II SA/Bk 583/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2026 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 2 stycznia 2025 r., nr 406.846/XIX/E-1/24 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 2 stycznia 2025 r., nr 406.846/XIX/E-1/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z 16 października 2024 r., nr DSS.5.30737.2024, w przedmiocie przyznania J.K, (dalej: "skarżący", "wnioskodawca") zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 222,84 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskami z 29 i 30 sierpnia 2024 r. skarżący wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku o udzielenie pomocy pieniężnej w formie zasiłku okresowego ze względu na bardzo trudną sytuację materialną i bezrobocie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ I instancji wydał decyzję z 16 października 2024 r., którą przyznał skarżącemu zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 222,84 zł miesięcznie od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Decyzja została wydana na podstawie art. 106 ust.1, art. 38 ust. 1 pkt 1 , ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, uzasadniającej ubieganie się o zasiłek okresowy. Jednocześnie dochód wnioskodawcy wynosi 330,32 zł i jest niższy od kwoty 776,00 zł (kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej). Oznacza to, że wnioskodawca spełnia ustawowe warunki do przyznana zasiłku okresowego. Organ wskazał, że w budżecie gminy na realizację zadań własnych nie ma środków finansowych na wypłaty zasiłków okresowych w wysokościach wyższych niż kwoty minimalne zasiłków okresowych ustalane jako 50 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem danej osoby, na pokrycie których gmina otrzymuje dotację celową z budżetu państwa. W sytuacji, gdy środki są ograniczone, a potrzebujących jest wielu nie jest możliwe przyznanie świadczenia pieniężnego w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawcę. Zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym tylko w części dotyczącej przyznania prawa do tego świadczenia, zaś w części dotyczącej wysokości oraz okresu na jaki jest on przyznawany – decyzja organu ma charakter uznaniowy. Świadczenie przyznano na 3 miesiące, z uwagi na przewidywaną zmianę sytuacji socjalno-bytowej strony. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że przyznana pomoc jest zbyt niska jak na jego potrzeby. Opisał swoją trudną sytuacje życiową i materialną. Zaskarżoną decyzją z 2 stycznia 2025 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zasiłek okresowy, z mocy art. 38 u.p.s., przysługuje w szczególności ze względu na długo trwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest wysokość pomocy. Skarżący mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest bezrobotny. Nie posiada żadnego orzeczenia o niepełnosprawności. Osiąga dochód w wysokości 330,32 zł miesięcznie. Dochody strony są niższe niż kryterium dochodowe z art. 8 u.p.s. Powyższe uzasadnia objęcie go świadczeniami na zasadach ogólnych. Organ podkreślił, że granice wysokości świadczenia i sposób ich ustalania ustalają przepisy ustawy o pomocy społecznej. Okres, na jaki jest przyznany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość należnego zasiłku okresowego w stosunku do dochodu wykazanego (dochód 330,32 zł.) - zasiłek okresowy 222,84 zł w kwocie minimalnej. Zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym w części dotyczącej przyznania tego świadczenia. Natomiast w części dotyczącej jego wysokości i okresu, na jaki zasiłek się przyznaje, decyzja w sprawie zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy. Pewne ogólne wskazania, czym winien się kierować organ ustalając wysokość przyznanego świadczenia zawarte są w art. 3 ust. 3 u.p.s. Stosując się do tego przepisu organ przyznający pomoc zobowiązany jest mieć na względzie: z jednej strony sytuację materialną i osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, z drugiej zaś strony - możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej oraz ilość osób oczekujących na zabezpieczenie swoich potrzeb. W sprawie niniejszej strona otrzymała 50 % możliwej wysokości zasiłku okresowego, mając na uwadze w/w sposób wyliczenia. Organ I instancji uwzględnił sytuację skarżącego, ale i możliwości finansowe Ośrodka. Dalej SKO wskazało, że zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, nie posiada żadnych orzeczeń o niepełnosprawności, i winien wykazać się większą aktywnością w zabezpieczeniu swoich potrzeb w ramach własnych możliwości. W skardze na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, skarżący zakwestionował wydane rozstrzygnięcie, nie zgadzając się z nim. Wniósł o jego uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia, które zostało poddane kontroli Sądu, jest decyzja SKO z 2 stycznia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z 16 października 2024 r. w przedmiocie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 222,84 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: "u.p.s."), określającej przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. mi.in. wyroki NSA z 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07 i z 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2031/16). Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącego, uregulowany w art. 38 u.p.s., zasiłek okresowy, który jak wynika z treści wskazanego przepisu przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 2 u.p.s.). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 3 u.p.s). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3 (ust. 6). Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". W niniejszej sprawie niesporną okolicznością było spełnienie przez skarżącego kryteriów przyznania zasiłku okresowego – skarżący spełnia kryterium dochodowe i jest osobą bezrobotną. Dochód wnioskodawcy wynosi 330,32 zł i jest niższy od wyżej wskazanej kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Oznacza to, że wnioskodawca spełnia ustawowe warunki do przyznana zasiłku okresowego. Okolicznością sporną była natomiast wysokość przyznanego zasiłku. Mając na względzie wskazane regulacje ustawy o pomocy społecznej podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zasiłku okresowego ma charakter związany w zakresie przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przesłanek ustawowych, natomiast uznaniowy co do okresu i wysokości świadczenia - w zakresie luzu decyzyjnego przyznanego przez ustawę. Oznacza to, że sama wysokości świadczenia - o ile mieści się w granicach ustawowych - nie może być kwestionowana w ramach kontroli zgodności z prawem, gdyż zgodne z prawem są wszystkie możliwe w tym zakresie rozstrzygnięcia. Rola sądu w takim przypadku ogranicza się do zbadania, czy organ wydający decyzję nie przekroczył granic uznania oraz czy wydana w sprawie decyzja nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2338/23). Decyzje uznaniowe są objęte ograniczoną kontrolą sądów administracyjnych. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, ocena legalności decyzji uznaniowych polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Sąd bada, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a zatem czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności po rozważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony na gruncie, a przede wszystkim zasady prawdy materialnej, jak i dyrektywy rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 886/21). W ocenie Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, przed wydaniem decyzji organy ustaliły wszystkie istotne dla niniejszej sprawy okoliczności – w tym sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym wynika, że jest on osobą rozwiedzioną, mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Skarżący jest zarejestrowany w PUP w Białymstoku bez prawa do zasiłku. Nie jest on osobą niezdolną do pracy z powodu wieku i stanu zdrowia. Skarżący mieszka w mieszkaniu - w bloku: 2 pokoje i kuchnia, łazienka. Strona ponosi miesięcznie następujące opłaty mieszkaniowe: czynsz 450 zł, energia 67 zł, Internet 40 zł, telefon 40 zł. Na mieszkanie ma przyznany dodatek mieszkaniowy na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 320,56 zł miesięcznie oraz od 1 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 330,32 zł miesięcznie. Jest on współwłaścicielem (razem z dwiema siostrami) domu po zmarłych rodzicach w B. przy ul. [...]. W ocenie Sądu, organy prawidłowo zatem wskazały, że skarżący spełnia przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Sąd podziela jednak stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 10 maja 2024 r. (sygn. akt I OSK 1001/23), zgodnie z którym, o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany, jeżeli tylko wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 1 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o okresie na jaki jest przyznawany oraz o jego wysokości (w granicach wyznaczonych przepisami) cechuje uznaniowość organu, który w tym zakresie winien kierować się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi m.in. w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., tzn. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że celem pomocy społecznej jest dostarczenie środków bieżącego utrzymania osobom, które nie są w stanie zapewnić ich sobie, ale także doprowadzić do usamodzielnienia się osób korzystających ze świadczeń (wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2517/20). Zaznaczyć jednak trzeba, że spełnienie warunków przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie tworzy po stronie wnioskodawcy roszczenia o jego przyznanie w oczekiwanej przez stronę wysokości (por. na gruncie zasiłku celowego wyrok NSA z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1322/20). W rezultacie, zdaniem Sądu, skarżący nie może oczekiwać, że świadczenia zostaną przyznane w oczekiwanej przez niego wysokości. Złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego wymagało przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ustalenia sytuacji życiowej skarżącego, a następnie wydania decyzji w oparciu o całokształt materiału dowodowego, z uwzględnieniem możliwości finansowych ośrodka oraz konieczności zapewnienia środków na realizację pomocy dla innych podmiotów. Tym samym, organy oceniały w ramach uznania administracyjnego - w jakiej wysokości udzielić pomocy skarżącemu. Zdaniem Sądu organy trafnie przyjęły, że jednym z elementów, które decydują o wysokości przyznanego świadczenia są możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W tej zaś mierze wyjaśniły, że wzięły pod uwagę ilość składanych do tutejszego Ośrodka wniosków o przyznanie zasiłków celowych: przeciętnie ok. 1000 miesięcznie oraz miesięczny budżet w kwocie ok. 320 000 zł pozostający w 2024 r. do dyspozycji Ośrodka na ten cel. Zdaniem organów są to zdecydowanie niewystarczające środki finansowe na potrzeby wszystkich podopiecznych Ośrodka. Organy wskazały też, że organ pomocy społecznej, administrujący funduszami pomocy społecznej, ma rozeznanie co do potrzeb społeczności gminnej i tak musi gospodarować środkami, aby kierować pomoc do jak najszerszego kręgu osób i rodzin potrzebujących wsparcia. W przypadku skarżącego organy nie kwestionują trudnej jego sytuacji życiowej wynikającej z powodu bezrobocia, jednak ze względu na niewystarczającą ilość środków finansowych jakimi dysponują, nie ma możliwości zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb, nawet tych najbardziej uzasadnionych. Sąd podziela stanowisko organów, że w niniejszej sprawie, po dokonaniu wszechstronnej oceny okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia, organy prawidłowo, zgodnie z art. 38 ust. 2 i 3 u.p.s., określiły wysokość i okres przyznania zasiłku – przyjmując najniższą dopuszczoną przez ustawę kwotę tego zasiłku. W świetle powyższego stwierdzić więc należy, że kwestionowana w sprawie niniejszej decyzja jest zgodna z przepisami prawa a zarzuty i argumenty skargi nie podważyły jej legalności. Skarżący w skardze nie sprecyzował właściwie zarzucanych decyzjom nieprawidłowości, koncentrując się głównie na wyrażeniu swojego wobec nich sprzeciwu. Zauważyć więc należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.