II OZ 229/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. i S.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 519/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. L. i S.L. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 maja 2025 r. nr: [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji; 2. zwrócić J. L. i S. L. solidarnie ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gdańsku kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia.

J. L. oraz S. L. (dalej: "Skarżący"), wnieśli skargę na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 maja 2025 r. nr: [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Puckim z dnia 19 listopada 2021 r., nr [...] nakazującą rozbiórkę budynku – domku holenderskiego o konstrukcji stalowej trwale związanego z gruntem, pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej, o wymiarach 3,10 m x 10,30 m, posadowionego bez wymaganego zgłoszenia na terenie działki nr [...] (w części działki ozn. "B" na mapie, będącej załącznikiem do ww. decyzji), położonej w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...]. W skardze został zawarty wniosek skarżących o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zawartego w skardze wniosku Skarżący podnieśli, że wykonanie decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu doprowadzi do stronie Skarżących do wyrządzenia znacznej szkody, biorąc pod uwagę wielkość obiektu, wynajęcie odpowiedniej firmy, sprzętu do wywózki itd. Wskazali, że koszt rozbiórki, tylko na samym wstępie wiąże się z dostarczeniem na teren działki ciężkiego sprzętu, wynajęcia specjalnej ekipy budowlanej, co już doprowadzi do znacznych kosztów i powstania znacznej szkody jeszcze przed wydaniem rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd. Podkreślono również, że rozbiórka obiektu budowlanego przed prawomocnym rozpoznaniem sprawy łączy się w niniejszej sprawie z niebezpieczeństwem powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, bowiem w razie uwzględnienia skargi może się okazać, że decyzja o nakazie rozbiórki jest wadliwa, a wobec tego może powstać kwestia powrotu do stanu, który istniał przed wykonaniem zaskarżonej decyzji i wówczas ochrona sądowa może okazać się iluzoryczna. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Skarżący wskazali, że co do zasady wykonanie decyzji w przedmiocie rozbiórki obiektu już ze swej istoty rodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ewentualna szkoda poniesiona wskutek rozbiórki obiektu wiąże się bowiem przede wszystkim z utratą nakładów finansowych poniesionych na jego realizację. W sprawach budowlanych, w których zazwyczaj chodzi o budowę lub rozbiórkę obiektu, trwałe skutki wykonania decyzji administracyjnych są w istocie nieuniknione. Ponadto Skarżący podnieśli, że rozbiórka każdego obiektu budowlanego lub nawet jego części, niezależnie od wielkości i wartości materialnej, z samej swej istoty może spowodować ww. skutki. Uzasadniony jest tym samym wniosek, że wykonanie decyzji przed rozpoznaniem skargi może spowodować, że nie będzie możliwy powrót do stanu pierwotnego bez poniesienia znacznych kosztów i starań w tej mierze. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 519/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił Skarżącym wstrzymania wykonania zaskarżonej przez nich decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji przypomniał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że rozbiórka obiektu budowlanego, z samej istoty tej czynności, może spowodować trudne do odwrócenia skutki, jak i potencjalnie wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody (zob. postanowienie NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OSK 1805/13), co nie oznacza jednak, że wnioskodawcy w takiej sprawie należy automatycznie udzielić ochrony tymczasowej, gdyż sąd zobowiązany jest zbadać, czy owo niebezpieczeństwo wystąpienia szkody, w odniesieniu do sytuacji wnioskodawcy, może wywołać skutki, które przewyższają normalne skutki wykonania zaskarżonego aktu. Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie doszedł do przekonania, że takich okoliczności Skarżący nie uprawdopodobnili we wniosku o ochronę tymczasową. WSA w Gdańsku wskazał dalej, że charakter objętego decyzją rozbiórkową obiektu (tj. pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej) wskazuje, że nie stanowi on centrum życiowego Skarżących, a jego ewentualna likwidacja nie będzie wiązała się z utratą miejsca zamieszkania. Obiekt ten nie służy bowiem zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie sposób wobec tego uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji w przedmiocie rozbiórki ww. obiektu budowlanego będzie się wiązać z wyrządzeniem Skarżącym znacznej szkody, której rozmiary przewyższają normalny skutek w postaci utraty danego obiektu rozumianego jako obiekt stałego zamieszkania. Skarżący nie przedstawili też żadnych okoliczności i dokumentów obrazujących ich sytuację finansową, ani szacunków dotyczących kosztów rozbiórki, co uniemożliwiło Sądowi konfrontację przewidywanych kosztów wykonania zaskarżonej decyzji z ich możliwościami finansowymi. Tymczasem do oceny zasadności wniosku konieczne jest dysponowanie aktualnymi i pełnymi danymi o sytuacji majątkowej strony, gdyż zweryfikowanie tego, czy wykonanie zaskarżonego aktu odbędzie się z uszczerbkiem dla jej majątku, prowadząc do powstania znacznej szkody bądź spowoduje trudne do odwrócenia skutki, musi się odbywać z uwzględnieniem szczegółowych informacji o jej aktualnym stanie majątkowym, wysokości uzyskiwanych dochodów, posiadanych zasobach pieniężnych, obciążeniach, czy ponoszonych wydatkach. Sąd I instancji ponadto stwierdził, że wprawdzie przeprowadzenie nakazanej przez organ rozbiórki może wiązać się z poniesieniem nakładów finansowych związanych z robocizną, przeniesieniem bądź zmagazynowaniem przedmiotu rozbiórki, lecz nie oznacza to automatycznie, że mamy do czynienia ze szkodą o charakterze znacznym. Jednakże dopiero więc przedstawienie przez stronę skarżącą realnych kosztów takiej rozbiórki oraz swojej sytuacji majątkowej, która wskazywałaby, że poniesienie tych kosztów groziłoby utratą środków utrzymania, uzasadniałoby twierdzenie, że zachodzą przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. Na koniec Sąd podkreślił, że nie znając sytuacji majątkowej Skarżących, nie mógł z urzędu założyć, że ich poniesienie spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki. Rozmiary i konstrukcja obiektu, a także jego charakter jako pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej co do zasady nie wskazują, aby rozbiórka wymagała takich nakładów i wysiłków jak np. rozbiórka i odbudowa domu jednorodzinnego o przeciętnych parametrach. Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie przepisów postępowania art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. nieuwzględnienie przez Sąd I instancji faktu, że brak wstrzymania zaskarżonego aktu może spowodować nie tylko niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, ale także może spowodować trudne do odwrócenia skutki, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Gdańsku w całości i jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący powtórzyli zasadniczo całość argumentacji zawartej we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skierowanym do Sądu I instancji, dodając jedynie w swoich wywodach, odnoszących się do obiektu budowlanego objętego nakazem rozbiórki, że wywiezienie obiektu, rozkręcenie, wynajęcie ekipy i rozbiórka obiektu to bliżej nieokreślony koszt tj. między 25.000 zł a 40.000 zł. W piśmie procesowym z dnia 12 marca 2026 r. skarżący poinformowali, że Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o identycznym stanie faktycznym i prawnym wydawał rozstrzygnięcia nakazujące wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Po przekazaniu sądowi skargi sąd może jednak na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności. Następuje to w przypadku uprawdopodobnienia przez wnioskującego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Zaistnienie przynajmniej jednej z dwóch wymienionych w powołanym na wstępie przepisie przesłanek uzasadnia wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Zasadność wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji winna być oceniona w okolicznościach konkretnej rozpoznawanej sprawy. Należy więc wziąć pod uwagę cały szereg zagadnień związanych z realizacją decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zasadnie kwestionują stanowisko Sądu pierwszej instancji odmawiające uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nakazującej rozbiórkę spornego domku holenderskiego. Rozbiórka obiektu budowlanego, niezależnie od jego wielkości i wartości materialnej, przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej ze swej istoty wiąże się co do zasady z potencjalnym niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Trwałe skutki wykonania decyzji administracyjnych są w istocie nieuniknione. Celem omawianej instytucji jest natomiast ukształtowanie stosunków do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom (zob. postanowienia NSA z: 23 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 476/11; 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 1446/14). Chodzi tutaj głównie o skutki faktyczne, które nie mogą zostać odwrócone w sposób niewymagający znacznego nakładu sił i środków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykonanie rozbiórki takiego obiektu jak domek holenderski o wymiarach 3,10 x 10,30 m trwale związanego z gruntem pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej jeszcze przed prawomocnym rozpoznaniem sprawy przez sąd może wiązać się z trwałą zmianą rzeczywistego stanu tego obiektu budowlanego. Wykonanie rozbiórki może pociągnąć za sobą także niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody w związku z koniecznością jego odbudowy, jeżeli okazałoby się, że w wyniku uwzględnienia skargi decyzja nakładająca obowiązek rozbiórki zostałaby uchylona. Wówczas udzielona ochrona sądowa może okazać się iluzoryczna. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.