I SA/Po 212/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić wniosek.

Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] lutego 2014 r. wniósł do skargę na wskazaną w sentencji decyzję i złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że postępowanie UKS i ogólna sytuacja rynkowa spowodowały znaczny spadek dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca oświadczył, że posiada ½ nieruchomości w [...] o pow. [...] m2. Skarżący płaci alimenty w wysokości [...] zł na syna i po [...] zł na dwie córki. Wnioskodawca oświadczył, że z tytułu prowadzenia własnej działalności uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] kwietnia 2014 r. podał, że na jego rachunku bankowym prowadzonym przez [...] S.A. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w lipcu 2012 r. dokonał zabezpieczenia egzekucyjnego poprzez zablokowanie wszelkich znajdujących się na nim środków na pokrycie dochodzonych należności. W dniu [...] lutego 2013 r. wydano postanowienie o jego przedłużeniu, a środki znajdujące się na koncie z uzyskanego w połowie 2013 r. kredytu są nadal zabezpieczone i zablokowane w poczet prowadzonej egzekucji i w związku z tym skarżący nie ma możliwości ich wykorzystania. Wnioskodawca podał, że na jedzenie przeznacza ok. [...] zł, na opłaty w związku z zajmowaniem 1 pokoju w domu w [...] w wysokości ok. [...] zł, na środki czystości przeznacza ok. [...] zł, na koszty leczenia i na lekarstwa ok. [...] zł, na alimenty na dzieci [...] zł. Wnioskodawca podał, że nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta (k. 51 – 64 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy oddalił prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o prawo pomocy podlegał oddaleniu, bowiem skarżący nie wykazał, że przysługuje mu częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Stosownie do zasady określonej w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Od powyższej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu – ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego. Stosownie do art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazane czynności mają na celu umożliwienie stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceniając przedstawione przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...] zł. Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu z dnia [...] lutego 2014 r. budzi wątpliwości i nie jest wystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia 04 kwietnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku - wydane w trybie art. 255 P.p.s.a. - zmierzało do umożliwienia skarżącemu wykazania i należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie, że skarżący w sposób wybiórczy potraktował skierowane do niego wezwanie o uzupełnienie wniosku, Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w [...] orzekł separację w związku małżeńskim skarżącego, a na wnioskodawcę został nałożony obowiązek alimentacyjny na rzecz dzieci w kwocie [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jest współwłaścicielem domu w [...] o pow. [...] m2, posiada dwa pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, tj. samochód [...], rok prod. 2004 o wartości [...] zł i [...], rok prod. 2004 o wartości [...] zł. Skarżący podał, że na swoje miesięczne utrzymanie przeznacza [...] zł, na alimenty na dzieci [...] zł. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. W 2012 r. wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Skarżący mimo wezwania nie złożył także odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, nie wyjaśnił nawet czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, nie złożył deklaracji VAT-7 za ostanie sześć miesięcy i nie podał czy w/w deklaracje składał w urzędzie skarbowym, nie przedłożył ewidencji środków trwałych i nie wyjaśnił nawet czy taką ewidencję prowadzi, nie podał również ilu zatrudnia pracowników. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącego pełnych informacji, o podanie których został wezwany oraz brak złożenia przez niego odpisów dokumentów, o których przedłożenie został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący bowiem pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił odpowiedzi na punkt 7 wezwania. W ocenie Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Podkreślić należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień i nie przedłożył wszystkich odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.