe uwarunkowania prawne zostały w sposób prawidłowy uwzględnione przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu. Przede wszystkim wskazać należy, że argumentacja przedstawiona w zażaleniu skupia się na kwestionowaniu sposobu prowadzenia, jak i rozstrzygnięć podejmowanych w innych postępowaniach inicjowanych przez skarżącą. W orzecznictwie i piśmiennictwie wielokrotnie wskazywano, że sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający, a tym bardziej czynności podejmowanych w innych sprawach. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego należy do sądu w ramach kontroli instancyjnej. Tak więc przeświadczenie strony, że sędziowie będą prowadzili postępowanie wadliwie, nie jest przesłanką żądania wyłączenia sędziego. Strona czy uczestnik może zwalczać wadliwe orzeczenie wydane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, przez złożenie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziów, wpływać na skład rozpoznający sprawę (por. T. Woś (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 49, wyd. VI – sip.lex oraz powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Tymczasem skarżąca, domagając się wyłączenia Sędziów, nie wykazała istnienia okoliczności wskazujących na ich stronnicze, negatywne nastawianie do skarżącej, a jedynie przedstawiła krytyczne uwagi co do sposobu procedowania i podejmowanych rozstrzygnięć w innych sprawach. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nadto zaznaczyć należy, że skarżąca w sposób nieuprawniony podważa kwalifikacje zawodowe sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Posiadanie statusu sędziego oznacza, iż zgodnie z wymogami ustawowymi (art. 6 pkt 3,6,7 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych) sędziowie orzekający legitymują się wysokim poziomem wiedzy. Nie wystąpiły żadne zdarzenia, które by świadczyły o utracie kwalifikacji zawodowych Sędziów wskazanych przez skarżącą, a zatem wywody skarżącej uznać należało za całkowicie bezpodstawne, a przy tym naruszające autorytet sądu, jako instytucji wymiaru sprawiedliwości. Z tych wszystkich względów akceptacji podlegało wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego, że skarżąca nie wykazała, aby istniały okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziów, o których wyłączenie wniosła. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 20 § 4 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sądu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym. Z wyżej wymienionego przepisu wynika, że ustawodawca nie przewidział możliwości wyłączenia Sądu od orzekania w jakiejkolwiek sprawie poddanej jego kognicji. Tym samym zawarty w zażaleniu wniosek o wyłączenie Sądu Wojewódzkiego od orzekania w sprawach skarżącej należało uznać za bezskuteczny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 6