I SA/Sz 804/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] marca 2026 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej "[...] kwotę [...]([...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) odmówiło N. I. P. I. z oddziałami ogólnodostępnymi i specjalnymi w G. (przedszkole) przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Burmistrza G. (organ I instancji) z [...] lutego 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 58 § 1, § 2, art. 59 § 2, art. 123 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691 - K.p.a.). W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ tłumaczył, że w piśmie z [...] kwietnia 2025 r. R. Z., działający w imieniu przedszkola, wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania. J. R. Z. złożył zażalenie na wymienione postanowienie organu I instancji. Organ przytoczył argumentację R. Z., w myśl której od [...] marca 2025 r. do [...] kwietnia 2025 r. był niezdolny do pracy z powodu choroby, co uniemożliwiło złożenie zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r., doręczone przedszkolu [...] marca 2025 r. Odnosząc się do rozpatrywanego wniosku o przywrócenie terminu, organ nawiązał do art. 58 § 1, § 2 K.p.a. i stwierdził, że według złożonego zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2025 r. R. Z. chorował od [...] marca 2025 r. do [...] kwietnia 2025 r., przy czym leczenie nie wymagało leżenia. P. R. Z. nie wykazał, aby nie mógł skorzystać z pomocy osób trzecich. Przedszkole [...] marca 2025 r. odebrało wymienione postanowienie organu I instancji, czyli na 5 dni przed zwolnieniem lekarskim R. Z., a zażalenie R. Z. sporządził dopiero [...] kwietnia 2025 r., ósmego dnia po zakończeniu choroby. W ocenie organu, kierując się obiektywnym miernikiem staranności, jakiej można i należy wymagać od strony, dbającej należycie o swoje interesy prawne, R. Z. nie dołożył należytej staranności w rozpatrywanych okolicznościach. Na zakończenie zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia organ pouczył przedszkole o prawie do "wniesienia zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], Plac [...], w terminie 7 dni od daty jego otrzymania." Skargę na powyższe postanowienie organu podpisał R. Z., reprezentujący organ prowadzący przedszkole. W odpowiedzi na wezwanie sądowe R. Z. wyjaśnił, że jest nie tylko dyrektorem przedszkola, ale jednocześnie prezesem jednoosobowego zarządu O. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. (spółka O. ) o statusie organu prowadzącego przedszkole. Przedstawił sądowi statut przedszkola oraz informację z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącą spółki O. (por. pismo R. Z. złożone [...] listopada 2025 r. podpisane przez niego jako dyrektora przedszkola i prezesa zarządu spółki O.). Spółka O. domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia organu oraz dopuszczenia dowodów z: - wydruku ZUS ZLA z [...] marca 2025 r. na okoliczność choroby R. Z. od [...] marca 2025 r. do [...] kwietnia 2025 r.; - zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2025 r. na okoliczność zaleceń lekarskich skierowanych do R. Z.; - wydruku z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych Systemu Informacji Oświatowej oraz kserokopii statutu przedszkola na okoliczność umocowania R. Z. do reprezentowania przedszkola. W dalszej kolejności spółka O. wniosła o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego oraz o przeprowadzenie rozprawy. Spółka O. zarzuciła organowi naruszenie: - art. 58 § 1- § 3 K.p.a. polegające na oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu, pomimo złożenia jednocześnie zażalenia i wykazania należytej staranności; - art. 7, art. 9, art. 8 K.p.a. przez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i nieuwzględnienie faktu, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy R. Z.; - art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 ust. 1 "EKPC" z powodu nadmiernego formalizmu, który pozbawił stronę prawa do "sądowej kontroli decyzji administracyjnych". Spółka O. podkreśliła znaczenie zaleceń lekarskich udzielonych R. Z. w postaci codziennych wyjazdów nad morze i w góry celem leczenia psychiatrycznego. Ta sytuacja wymagała od R. Z. niezwłocznego zaprzestania wykonywania dotychczasowych obowiązków zawodowych. "Ponadto oczywistym jest, że stan wyczerpania psychicznego trwał zarówno przed pierwszym dniem zwolnienia lekarskiego, ani nie musiał minąć z upływem ostatniego dnia tego zwolnienia." Zdaniem spółki O., przekazanie obowiązków w zakresie wykonywania poszczególnych czynności, czy też ogólnej pieczy nad prowadzoną placówką oświatową innym osobom nie mogło dotyczyć zaskarżenia postanowienia organu I instancji z [...] lutego 2025 r. z powodu braku innej kompetentnej osoby. Natomiast w czasie, w którym należało przygotować zażalenie lub znaleźć osobę, która to zrobi, stan zdrowia R. Z. wymagał pilnego leczenia, odpoczynku i regeneracji. Decyzje w zakresie dalszego postępowania w niniejszej sprawie należą do jego obowiązków z uwagi na ich daleko idące konsekwencje dla przyszłości przedszkola. Zły stan zdrowia psychicznego świadczy o braku winy w uchybieniu terminowi w rozumieniu obiektywnym. Natomiast organ, stosując nadmierny formalizm, nie może w ten sposób ograniczać prawa do sądu. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga spółki O. zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu nie jest zgodne z prawem. Dla ścisłości sądowej kontroli legalności w pierwszej kolejności należy odnotować dwie istotne kwestie: Po pierwsze - zgodnie z prawidłową kwalifikacją prawną przymiot strony skarżącej ma spółka O., która jest organem prowadzącym przedszkole i adresatem obowiązku zwrotu dotacji oświatowej. Wynika to ze statutu przedszkola, z Krajowego Rejestru Sądowego i z treści decyzji o obowiązku zwrotu dotacji oświatowej . Po drugie - mocą prawomocnego postanowienia z [...] grudnia 2025 r. spółka O. uzyskała w niniejszej sprawie przywrócenie terminu do złożenia skargi z powodu błędnego pouczenia ze strony organu o prawie do złożenia zażalenia na zaskarżone postanowienie z pominięciem pouczenia o prawie do złożenia skargi do sądu. Organ na wcześniejszym etapie przedstawił sądowi zażalenie złożone zgodnie z pouczeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu - jako skargę, która została przez sąd odrzucona prawomocnym postanowieniem z [...] sierpnia 2025 r. sygn. I SA/Sz 394/25. Przechodząc natomiast do istoty sporu spółki O. z organem o przesłanki przywrócenia terminu, trzeba przypomnieć, że w myśl art. 58 K.p.a. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 K.p.a.). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 K.p.a.). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (art. 58 § 3 k.p.a.). Według zaś art. 59 K.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie (art. 59 § 1 K.p.a.). O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 K.p.a.). Kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, nie można pomijać sposobu prowadzenia postępowania, jaki wynika z akt przedstawionych sądowi przez organ. Zaniechania i arbitralność organu I instancji, które organ pozostawił poza zakresem swojej uwagi, bezpośrednio przełożyły się na istotne naruszenie prawa przy wydaniu aktualnie zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r. Organ odmówił przywrócenia terminu, dowolnie przyjmując dwa kluczowe założenia. Uznał bowiem, że stroną było przedszkole reprezentowane przez R. Z. jako dyrektora przedszkola, a ponadto, że postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r., objęte zażaleniem, zostało prawidłowo, skutecznie doręczone. Każde z tych założeń organu, które legło u podstaw kontrolowanego postanowienia, było dotychczas nieuprawnione z punktu widzenia faktów i prawa. Jak wynika z akt przedstawionych sądowi, organ ostateczną decyzją z [...] września 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] lutego 2023 r. orzekającą o zwrocie przez spółkę O., prowadzącą przedszkole, dotacji pobranej nienależnie w wysokości [...] zł z odsetkami. W związku z ostateczną decyzją organu z [...] września 2023 r. R. Z. [...] stycznia 2024 r. (data nadania w krajowym urzędzie pocztowym) wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie połowy należności oraz odsetek. Co istotne, pismo to R. Z. podpisał z powołaniem się na status prezesa zarządu (zgodnie z pieczęcią widniejąca przy podpisie), nie na stanowisko dyrektora przedszkola. Jednocześnie w lewym górnym rogu (w nagłówku) omawianego pisma wymienił przedszkole. Także w późniejszych pismach z [...] stycznia 2024 r. i z [...] lutego 2024 r. R. Z. każdorazowo w nagłówku wymieniał przedszkole, a przy swoim podpisie posługiwał się pieczęcią prezesa zarządu. Organ I instancji w piśmie z [...] lutego 2024 r., skierowanym do R. Z. z podaniem nazwy przedszkola, poinformował o pomniejszeniu dotacji oraz o tym, że sprawa o umorzenie pozostałej części dotacji w wysokości [...] zł wraz z odsetkami jest w trakcie rozpatrywania. Następnie kolejnymi postanowieniami z [...] marca 2024 r. (uchylonym przez organ postanowieniem z [...] czerwca 2024 ) i z [...] lutego 2025 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania z wniosku o umorzenia dotacji podlegającej zwrotowi ze względu na wskazanie przez R. Z. numerów NIP i REGON przedszkola, nie zaś spółki O., brak przymiotu strony w przypadku przedszkola. Trzeba zwrócić uwagę na treść wezwania z [...] stycznia 2024 r., jakie wystosował organ I instancji do przedszkola reprezentowanego przez R. Z.. Wezwanie dotyczyło wskazania numerów NIP i REGON "placówki". W wezwaniu tym organ I instancji nie zobowiązał R. Z. przede wszystkim do sprecyzowania: - czy złożył wniosek o umorzenie jako prezes zarządu spółki O. - organu prowadzącego przedszkole zobowiązanego do zwrotu dotacji (na co wskazywała pieczęć prezesa zarządu przy podpisie); - czy też jako dyrektor przedszkola ("placówki" wymienionej w nagłówku przez R. Z.). Tymczasem R. Z. niekonsekwentnie wymieniał w składanych pismach nazwę przedszkola oraz jednocześnie powoływał się na status prezesa zarządu organu prowadzącego przedszkole, biorąc pod uwagę pieczęć przy składanych podpisach z imieniem i nazwiskiem. Tak więc w dotychczasowym stanie sprawy organ dowolnie, arbitralnie przyjął, że stroną zaskarżonego postanowienia było przedszkole. Tylko R. Z. był uprawniony do sprecyzowania, w czyim imieniu występował w sprawie - przedszkola, czy organu prowadzącego przedszkole. Jak długo R. Z. nie został poinformowany o prawnym znaczeniu niekonsekwentnego określania strony i nie został wezwany do stanowczego uściślenia tej niespójności, tak długo organ nie był uprawniony twierdzić, że stroną jest przedszkole, nie zaś spółka O. jako organ prowadzący przedszkole i zobowiązany do zwrotu dotacji. W konsekwencji skierowanie do przedszkola zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu nie mogło zostać zaakceptowane z punktu widzenia prawa. Taki wybór strony był rezultatem arbitralnego założenia organu. Wezwanie z [...] stycznia 2024 r. było skierowane do przedszkola i zobowiązywało do podania numerów NIP i REGON "placówki", a więc bez wątpienia przedszkola. W ten sposób R. Z. został wprowadzony w błąd. Tej treści wezwanie sugerowało bowiem, że organ I instancji nie miał żadnych wątpliwości co do określenia strony. Z kolei organ pominął ten istotny aspekt sprawy, rozpatrując i rozstrzygając wniosek o przywrócenie terminu. Przedstawione rozważania, w ocenie sądu, jednoznacznie prowadzą do wniosku, w myśl którego organ dowolnie przyjął, że kwestia strony postępowania została stanowczo wyjaśniona na potrzeby rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r. R. Z. nie miał możliwości jednoznacznego określenia strony, czy działał wyłącznie w imieniu przedszkola, czy też w imieniu organu prowadzącego przedszkole zainteresowanego umorzeniem dotacji podlegającej zwrotowi. Nie był wezwany do sprecyzowania strony podmiotowej postępowania przy zastosowaniu art. 63 § 2, art. 64 § 2 K.p.a. w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na obecnym etapie sąd nie kontroluje legalności postanowienia organu I instancji z [...] lutego 2025 r. Rzecz jednak w tym, że jednoznaczne, zgodne z prawem określenie strony podmiotowej jest równie istotne na potrzeby rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu. Działając w ramach instancji zażaleniowej, organ jest zobowiązany do rzetelnej analizy, na ile wcześniejsze wadliwości prowadzą do naruszenia prawa przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Innymi słowy, także przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia organ ma obowiązek zmierzać do wyeliminowania tych wcześniejszych naruszeń prawa, które bezpośrednio przekładają się na wynik sprawy - w tym przypadku na sposób załatwienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Są to standardy, obowiązujące organ zgodnie z art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483), w dalszej kolejności z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 144 K.p.a. W związku z tym organ miał obowiązek podjęcia czynności, prowadzących do jednoznacznego oznaczenia adresata postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia, kierując się wymogami z art. 124 § 1 K.p.a. Kluczowa jest tu rzeczywista intencja, wola R. Z., dotychczas pominięta. Natomiast bez znaczenia prawnego pozostają arbitralne wybory organu w tej materii. W aktualnym stanie sprawy skierowanie zaskarżonego postanowienia do przedszkola było istotnym błędem organu z punktu widzenia przedstawionych sądowi akt i prawa. Przymiot strony postępowania przed organem na etapie rozpatrywania i rozstrzygania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia pozostaje zatem kwestią otwartą. Okoliczność, że R. Z. we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia powołał się na status dyrektora przedszkola była w zaistniałej sytuacji wyłącznie konsekwencją zaniechań organu I instancji, powielonych następnie przez organ z istotnym naruszeniem prawa. Jednoznacznie wymagała wyjaśnienia - wezwania R. Z. do sprecyzowania. Obowiązek takiego wezwania spoczywał również na organie. Niezależnie od rozważań dotyczących określenia strony, ubiegającej się o umorzenie dotacji podlegającej zwrotowi i w następstwie o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r., wymaga podkreślenia, że przywróceniu podlega wyłącznie termin, który został uchybiony. Stosownie do art. 141 K.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (art. 141 § 1 K.p.a.). Zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie (art. 141 § 2 K.p.a.). Z przytoczonych regulacji jednoznacznie wynika, że dla stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia środka zaskarżenia w postaci zażalenia konieczna jest znajomość dwóch dat - daty doręczenia postanowienia objętego zażaleniem i daty wniesienia zażalenia na to postanowienie. Tak więc w realiach analizowanego postępowania trzeba zatrzymać się na treści dowodu doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lutego 2025 r. Przedstawiony sądowi dowód doręczenia zawiera datę i nieczytelny podpis odbiorcy korespondencji. Nie zawiera żadnych adnotacji i podpisu doręczyciela, w szczególności o tym, komu doręczył korespondencję z postanowieniem organu I instancji z [...] lutego 2025 r. Tym samym na podstawie urzędowego formularza dowodu doręczenia przedstawionego sądowi - pozbawionego wymaganych adnotacji - nie można zasadnie przesądzić, czy doszło do prawidłowego, zgodnego z prawem doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lutego 2025 r., ze skutkiem w postaci wejścia tego postanowienia do obrotu prawnego na zasadach art. 126, art. 109 § 1 K.p.a. Doręczenie postanowienia jest czynnością proceduralną o doniosłych skutkach z perspektywy praw strony i pewności obrotu prawnego. Jednym z nich jest rozpoczęcie biegu terminu ustanowionego na złożenie zażalenia. Wobec tego analizowanego doręczenia nie można sprowadzać tylko do faktu zapoznania się z treścią rozstrzygnięcia organu I instancji, jeśli przebieg doręczenia nie odpowiadał ustawowym regułom. Dotychczas organ nie wyjaśnił, kto odebrał korespondencję z postanowieniem organu I instancji z [...] lutego 2025 r., czy doręczenie spełniało ustawowe wymogi, ze wskazaniem konkretnego przepisu K.p.a. W rezultacie dotychczasowe stwierdzenie organu, że postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r. zostało doręczone [...] marca 2025 r. stanowi wyłącznie tezę pozbawioną umocowania w faktach i przepisach prawa. Organ nie uzyskał żadnych informacji w tej materii od operatora pocztowego (bądź pracownika organu, który dokonywał doręczenia). Nie omówił tego zagadnienia w motywach kontrolowanego postanowienia z nawiązaniem do konkretnego, ustawowego trybu doręczania korespondencji przez organ administracji publicznej. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Podejmie niezbędne, wymagane przez prawo czynności w celu jednoznacznego określenia przez R. Z. strony, która domagała się umorzenia dotacji podlegającej zwrotowi i tym samym żądała przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lutego 2025 r. Wyjaśni - na ile okaże się to możliwe - sposób doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lutego 2025 r., skoro nie został on wyczerpująco i jednoznacznie opisany w formularzu dowodu doręczenia. Jeśli obiektywnie nie będzie to możliwe, organ będzie zobowiązany przyjąć, że wymienione postanowienie organu I instancji nie zostało doręczone skutecznie w świetle prawa, tym samym nie weszło do obrotu prawnego, a w konsekwencji nie otworzył się ustawowy termin przewidziany na złożenie zażalenia. Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżone postanowienie organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143 ze zm. - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Obejmują one wpis od skargi (100 zł).