I OSK 369/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 492/24 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 492/24, oddalił skargę E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] kwietnia 2024 r., nr [...]. Decyzją tą utrzymana została w mocy, wydana na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 18 ust. 1 pkt 6 i art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), decyzja Burmistrza Tarnogrodu z dnia [...] marca 2024 r., nr [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w domu i w szkole". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów, że pomimo deklarowanych, niskich dochodów, rodzina skarżącego bardzo dobrze funkcjonuje w środowisku i jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby finansowe a tym samym zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie, tj.: a) art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez przyjęcie, że zasadna była odmowa przyznania świadczenia "Posiłek w szkole i w domu", pomimo tego, że przesłanki przyznania świadczenia wynikające z tego przepisu, były spełnione; b) art. 12 ustawy o pomocy społecznej polegające na uznaniu, że zachodzi dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny skarżącego, wskazująca, że jego rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe - pomimo tego, że okoliczności te w sprawie nie zaszły, a w konsekwencji: 2) naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, że organ ten nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, tj. dowodów przemawiających za tym, że sytuacja majątkowa w okresie poprzedzającym złożenie wniosku z 19 stycznia 2024 r. nie była nieproporcjonalna do jego udokumentowanych dochodów; b) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, że Kolegium oceny sytuacji majątkowej skarżącego (w kontekście istnienia dysproporcji) dokonało w oparciu o wybiórcze dowody; c) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, że decyzja ta nie zawierała w uzasadnieniu wyjaśnień: 1) czy i dlaczego organ odmówił wiarygodności zgłoszonym przez skarżącego dowodom, wskazującym, że prace "okołodomowe" wykonywane były długo przed ubieganiem się o świadczenie, a część z tych prac nie była nawet przez skarżącego finansowana, 2) jaki okres organy brały pod uwagę oceniając dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny skarżącego. Zarzucając powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o pozostawienie Sądowi I instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, według norm przepisanych. Jednocześnie, skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w domu i w szkole". Niewątpliwie bowiem przyznanie pomocy społecznej uzależnione jest od sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w szczególności zaś od jego dochodów. Przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jednakże, pamiętać przy tym należy, że pomoc społeczna pełni funkcję subsydiarną i ma na celu jedynie wspieranie osób, i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, zaś udzielane świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ponadto, ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy nie występuje. Dlatego też, jak stanowi art. 12 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przepis art. 12 powołanej ustawy wprost wskazuje przykładowe zdarzenia, mogące uzasadniać wystąpienie dysproporcji między udokumentowaną sytuacją dochodową a sytuacją majątkową osoby lub rodziny. Orzecznictwo sądowoadministracyjne za wystąpienie dysproporcji pomiędzy udokumentowanymi dochodami a posiadanym majątkiem uznaje taką sytuację, w której udokumentowane niskie dochody osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej pozostają w sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, a stan majątkowy takiej osoby wskazuje, że jest ona w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 130/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotą wykazania występowania dysproporcji jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2651/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ze zgromadzonego w sprawie i niepodważonego w skardze kasacyjnej materiału dowodowego wynika dysproporcja, o której mowa w art. 12. Skarżący wychowuje wraz z żoną czworo dzieci. Członkowie rodziny są zdrowi i nie występują problemy wychowawcze. Zarówno skarżący jak i jego żona posiadają wykształcenie wyższe. Żona skarżącego nie pracuje i zajmuje się domem oraz wychowywaniem dzieci. Skarżący prowadzi pizzerię a ponadto jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i jego jedynym użytkownikiem. Na dochód rodziny składają się m. in. zasiłki rodzinne w wysokości 726,00 zł, dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 3178,71 zł rocznie (w 2022 r.) oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 248,78 zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony wynosi 206,61 zł a wliczając do dochodu świadczenie wychowawcze dochód ten wynosi 739,95 zł na osobę miesięcznie. Z obserwacji, poczynionych przez pracowników socjalnych wynika, że wskazane dochody nie są odzwierciedleniem rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny i pomimo deklarowanych, niskich dochodów, rodzina zainteresowanego bardzo dobrze funkcjonuje w środowisku. Jednocześnie, sam skarżący we wniesionym odwołaniu wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w okresie epidemii COVID-19 przynosiła straty, jednakże od ostatniego czasu znowu przynosi dochody. Ponadto, podkreślić należy, że niezwykle istotny jest obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Skarżący z kolei nie skorzystał z zaproponowanej rodzinie pomocy w formie opłacenia kosztów obiadów w placówkach oświaty dla trojga dzieci. Ponadto, skarżący nie złożył wniosku na żywność z Programu Żywnościowego w ramach Programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021 – 2027 – Podprogram 2023. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji i orzekające w sprawie organy słusznie uznały, że zachodzą okoliczności wskazujące na istnieniu dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny, świadczącej, że rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. W tym stanie sprawy, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. o oddaleniu wniesionej przez skarżącego skargi na decyzje orzekających w sprawie organów. Przy tym, jak słusznie uznał Sąd I instancji, decyzjom tym nie można zarzucić naruszenia art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Orzekające w sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, oceniając na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Co więcej, uzasadnienia wydanych decyzji zawierają wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dlatego też, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi kasacyjnej zarówno dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.