II OZ 676/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1635/24 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.177.2023/MT w przedmiocie zobowiązania do powrotu postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1635/24 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 30 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.177.2023/MT w przedmiocie zobowiązania do powrotu W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że M. T. w skardze na ww. decyzję zawarł wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w sytuacji wykonania decyzji deportacyjnej przed zakończeniem postępowania sądowego groziłoby mu rozłączenie z narzeczoną i prawdopodobnie wcielenie do rosyjskiego wojska walczącego na Ukrainie. Zdaniem Sądu skarżący nie wskazał konkretnych i dotyczących tylko jego osoby okoliczności, które przemawiałyby za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący powołał się na prawo do życia rodzinnego (z narzeczoną) i na możliwość przymusowego wysłania na wojnę na Ukrainie. Nie można jednak stwierdzić, że ta przesłanka dotyczy skarżącego w stopniu większym niż dotyczy wszystkich innych obywateli Federacji Rosyjskiej. Za nietrafne Sąd uznał również powoływanie się na życie rodzinne, ponieważ skarżący nie wykazał, że jego związek z narzeczoną ma charakter trwały, tym bardziej, że dotychczasowa historia jego związków nie wskazuje na ich wysoką trwałość. Sąd wyjaśnił, że istotą decyzji o zobowiązaniu do powrotu jest zmuszenie cudzoziemca do wyjazdu z Polski do kraju pochodzenia z powodu zaistnienia określonych ustawowo przesłanek. Sam przymus wyjazdu nie może zatem stanowić znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu przepisu art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Dodatkowo wynikający z 46 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U.UE.L.2013.180.60) obowiązek zagwarantowania cudzoziemcowi prawa pobytu w kraju do czasu zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji dotyczy wyłącznie trwającego postępowania sądowego ze skargi na decyzję o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej, a nie na decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie przepisów prawa mające istotny wpływ na wynik postępowania: 1. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że brak jest podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez odniesienie się przez Sąd do argumentacji podnoszonej przez skarżącego we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w sposób pobieżny; tymczasem okoliczności podnoszone przez niego, jak i J. P. w sporządzonych oświadczeniach uzasadniają stwierdzenie, że w jego przypadku zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (przerwanie prowadzonego życia rodzinnego z obywatelką Polski J. P., brak możliwości kontynuowania życia rodzinnego w razie konieczności opuszczenia terytorium Polski). W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, rozpoznanie wniosku przez Naczelny Sąd Administracyjny i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że – jak wynika z treści skargi – skarżący pozostaje wieloletnim związku z obywatelką Polski J. P. Wspólnie zamieszkują, prowadzą gospodarstwo domowe, funkcjonują jak małżeństwo (zawarli ślub w obrządku religijnym, ślub cywilny planują zawrzeć po dopełnieniu formalności), planują wspólną przyszłość. Z oświadczenia sporządzonego przez narzeczoną skarżącego (tak w toku postępowania przed Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców, jak i w toku postępowania sądowoadministracyjnego) wynika, że – wbrew stanowisku Sądu – związek ten jest trwały. Wskazano, że w związku z orzeczonym zaskarżoną decyzją zakazem wjazdu dojdzie do ingerencji w życie rodzinne skarżącego, tj. jego przerwania. Partnerka skarżącego jako obywatelka Polski, szczególnie mając na uwadze uwarunkowania polityczne, nie ma możliwości zamieszkać w Rosji, wręcz wiązałoby się to dla niej z zagrożeniem bezpieczeństwa. Wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci przerwania istniejącego życia rodzinnego skarżącego, pogorszenia sytuacji psychicznej i majątkowej partnerów wskutek rozłąki. W sytuacji, gdyby Sąd uchylił zaskarżoną decyzję już po deportowaniu skarżącego z Polski, jego ponowny przyjazd do Polski mógłby okazać się niemożliwy z uwagi na aktualną sytuację polityczną i trudności w uzyskaniu wizy jako obywatelowi Rosji. Skarżący wyraził też obawę, że w razie powrotu do kraju będzie zmuszony do udziału w agresji zbrojnej wojsk rosyjskich na Ukrainę. W celu wykazania zasadności tej obawy wskazał na ogólnodostępne źródła dotyczące informacji o kraju pochodzenia. Dodatkowo skarżący wskazał, że konieczność opuszczenia terytorium Polski przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego pozbawi skarżącego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1635/24 oddalił skargę cudzoziemca w tej sprawie. Skarżący wniósł od tego wyroku skargę kasacyjną. Pismem z 17 kwietnia 2025 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w Białej Podlaskiej poinformował Naczelny Sąd Administracyjny, że w dniu 2 kwietnia 2025 r. cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Białej Podlaskiej z dnia 3 lutego 2023 r. nr 04-128/2/D-ZDP/2023 [tj. decyzji organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie dotyczącej zobowiązania do powrotu – przyp. NSA]. W treści wskazane zostało, że w dniu [...] marca 2025 r. M. T. zawarł związek małżeński z obywatelką Polski J. P. i ta okoliczność jest podstawą złożonego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyżej wymieniony przepis, choć przewiduje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na wniosek strony, to uzależnia skorzystanie z takiego środka prawnego od sytuacji, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Możliwość udzielenia ochrony tymczasowej została zatem ograniczona od wystąpienia jednej z dwóch przesłanek zawartych w omawianym przepisie. Konieczność uprawdopodobnienia okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu lub czynności spoczywa przy tym na wnioskodawcy. To na nim ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności, które pozwolą ocenić, czy w danej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Tym samym uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych okoliczności świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie daje podstaw do jego uwzględnienia. Trafności powyższego stanowiska nie zmienia argumentacja przedstawiona w zażaleniu. Strona skarżąca niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków związanych z wykonaniem zaskarżonej decyzji upatruje w następujących okolicznościach: naruszeniu prawa do życia rodzinnego, możliwości przymusowego wysłania na wojnę na Ukrainie oraz naruszeniu prawa do sądu. Odnosząc się do pierwszej wymienionej kwestii, to w rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i wydania zaskarżonego postanowienia skarżący nie był małżonkiem obywatela polskiego (albo cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Na terytorium Polski przebywa jedynie jego narzeczona. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy cudzoziemiec nawiązał bliższe relacje z J. P. w okresie nielegalnego pobytu na terytorium Polski, czego był od początku świadomy, a mieszkają wspólnie dopiero od sierpnia 2023 r. W tej sytuacji nie można uznać, że jest to związek długotrwały, oparty o istnieniu głębokich relacji łączących ww. osoby. Oceny tej nie zmienia okoliczność ujawniona w piśmie Komendanta Placówki Straży Granicznej w Białej Podlaskiej z 17 kwietnia 2025 r., mianowicie że skarżący w dniu 21 marca 2025 r. zawarł związek małżeński z ww. obywatelką Polski (przy czym do pisma organu nie załączono aktu małżeństwa będącego załącznikiem do wniosku cudzoziemca). Mając na uwadze, że orzeczony zaskarżoną decyzją okres zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen jest relatywnie krótki – wynosi 12 miesięcy, to nie można mówić tu o niebezpieczeństwie wystąpienia trudnego do odwrócenia skutku w postaci zaburzenia życia rodzinnego skarżącego i jego więzi osobistych z J. P. W kontekście akcentowanego w zażaleniu stanowiska o braku możliwości wyjazdu narzeczonej (obecnie żony) do kraju pochodzenia skarżącego z uwagi na aktualną sytuację polityczną zauważyć należy, że zawarcie związku małżeńskiego ze skarżącym nastąpiło [...] marca 2025 r. (jak wynika z treści wniosku z 2 kwietnia 2025 r.), a więc już w okresie, gdy od dłuższego czasu aktualne były rekomendacje Ministerstwa Spraw Zagranicznych odradzające wszelkie podróże do Rosji w związku z wojną na Ukrainie oraz uznaniem Polski przez władze Rosyjskiej Federacji za państwo nieprzyjazne. W tym stanie rzeczy, podejmując decyzję o wspólnym życiu i małżeństwie skarżący i ww. obywatelka Polski musieli mieć świadomość, że prowadzenie życia rodzinnego nie jest pewne ani na terytorium Polski (z uwagi na brak tytułu pobytowego skarżącego i decyzję o zobowiązaniu do powrotu), ani na terytorium Rosji (z uwagi na potencjalne zagrożenie bezpieczeństwa przebywających tam obywateli Polski). Ryzyko prowadzenia życia prywatnego czy rodzinnego w takich warunkach obciąża wyłącznie skarżącego i nie może stanowić argumentu przemawiającego za koniecznością udzielenia mu żądanej ochrony tymczasowej przed ewentualnymi skutkami wyborów życiowych, których sam dokonał. W świetle powyższych okoliczności trudno jest zatem twierdzić, że za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji zobowiązującej do powrotu przemawia konieczność ochrony prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego. Stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do tej okoliczności, mimo lakoniczności argumentacji Sądu, nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., a w żadnym razie takiego, które miałoby wpływ na ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia niewątpliwie pozwala na prześledzenie toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i poznanie motywów, jakimi kierował się podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie. Dokonana przez Sąd ocena przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście argumentacji odnoszącej się do skutków w sferze życia rodzinnego skarżącego okazała się prawidłowa. Spodziewanego skutku nie może odnieść także argumentacja odnosząca się do ryzyka wcielenia skarżącego do wojska i skierowania do służby liniowej w regionie objętym działaniami zbrojnymi Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Trafnie wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż ta przesłanka dotyczy jego w stopniu większym niż wszystkich innych obywateli Federacji Rosyjskiej. Poza deklarowaniem obawy przed możliwością przymusowego wysłania na wojnę na Ukrainie skarżący w najmniejszym stopniu nie uprawdopodobnił, że w odniesieniu do jego osoby ryzyko to jest realne. W końcu prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że opuszczenie przez cudzoziemca terytorium Polski przed rozpoznaniem skargi nie jest równoznaczne z pozbawieniem go prawa do sądu. Odmowa wstrzymania wykonania decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu nie narusza gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu. Skarżący jest w niniejszym postępowaniu reprezentowany przez radcę prawnego, a zatem profesjonalnego pełnomocnika, dlatego prawo do sądu skarżącego będzie zagwarantowane ze względu na właściwą jego reprezentację. Mając na uwadze, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przeprowadza się ograniczone postępowanie dowodowe (dowód z dokumentów) a badanie zaskarżonych aktów odbywa się na podstawie akt sprawy przedłożonych przez organ administracji, należy uznać, że osobiste stawiennictwo strony skarżącej przed sądem zasadniczo jest nieobowiązkowe, a jeżeli strona skarżąca uczestniczy w rozprawie to jej udział sprowadza się zazwyczaj do przedstawienia argumentacji wskazującej na wadliwość wydanej decyzji, co zawiera już wniesiona przez nią skarga. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnił, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, a tym samym, że zachodzi konieczność udzielenia mu ochrony tymczasowej. Nieuzasadnione okazały się pozostawione w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 61 § oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.