II OZ 1111/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W., M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1099/14 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia z dnia 18 listopada 2014 r. i odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W., J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2015 r., VII SA/Wa 1099/14 odmówiono zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. odmawiającego D. W. i M. W., zw. dalej skarżącymi, przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek skarżących z dnia 23 marca 2015 r. należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia sądu z dnia 18 listopada 2014 r. odmawiającego skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie dla skarżących adwokata w sprawie. W ocenie sądu, skarżący nie wykazali, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana ich sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 18 listopada 2014 r. Z wniosku skarżących wynika, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie, są współwłaścicielami działki nr ... i nr ... o powierzchni 2.488 m² w N. D. Skarżący oświadczyli, że domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Mając na uwadze powyższe ustalenia, sąd uznał, że stan posiadania skarżących pozostał bez zmian. Ponadto, sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący pomimo wezwań uchylają się od wskazania szczegółowych informacji. Zarządzeniem z dnia 1 lipca 2015 r. wezwano wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia. Skarżący wprawdzie nadesłali pismem z dnia 29 lipca 2015 r. odpowiedź na powyższe zarządzenie, jednak nie udzielili w nim odpowiedzi na żądane informacje, w szczególności nie wskazali jakie ponoszą miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny (żywność, opłaty stałe, media). Sąd pierwszej instancji uznał, że brak informacji o kosztach utrzymania skarżących nie pozwala na ocenę na jakim poziomie kształtują się ich możliwości finansowe. W ocenie sądu, powyższe okoliczności świadczą to o tym, że skarżący nie wykazali, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy ich sytuacja materialna zmieniła się na niekorzyść. Ponadto, skarżący nie udzielili wyczerpujących informacji, do których zostali wezwani. Zatem, w ocenie sądu pierwszej instancji, należało uznać, że w sprawie skarżący nie wykazali, że zachodzą przesłanki do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 18 listopada 2014 r. Jednocześnie oceniając sytuację majątkową skarżących uznano, że nie jest zasadne przychylenie się do ich wniosku w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, bowiem jak wskazano powyżej, pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień skarżący nie udzielili wyczerpujących odpowiedzi. W zażaleniu skarżący wnieśli o uchylenie ww. postanowienia w całości, wskazując na rażące naruszenie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, biorąc pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazać należy, że prawomocne postanowienie sądu pierwszej instancji w zakresie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nadal ciąży na wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazali, iż nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Skarżący powołali się bowiem na zbliżone okoliczności, jak w poprzednio składanym wniosku. Okoliczności te, jak wcześniej wspomniano, były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd uznał wówczas, że wskazane we wniosku okoliczności nie są wystarczające dla przyznania skarżącym prawa pomocy. Obecnie przeprowadzona analiza znajdujących się w aktach sprawy wniosków również nie pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie. Skarżący nie przedstawili żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Konkludując, sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że podnoszone w drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności były już rozważane, co bez wskazania zmian w sytuacji finansowej skarżących nie może stanowić podstawy do zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto, żądane przez sąd dokumenty nie zostały dołączone do rozpoznawanego obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, mimo że skarżący wiedzieli, że ich brak uniemożliwiał ocenę ich sytuacji majątkowej. Tak więc uchylenie się skarżących od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Końcowo, pomimo błędnego sformułowania zawartego w sentencji zaskarżonego orzeczenia "odmówić zmiany postanowienia (...)" zamiast "odmówić przyznania prawa pomocy", należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. ----------------------- 1