II GZ 735/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 720/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Pony na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że R. P. wraz z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 720/14 złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu tego wniosku Skarżący podniósł, że jego sytuacja jest bardzo ciężka, ma dużo zobowiązań do spłacenia, a gospodarstwo rolne przynosi bardzo mały dochód. Resztę przeznacza na żywność, a także środki higieny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe Skarżący nie wymienił żadnych osób. W zakresie posiadanego majątku Skarżący wymienił dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, wskazał, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych itp. Wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego Skarżący określił na kwotę ok. [...] zł. Na wezwanie Sądu I instancji pełnomocnik Skarżącego nadesłał: – rachunki za energię za okres [...] r. – [...] r., [...] r. – [...] r., – wykaz posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych, wraz z wyciągami z tych rachunków za okres od [...] r. do [...] r., – zaświadczenie z Urzędu Gminy dotyczące posiadanego przez Skarżącego gospodarstwa rolnego, – decyzję w sprawie podatku rolnego za rok 2015 wraz z potwierdzeniami wpłat wynikających z decyzji, – zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej informujące, iż Skarżący nie korzysta z Ośrodka. Ponadto Skarżący oświadczył, iż nie posiada lokat oraz kart kredytowych. Miesięcznie na żywność, środki higieny i niezbędną odzież przeznacza kwotę [...] zł. Spłaca raty pożyczek, które zaciągnął ze względu na konieczność pokrycia bieżących wydatków oraz spłaty posiadanych długów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że wezwanie Sądu do nadesłania dodatkowych dokumentów nie zostało w pełni wykonane. Skarżący nie nadesłał odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2014 r. oraz zaświadczenia z Urzędu Gminy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Informacje uzyskane po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, zdaniem sądu, nie są również spójne. Przedstawiony wyciąg bankowy obejmujący okres od [...] r. do [...] r. zawiera informację o uzyskanym przez Skarżącego w dniu [...] r. zwrocie podatku akcyzowego w kwocie [...] zł, wypłacie z rachunku w kwocie [...] zł (rata pożyczki), [...] i [...] zł (wypłata gotówki), wpływ kwoty [...] zł (pożyczka z [...]) oraz wypłacie ww. kwoty. Z powołanych wyciągów wynika, iż Skarżący wykonuje za ich pośrednictwem jedynie wypłat na poczet zobowiązań. Ponieważ sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez Skarżącego dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne, Sąd I instancji uznał, że brak przedstawienia przez wnioskującego pełnych danych, o które został wezwany, stanowi przeszkodę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd I instancji uznał również, że posiadany przez Skarżącego majątek obejmujący dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha (w tym [...] ha przeliczeniowego) stanowią wystarczającą przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy. Nie wykorzystanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy zdaniem Sądu, ocenić jako świadome pozbawienie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i prowadzenia spraw sądowych. Jednocześnie konieczność spłaty jakichkolwiek ciążących na Skarżącym zobowiązań, czy też ich egzekucja nie mogą stanowić, według Sądu I instancji, argumentów przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji prowadziłoby to do uprzywilejowania zobowiązań komercyjnych względem kosztów sądowych. R. P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie – względnie – zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażaleniem zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W uzasadnieniu skarżący przedstawił, że wymienione przez Sąd kwoty pieniężne – jako regularne wpływy to zaciągnięte pożyczki. Zdaniem skarżącego oświadczenia oraz dowody potwierdzają jego trudną sytuację finansową i uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych z jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu Sądu I instancji, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu w pełni wiarygodne i dlatego takiej wiarygodności odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący pomimo faktu, że był wzywany przez Sąd I instancji nie przysłał odpowiednich dokumentów, które, dowodziłyby jego trudnej sytuacji materialnej. Samo oświadczenie skarżącego, że pozostaje w sytuacji, która nie pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi oraz przedstawienie w sposób wybiórczy dokumentów, o które został wezwany przez Sąd I instancji, nie daje podstaw ku temu, aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie