I OSK 345/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 491/24 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 lutego 2024 r. nr SKO.PS/4110/531/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 491/24 oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 lutego 2024 r., nr SKO.PS/4110/531/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego. Skargę kasacyjną od wyroku złożył M. S. zarzucając Sądowi pierwszej instancji: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: PPSA - naruszenie przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 PPSA przez oddalenie skargi i błędne uznanie, że decyzje organów obu instancji zostały uzasadnione i nie naruszały przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), podczas gdy organy administracji nie wyjaśniły wnikliwie wszystkich niezbędnych okoliczności w sprawie, w szczególności błędnie przyjmując, iż skarżący miał możliwość samodzielnego przezwyciężenia sytuacji, w której się znalazł jako współwłaściciel nieruchomości, 2. na podstawie art. 174 pkt 1 PPSA - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 41 pkt 1 i 2 w związku z art. 2 ust. 1 i 2 oraz 3 ust. 1-4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z póżn. zm., dalej jako "UPS") naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędne uznanie, że wobec skarżącego nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku osobie samotnie gospodarującej, której dochody przekraczają wysokość określonego w ustawie kryterium dochodowego, podczas gdy jego sytuacja majątkowa, zdrowotna, rodzinna i finansowa wskazują, iż skarżącemu powinna być przyznana pomoc. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz strony od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego adw. S. Z. kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które to koszty nie zostały pokryte w części ani w całości. Wniesiono o połączenie na podstawie art. 111 PPSA niniejszej sprawy z analogiczną sprawą ze skargi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Wydział III z dnia 19 września 2024 roku, sygn. akt III SA/Kr 490/24, doręczonego pełnomocnikowi Strony wraz z uzasadnieniem dnia 29 października 2024 roku. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja wydana na podstawie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 – dalej również jako: "u.p.s."). Przepis ten dotyczy świadczenia przyznawanego w ramach uznania administracyjnego. Wynika to wprost z użytego przez ustawodawcę zwrotu "może być przyznany". Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że kontrola sądu administracyjnego w takiej sprawie jest ograniczona. Nie polega ona na zastąpieniu organu w ocenie, czy pomoc należało przyznać, lecz na sprawdzeniu, czy organy zgromadziły materiał potrzebny do rozstrzygnięcia, rozważyły okoliczności istotne dla zastosowania art. 41 u.p.s. i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do drugiego ze sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, opartego na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wskazać należy, że sprowadza się on do twierdzenia, iż Sąd pierwszej instancji błędnie zaakceptował zastosowanie art. 41 pkt 1 i 2 w związku z art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1-4 u.p.s. Skarżący wywodzi, że całokształt jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej i finansowej powinien zostać uznany za szczególnie uzasadniony przypadek. Akcentuje, że skarżący utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł, że po pokryciu stałych opłat pozostaje mu, według jego wyliczeń, [...] zł na bieżące utrzymanie, że jest osobą schorowaną, leczy się psychiatrycznie, ma problemy z kręgosłupem, został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do 29 lutego 2024 r. i nie może liczyć na wsparcie rodziny. Zarzut ten nie mógł przynieść pożądanego rezultatu. Bezsporne jest, że skarżący jako osoba samotnie gospodarująca przekraczał kryterium dochodowe z art. 8 u.p.s. Z tej przyczyny jego wniosek mógł być rozpoznawany wyłącznie w trybie art. 41 u.p.s., a więc jako wniosek o świadczenie wyjątkowe. Przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. przewiduje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego osobie przekraczającej kryterium dochodowe jedynie w szczególnie uzasadnionym przypadku. Nie chodzi więc o każdą sytuację trudną, nawet bardzo trudną. Chodzi o sytuację wyjątkową, wyraźnie odbiegającą od typowych trudności bytowych osób korzystających z pomocy społecznej. Trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że ustalone w sprawie okoliczności takiego charakteru nie mają. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty, od lat zmaga się z problemami zdrowotnymi i jest współwłaścicielem nieruchomości przy ul. [...] oraz udziału w nieruchomości przy ul. [...]. Sąd pierwszej instancji tych okoliczności nie pominął. Trafnie jednak ocenił, że opisują one trwałą, niewątpliwie trudną sytuację życiową, a nie zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, drastycznym i niecodziennym, które uzasadniałoby przyznanie świadczenia wyjątkowego w rozumieniu art. 41 u.p.s. Nie podważa tej oceny to, że skarżący wskazywał na bardzo niski poziom środków pozostających mu do dyspozycji po uiszczeniu opłat mieszkaniowych. Okoliczność ta świadczy o trudnej sytuacji bytowej. Sama przez się nie przesądza jednak o ziszczeniu się przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. To samo dotyczy zgłaszanych przez skarżącego schorzeń. Są one doniosłe z punktu widzenia jego sytuacji życiowej, ale w realiach tej sprawy nie zostały powiązane z takim szczególnym, nagłym i niecodziennym zdarzeniem, które czyniłoby jego położenie jakościowo odmiennym od położenia innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. Nietrafnie również zasadności skargi kasacyjnej upatruje się w naruszeniu przepisów art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1-4 u.p.s. Przepisy te określają cele i zasady pomocy społecznej, akcentując jej pomocniczy charakter. Nie tworzą natomiast samoistnego roszczenia o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Nie znoszą też przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku oraz fakultatywnego charakteru świadczenia, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Niezasadnie również Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie przepisu art. 41 pkt 2 u.p.s. Przedmiotem sprawy była odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego, a więc świadczenia z art. 41 pkt 1 u.p.s. Skarga kasacyjna nie wykazuje, aby Sąd pierwszej instancji miał obowiązek oceniać zaskarżoną decyzję z perspektywy innego świadczenia, które nie było przedmiotem rozpoznania. Nieusprawiedliwiony pozostaje także pierwszy zarzut kasacyjny, oparty na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że w postępowaniu administracyjnym nie doszło do obrazy art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. Zakres tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że organy arbitralnie założyły możliwość samodzielnego przezwyciężenia przez skarżącego trudnej sytuacji z uwagi na posiadanie udziałów w nieruchomościach. Skarżący utrzymywał, że budynek gospodarczy przy ul. [...] jest w bardzo złym stanie technicznym, że do nieruchomości prowadzi droga z ograniczeniem do 2,5 tony, a działka [...] nie mogła zostać wykorzystana zgodnie z jego zamiarem, ponieważ nie uzyskał zgody na posadowienie garażu. Z tych przyczyn, w jego ocenie, organy powinny były szerzej badać realne możliwości osiągania dochodu z tych składników majątkowych. Analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że organy zgromadziły materiał wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Ustaliły wysokość dochodu skarżącego, jego sytuację rodzinną, zdrowotną, mieszkaniową i majątkową. Ustaliły także sposób korzystania z nieruchomości, których jest współwłaścicielem. Przeprowadziły wywiad środowiskowy, odniosły się do wyjaśnień skarżącego i rozpoznały jego zarzuty odwoławcze. Nie można więc przyjąć, że rozstrzygnięcie zapadło bez wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy w rozumieniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ani że ocena materiału miała charakter dowolny w rozumieniu art. 80 k.p.a. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Nie sposób także podzielić stanowiska, że w realiach tej sprawy organy były zobowiązane do prowadzenia swoistego badania rynku najmu garaży lub budynków gospodarczych w Krakowie. Przedmiotem postępowania była indywidualna sytuacja skarżącego, a nie abstrakcyjna analiza lokalnego rynku. Dla zastosowania art. 41 u.p.s. rozstrzygające było ustalenie, czy po stronie skarżącego zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. To zagadnienie zostało wyjaśnione w stopniu wystarczającym do wydania decyzji i do jej sądowej kontroli. Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. Skarga kasacyjna nie wskazuje, jaki konkretny wniosek dowodowy skarżącego został pominięty przez organ i jaki wpływ miałoby to mieć na wynik sprawy. Samo ogólne przywołanie tego przepisu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonego wyroku. W podobny sposób należy ocenić odwołanie do art. 8 i art. 9 k.p.a. Skarżący brał udział w postępowaniu, przedstawiał swoje stanowisko i korzystał ze środków zaskarżenia. Nie wykazano więc, aby doszło do naruszenia tych zasad w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a