II GZ 262/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. Sp. j. [...] w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 106/23 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi S. Sp. j. [...] w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 26 stycznia 2023 r. nr 2601-IOA.48.41.2022 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 106/23, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 529, dalej: p.p.s.a.), odmówił S. spółka jawna [...] w Ś. (dalej: spółka, skarżąca) wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dalej: Dyrektor IAS) z 26 stycznia 2023 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 104). W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że spółka w skardze na tę decyzję wniosła również o wstrzymanie jej wykonania. Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku WSA stwierdził, że to strona skarżąca zobowiązana jest do uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji wynikających z art. 61 § 3 p.p.s.a i powinna w tym celu powołać konkretne zdarzenia lub okoliczności oraz poprzeć je stosownymi dokumentami. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek spółki nie spełnia wskazanych wyżej wymagań, ponieważ uzasadnienie wniosku nie uprawdopodabnia, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub zaistnienie trudnych do odwrócenia skutków. W szczególności WSA uznał za niewystarczające przedłożenie rachunku zysków i strat za 2022 r. i styczeń 2023 r. oraz historii rachunku bankowego, przy jednoczesnym nieujawnieniu wystarczających danych o posiadanym majątku i środkach ulokowanych na innych rachunkach bankowych, które służą do obsługi prowadzonej działalności. WSA wskazał ponadto, że spółka zbyt ogólnie powołała się na trudności w regulowaniu zobowiązań wobec kontrahentów, zaległości publicznoprawne oraz zwiększone koszty działalności i nie podała konkretnych informacji, ani nie wyjaśniła jaki mają one wpływ na wystąpienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę tj. uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania w całości decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie, tj. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia kwalifikowanej szkody w majątku spółki, podczas gdy prawidłowa ocena dowodów w zakresie jej sytuacji finansowej i obecny brak zdolności płatniczych, przy stale pogłębiającym się deficycie środków pieniężnych niezbędnych do zaspokojenia bieżących i wymagalnych zobowiązań, przemawiają za wstrzymaniem wykonalności przedmiotowej decyzji przez sąd pierwszej instancji. Jednocześnie skarżąca wniosła o przeprowadzenie i dopuszczenie dowodu z dokumentu, tj.: rachunku zysków i strat za luty 2023 r. na okoliczność sytuacji finansowej skarżącego, trudności finansowych, ponoszonych strat mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji. W ocenie skarżącej jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a strona nie była w stanie wcześniej przedłożyć wskazanego dokumentu z uwagi na jego sporządzenie w marcu 2023 r., tj. po terminie wniesienia skargi do WSA wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl, której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Wprawdzie rozpoznając wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd uwzględnia – w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. – okoliczności wynikające z akt sprawy, jednak z uwagi na to, że sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) podziela dokonaną przez sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu ocenę, że wniosek spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ strona nie uprawdopodobniła wystąpienia w sprawie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Jak trafnie stwierdził sąd pierwszej instancji, dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, skarżąca winna powołać konkretne zdarzenia, czy też okoliczności świadczące o tym, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest uzasadnione oraz poprzeć je stosownymi dokumentami. Jednocześnie okoliczności te muszą mieć charakter konkretny i zindywidualizowany, a nie tylko potencjalny i hipotetyczny. Oceny tej nie może zmienić nieznana sądowi pierwszej instancji w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia, a podniesiona w zażaleniu, argumentacja dotycząca zaciągniętego kredytu obrotowego, spłacanej przez spółkę subwencji z Polskiego Funduszu Rozwoju (dalej: PFR), zrealizowania się groźby redukcji zatrudnienia czy wynikającej z rachunku zysków i strat za luty 2023 r. straty w wysokości 155 000 zł. WSA nie mógł bowiem zastosować ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, skoro skarżąca nie przedstawiła w złożonym wniosku argumentów, które wskazywałyby na zaistnienie w sprawie okoliczności uprawdopodobniających wystąpienie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a okoliczności takie nie wynikały także z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy – w dacie orzekania przez WSA. Jak wskazuje się w utrwalonym orzecznictwie, aby ocenić, czy rzeczywiście egzekucja kary pieniężnej może wyrządzić skarżącej znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, konieczne jest odniesienie wysokości nałożonej kary do sytuacji majątkowej strony. Bez porównania tych dwu wartości (wysokości nałożonej kary i majątku, jakim dysponuje skarżąca), nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia spółki, że w jej przypadku zapłata wskazanej kwoty może rzeczywiście doprowadzić do wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (por. np. postanowienia NSA: z 13 maja 2021 r., sygn. akt II GZ 143/21; z 13 listopada 2020 r., sygn. akt II GZ 324/20; z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II GZ 169/20; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA). Bez przedłożenia przez skarżącą stosownych dokumentów źródłowych, z których wynikałaby jej rzeczywista zdolność płatnicza, posiadane składniki majątku oraz wszystkie związane z prowadzoną działalnością koszty nie jest w istocie możliwe zweryfikowanie zarówno wysokości uzyskiwanego dochodu, jego regularności, jak i wartości środków majątkowych należących do skarżącej. Danych tych, w sytuacji ich nieprzedstawienia, nie można w żaden sposób skonfrontować z wysokością nałożonego zobowiązania, co uniemożliwia dokonanie analizy zdolności finansowej strony i rozmiaru ciążącego na niej obciążenia oraz ryzyka powstania ewentualnych szkód lub skutków. Informacji tych sąd pierwszej instancji nie mógł również powziąć na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że takich dokumentów skarżąca nie przedłożyła na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. Załączone do wniosku rachunki zysków i strat za 2022 r. i styczeń 2023 r. oraz za styczeń i luty 2023 r. (przy zażaleniu) obrazują jedynie fragmentarycznie sytuację finansową spółki, gdyż zawierają jedynie częściowe informacje o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych przez spółkę kosztach prowadzonej działalności. W szczególności dokumenty te nie wykazują stanu majątkowego spółki po stronie aktywów i pasywów (zgodnie z bilansem lub wyciągiem z ksiąg rachunkowych), jak również nie przedstawiają bieżącego stanu przepływów pieniężnych w działalności przedsiębiorstwa skarżącej. Ponadto do wniosku skarżąca załączyła wydruk z jednego rachunku bankowego, z którego regulowała wyłącznie raty spłacanej subwencji z PFR, co oznacza, że spółka musi posiadać inne rachunki bankowe służące choćby do bieżącej obsługi działalności. Niezależnie jednak od powyższych braków dowodowych, sama pogłębiająca się strata finansowa, która według rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r. wynosi 155 tys. złotych, nie jest jeszcze dowodem na to, że wykonanie natychmiastowe, odroczone lub częściowe nałożonej kary pieniężnej w wysokości 10 tys. złotych doprowadzi do powstania nierekompensowalnych szkód lub trudnych do odwrócenia skutków, godzących w samo istnienie lub dalsze działanie spółki. Brak wiedzy sądu pierwszej instancji w zakresie rzeczywistej (dającej się zweryfikować) sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwalał zatem na ocenę spełnienia przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowo-administracyjnym przewidzianych w art. 61 § 3 p.p.s.a., co oznacza, że prawidłowo WSA odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.