II OZ 403/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 650/22 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze sprzeciwu P. L. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 27 lipca 2022 r., nr SKO.GP.4000.650.2022 w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie. Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023 r. – wydanym na posiedzeniu niejawnym – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił sprzeciw P. L. od opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. P. L. w przewidzianym ustawowo terminie złożył wniosek o uzasadnienie wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skutecznie P. L. w dniu 20 lutego 2023 r. Pismem z dnia 3 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego radca prawny M. K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 19 stycznia 2023 r. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną P. L. wobec wniesienia jej z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności. Postanowienie doręczono skutecznie pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie w dniu 12 kwietnia 2023 r. Pismem z dnia 19 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie radca prawny M. K. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wyjaśnił, że odpis wyroku z uzasadnieniem otrzymał od P. L. drogą pocztową w dniu 6 marca 2023 r. Sytuacja, w której to strona – a nie Sąd – doręczyła pełnomocnikowi odpis wyroku za pośrednictwem poczty, miała charakter niestandardowy, wyjątkowy w praktyce pełnomocnika i doprowadziła do błędnego przekonania, że doręczenie zostało dokonane przez Sąd. W konsekwencji pełnomocnik skarżącego kasacyjnie omyłkowo przyjął, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 5 kwietnia 2023 r. W tym terminie skarga kasacyjna została faktycznie złożona, a do uchybienia terminu doszło bez winy skarżącego kasacyjnie. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 650/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu pełnomocnik skarżącego kasacyjnie nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia przedmiotowej skargi. W niniejszej sprawie do uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej doszło ponieważ profesjonalny pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – który został ustanowiony już po doręczeniu P. L. odpisu wyroku z uzasadnieniem – na skutek własnej omyłki błędnie przyjął, że termin do złożenia skargi kasacyjnej upływał w dniu 5 kwietnia 2023 r., gdy faktycznie upływał on w dniu 22 marca 2023 r. Sąd podkreślił, że pełnomocnik P. L. jest profesjonalnym zastępcą procesowym i obowiązują go podwyższone standardy staranności, którym w niniejszej sprawie nie sprostał. Jak wskazano wyżej strona odpowiada za działania osób, którymi się posługuje przy wykonywaniu czynności jak za własne. W takiej sytuacji przywrócenie terminu jest możliwe, jeżeli osobie działającej za stronę nie można przypisać winy w uchybieniu terminowi. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zaistniała. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że sytuacja, w której to strona listownie, a nie sąd, doręczyła pełnomocnikowi odpis wyroku za pośrednictwem poczty, miała charakter niestandardowy, wyjątkowy w praktyce pełnomocnika i doprowadziła do błędnego przyjęcia, że doręczenie zostało dokonane przez Sąd w dacie, w której pełnomocnik otrzymał odpis wyroku pocztą. W ocenie pełnomocnika skarżącego kasacyjnie w tym przypadku zachodzi podstawa przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, ponieważ strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym - nie złożyła skargi kasacyjnej w terminie - bez swojej winy. Uchybienie terminu spowodowało dla skarżącego ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, odrzucenie skargi kasacyjnej kończy bowiem postępowanie sądowe zainicjowane skargą do WSA w Poznaniu. Wbrew ocenie sądu, w przedmiotowej sprawie, przez opisaną powyżej specyficzne okoliczności sprawy nie występujące z reguły w praktyce postępowań, uprawnionym było uznanie, że uchybienie terminu wystąpiło bez winy strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na mocy art. 86 § 1 P.p.s.a., przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest w sytuacji, gdy uchybienie to nie było przez stronę zawinione. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na stronie, która występuje z wnioskiem o przywrócenie terminu spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 P.p.s.a. Zaznaczyć należy, że kryterium braku winy, jako przesłanki możliwości przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. Strona winna przy tym wykazać, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Argumentacja Sądu pierwszej instancji w tym względzie jest również zasadna. Skarżący reprezentowany jest przez ustanowionego z wyboru profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który godzi się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz strony z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a strona ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że na pełnomocniku będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Wszelkie braki, niedoskonałości bądź uchybienia w tym zakresie obciążają pełnomocnika i nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla wadliwego bądź nieterminowego dokonywania czynności procesowych. W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa ponadto, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez stronę postępowania do dokonania czynności (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda; op. cit., s. 445). Za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu – w szczególności przez pełnomocnika procesowego (por. J. Gudowski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 2006, t. 1, s. 240, uw. 8 oraz cytowane tam orzecznictwo). Tym samym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika (m.in. postanowienia NSA z: 18 października 2007 r., I FZ 421/07; 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; 31 marca 2009 r., I FZ 69/09; 23 lipca 2009 r., I OZ 737/09; 23 czerwca 2010 r., I OZ 465/10; 19 sierpnia 2010 r., I FZ 133/10; 10 czerwca 2011 r., I OZ 408/11). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżącym, jako mocodawcy, ciąży ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży natomiast obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej. W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Natomiast zgodnie z art. 87 § 2 P.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest obowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zatem na pełnomocniku, będącym profesjonalistą, spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Podana we wniosku okoliczność nie wyczerpuje przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Ponadto, powoływanie się przez pełnomocnika na datę otrzymania odpisu wyroku z uzasadnieniem od samej strony, nie może być skuteczne również z tego powodu, że pełnomocnik ma obowiązek zapoznania się stanem czynności procesowych niezwłocznie po ustanowieniu pełnomocnictwa. W takiej sytuacji uznać trzeba, że przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu i w zażaleniu okoliczności polegające na zaniedbaniu pełnomocnika, nie wyczerpują przesłanki uprawdopodobnienia braku winy zawartej w art. 87 § 2 P.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.