II OSK 550/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Michał Petranik po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie A. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1495/23 w sprawie ze skargi A. E. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr DL.WIIPO.410.5185.2022/KGo/II w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z 27 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1495/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. E. na decyzję Szefa Urzędu do spraw Cudzoziemców z 25 kwietnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 18 marca 2022 r. o odmowie udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, ze zm.) zwanej dalej "u.c.", polegającą na niedostrzeżeniu przez WSA w Warszawie, że: a) w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 165 ust. 4 u.c., który jasno stanowi, iż "Do odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną nie stosuje się przepisu art. 100 ust. 1 pkt 9 w przypadku członka rodziny cudzoziemca, o którym mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d, jeżeli rodzina istniała już w kraju pochodzenia cudzoziemca, a członek jego rodziny przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez tego cudzoziemca", w przypadku gdy, skarżący zawarł związek małżeński w dniu [...] listopada 2017 r. w K. z obywatelką polską A. G. ur. w dniu [...] sierpnia 1986 r. w P., zgodnie z odpisem skróconym aktu małżeństwa nr [...], zatem niniejszy przepis prawa określony w art. 165 ust. 4 u.c. znajdzie w pełni zastosowanie, czego Sąd I instancji nie zauważył, a co ma istotny wpływ na wynik sprawy; b) w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 159 ust. 3 u.c., który jasno stanowi, iż "Za członka rodziny, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się: osobę pozostającą z cudzoziemcem w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim, oraz małoletnie dziecko cudzoziemca i osoby pozostającej z nim w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim, w tym także dziecko przysposobione", podczas gdy w rzeczywistości, skarżący w dniu złożenia wniosku do Wojewody Dolnośląskiego, tj. 27 sierpnia 2018 r. pozostawał w zawartym związku małżeńskim, zatem art. 159 ust. 3 ww. ustawy również powinien znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, czego Sąd I instancji nie zauważył, a co ma istotny wpływ na wynik sprawy; c) w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 159 ust. 1 u.c., stanowiący przesłanki obligatoryjnego udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną, który jasno stanowi, iż "Zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną udziela się cudzoziemcowi, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: przybywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przebywa na tym terytorium w celu połączenia się z rodziną i jest członkiem rodziny cudzoziemca zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; posiada: ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; posiada źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na pokrycie kosztów utrzymania siebie i członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu; ma zapewnione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsce zamieszkania, podczas gdy w rzeczywistości skarżący spełnił każdą z tych przesłanek, co potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy; d) poprzez błędne zastosowanie art. 100 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 114 ust. 1 u.c. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 91), w sytuacji gdy, stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy nie odpowiadał zastosowaniu niniejszego art. 100 ust. pkt 9 u.c., gdyż skarżący w dniu złożenia wniosku do Wojewody Dolnośląskiego posiadał żonę - Polkę, z którą zawarł związek małżeński w dniu [...] listopada 2017 r, w K. zgodnie z odpisem skróconym aktu małżeństwa nr [...], czego Sąd I instancji nie zauważył, a co ma istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 ust. 2 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucił WSA w Warszawie naruszenie prawa procesowego poprzez: a) zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej jako: "k.p.a.") zamiast art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., i utrzymanie w mocy decyzji organu odwoławczego, podczas gdy, w rzeczywistości decyzja ta powinna zostać uchylona z uwagi na błędne ustalenie stan faktycznego sprawy, bowiem nie wzięto pod uwagę tak ważnej okoliczności jaką jest przesłanka związana z zezwoleniem cudzoziemcowi na pobyt czasowy gdy ten chce przebywać na terytorium RP, w celu połączenia się z rodziną, tj. żoną i dziećmi, a taka sytuacja miała w niniejszej sprawie miejsce, i uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, i w tym zakresie braku ustalenia przez organy publiczne, iż Skarżący w chwili złożenia wniosku 27 sierpnia 2021 r. był uprawniony do przebywania na terytorium RP, gdyż był i nadal jest mężem obywatelki RP Pani A. G., z którą to obywatelką posiada dzieci, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na co dzień żyje we W., zatem brak było możliwości zastosowania w niniejszej sprawie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP przez Wojewodę Dolnośląskiego z dnia 18 marca 2022 r. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok odpowiada bowiem prawu. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że WSA w Warszawie trafnie podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów co do zastosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 91). Nowelizacja ta weszła w życie 29 stycznia 2022 r. i zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy, do postępowań wszczętych na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem art. 8-11 i art. 13. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ww. ustawy nowelizującej (cudzoziemiec złożył wniosek 27 sierpnia 2021 r.) i nie zostało do tego dnia zakończone. Jednocześnie przedmiotowe postępowanie nie podlegało regulacji art. 8 ustawy nowelizującej. Zgodnie z art. 105 ust. 1 u.c., cudzoziemiec składa wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy osobiście, nie później niż w ostatnim dniu jego legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art. 100 ust. 1 pkt. 9 u.c., udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy odmawia się cudzoziemcowi, gdy złożył wniosek podczas nielegalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przebywa na tym terytorium nielegalnie. Złożenie wniosku podczas nielegalnego pobytu stanowi więc samodzielną przesłankę do wydania decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. W razie ziszczenia się tej przesłanki organ odstępuje od rozpatrzenia wniosku pod kątem spełniania przez stronę przesłanek pozytywnych do udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy określonych w art. 114 ust. 1 u.c. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że cudzoziemiec posiadał wizę jednokrotnego wjazdu, typu C wydaną w dniu 26 listopada 2018 r. przez konsulat RP w K., w celu 02, tj. odwiedzin u rodziny lub przyjaciół, ważną przez 28 dni od 3 grudnia 2018 r. do 14 stycznia 2019 r. W dniu 18 grudnia 2018 r. cudzoziemiec wystąpił do Wojewody Lubuskiego z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wojewoda Lubuski decyzją z 15 października 2019 r. (doręczoną 7 listopada 2019 r.) odmówił cudzoziemcowi udzielenia wnioskowanego zezwolenia. Zainteresowany wniósł odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, jednakże Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców postanowieniami z 22 stycznia 2021 r. orzekł o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Tym samym ostatnim dniem legalnego pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był 21 listopada 2019 r. W związku z tym będący przedmiotem oceny organów wniosek cudzoziemca z 27 sierpnia 2021 r. został przez niego złożony podczas nielegalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. To zaś – jak trafnie podkreślił WSA w Warszawie – wobec kategorycznej treści art. 100 ust. 1 pkt 9 u.c. ("udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy odmawia się cudzoziemcowi") zobowiązywało organy do wydania decyzji o odmowie przyznania cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia. Co istotne skarżący kasacyjnie nie kwestionuje przedstawionej powyżej sekwencji zdarzeń związanych z jego pobytem w Polsce. Twierdzi natomiast – i do tego sprowadza się istota skargi kasacyjnej – że w chwili złożenia wniosku 27 sierpnia 2021 r. był uprawniony do przebywania na terytorium RP, gdyż był i nadal jest mężem obywatelki RP, z którą posiada dzieci, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na co dzień żyje we W. Skarżący kasacyjnie twierdzi również, że w jego przypadku powinien znaleźć zastosowanie art. 159 ust. 1 u.c., a w konsekwencji także art. 165 ust. 4 u.c., który wyłącza zastosowanie art. 100 ust. 1 pkt 9 tej ustawy. Odnosząc się do powyższych zarzutów wskazać przyjdzie, że to cudzoziemiec jest dysponentem wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest wyłącznie na wniosek, co wynika z art. 105 ust 1 u.c. i to cudzoziemiec określa główny cel pobytu, zaś organ zobowiązany jest zbadać przesłanki wyłącznie w deklarowanym celu. Zmianę celu pobytu można zatem uznać za dopuszczalną wyłącznie do czasu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. We wniosku z 27 sierpnia 2021 r. cudzoziemiec jako główny cel pobytu wskazał inne okoliczności – "COVID-19", następnie zaś 3 marca 2022 r. zmienił cel pobytu na terytorium Polski z innych okoliczności na wykonywanie pracy. W takim też kierunku – spełnienia przesłanek do udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę – toczyło się postępowanie wszczęte przedmiotowym wnioskiem. W tej sytuacji okoliczność pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelką Polski, choć wskazana we wniosku nie mogła mieć żadnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie, jako niezwiązana z przesłankami do udzielenia wnioskowanego zezwolenia. Sama ta okoliczność wbrew twierdzeniom cudzoziemca nie oznaczała też, iż w dacie złożenia wniosku z 27 sierpnia 2021 r. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy był on "uprawniony do przebywania na terytorium RP". Małżeństwo z obywatelem Polski nie zwalnia bowiem automatycznie cudzoziemca z obowiązku ubiegania się o dokument pobytowy, lecz jedynie wpływa na to, jak taki pobyt można zalegalizować, co jednak – jak wyjaśniono powyżej – nie było przedmiotem kontrolowanego postępowania. Żadnych dokumentów potwierdzających legalność pobytu w dacie złożenia wniosku z 27 sierpnia 2021 r. cudzoziemiec zaś nie przedstawił. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do powołanych w skardze kasacyjnej art. 159 ust. 1 oraz art. 165 ust. 4 u.c. wskazać należy, że pierwszy z powołanych przepisów reguluje co prawda warunki udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną, jednakże z jego treści jednoznacznie wynika, że ma on zastosowanie do zezwoleń na pobyt czasowy dla cudzoziemca, który przybywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przebywa na tym terytorium w celu połączenia się z rodziną i jest członkiem rodziny cudzoziemca zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wskazanych w przepisie tytułów pobytowych. Tak więc w analizowanym przepisie chodzi o połączenie z rodziną w relacji cudzoziemiec – cudzoziemiec. Tymczasem żona skarżącego kasacyjnie jest obywatelką polską, co oznacza, że ewentualny wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy powinien być oparty o treść art. 158 u.c. (nie art. 159 tej ustawy). Konkludując, skarżący kasacyjnie nie może powoływać się na art. 159 u.c. w celu zalegalizowania swojego pobytu na terytorium RP wskazując na chęć połączenia z rodziną (żoną będącą obywatelką RP). Dodatkowo zaznaczyć należy, że zgodnie z powołanym w skardze kasacyjnej art. 165 ust. 4 u.c., do odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną nie stosuje się przepisu art. 100 ust. 1 pkt 9 w przypadku członka rodziny cudzoziemca, o którym mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d, jeżeli rodzina istniała już w kraju pochodzenia cudzoziemca, a członek jego rodziny przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez tego cudzoziemca. Zastosowanie tego przepisu zostało zatem dodatkowo zawężone do cudzoziemców, będących członkami rodziny cudzoziemców którym przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. Podsumowując wskazać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły okazać się uzasadnione. Orzekające w sprawie organy nie miały bowiem obowiązku rozważać z urzędu innych (nowych) przesłanek do udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy niż te, które wynikały z wniosku cudzoziemca (wykonywanie pracy). Taka konstatacja jest tym bardziej oczywista jeśli weźmie się pod uwagę, że te nowe przesłanki (połączenie z rodziną) nie dość, że pojawiły się dopiero na etapie skargi kasacyjnej, to – jak wyjaśniono powyżej – zupełnie nie przystawały do sytuacji cudzoziemca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika skarżącego z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.