I SA/Op 140/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia del. WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi K. W. i G. B. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 10 grudnia 2025 r., nr 129/II/2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania i wstrzymania prowadzenia robót budowlanych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie kluczborskim z dnia 23 września 2025 r., nr 70/2025, 2) zasądza od Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu na rzecz stron skarżących K. W. i G. B. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. W. i G. B. (zwanych dalej skarżącymi lub inwestorami), jest postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu (zwanego dalej w skrócie: OWINB lub organem drugiej instancji) z dnia 10 grudnia 2025 r., nr 129/II/2025, którym utrzymano w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie kluczborskim (zwanego dalej w skrócie: PINB lub organ pierwszej instancji) z dnia 23 września 2025 r., nr 70/2025, o wszczęciu postępowania oraz wstrzymaniu prowadzenia robót budowlanych przy budowie wiaty nr [...]. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym: Po przeprowadzeniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. przez PINB kontroli w sprawie sprawdzenia legalności budowy wiat oraz dobudówki do budynku gospodarczego w T. na działce nr [...], pismem z dnia 14 kwietnia 2025 r. organ pierwszej instancji zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie budowy obiektów budowlanych wybudowanych z naruszeniem prawa budowlanego, pięciu wiat, rozbudowy budynku gospodarczego oraz płotu betonowego w T. dz. nr [...], [...]. Następnie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2025 r., nr [...], PINB, działając na podstawie art. 81c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, z późn. zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym nałożył na inwestorów obowiązek wykonania ekspertyzy z inwentaryzacji geodezyjnej na działce nr [...] w T. wybudowanych obiektów budowlanych, tj. pięciu wiat, rozbudowanego budynku gospodarczego oraz płotu betonowego, w odniesieniu do granicy pomiędzy działkami nr [...] a [...] w T. oraz wytyczenie granicy w terenie pomiędzy działkami nr [...], [...] w T., w terminie 30 dni od doręczenia postanowienia. W wyniku rozpatrzenia zażalenia inwestorów na powyższe rozstrzygnięcie, postanowieniem z dnia 11 czerwca 2025 r., nr [...], OWINB uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ze wskazaniem, że niedopuszczalne jest równoczesne zastosowanie nakazów wynikających z art. 81c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 Prawa budowlanego na gruncie tego samego rozstrzygnięcia. Nadto możliwość żądania informacji i dokumentów na podstawie art. 81c ust. 1 Prawa budowlanego jest ograniczona zakresowo, poprzez pkt 1-2 tego przepisu, w dyspozycji których nie mieści się obowiązek opracowania i dostarczenia dokumentacji geodezyjnej. Dodatkowo organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że w kontrolowanej sprawie nie wskazano przesłanek, w tym wątpliwości, jakimi kierował PINB nakładając kwestionowany obowiązek, przy czym jego nałożenie nie może służyć lub zastąpić ustalenia stanu faktycznego sprawy. Następnie PINB postanowieniem z dnia 23 września 2025 r., nr 70/2025, orzekł o wszczęciu (wyłączeniu) z dotychczas prowadzonego postępowania w sprawie budowy obiektów budowlanych wybudowanych z naruszeniem prawa budowlanego, tj. pięciu wiat, rozbudowy budynku gospodarczego oraz płotu betonowego w T. dz. nr [...] i [...] postępowania w przedmiocie budowy wiaty nr [...], bez dokonania zgłoszenia w T. dz. nr [...] i [...]. Organ ten jednocześnie działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, wstrzymał inwestorom prowadzenie robót budowlanych przy budowie ww. wiaty bez wymaganego zgłoszenia i stosowanie do dyspozycji art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podał, że otrzymał informację od Wójta Gminy L., z której wynika, iż działka nr [...] w miejscowości T. nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy L. oraz nie została wydana decyzja o warunkach zabudowy. Natomiast działka nr [...] w miejscowości T. w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy L. przeznaczona jest jako: MN, RM - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zagrodowej ukształtowane. Organ podał też, że w dniu 20 sierpnia 2025 r. odbyły się oględziny wiaty nr [...] w wyniku, których stwierdzono "wymiary i konstrukcja jak w protokole z kontroli z dnia 09.04.2024 r. powstała w 2016 r. Właściciele budynku oświadczyli, nie że wiedzą czy na przedmiotową budowę wiaty było wydane pozwolenie na budowę lub dokonali zgłoszenia budowy. Dostęp do wiaty nr [...] jest zapewniony od strony posesji właścicieli wiaty. Lokalizacja wiaty nr [...] na podstawie mapy z geoportal załączonej do protokołu z dnia 09.04.2024 r. przy czym nie wytyczono geodezyjnie granicy działek". Organ wskazał też, że N. K. przedstawił opinię biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii z dnia 10 lipca 2012 r., potwierdzającą przebieg granicy pomiędzy działkami nr [...] a [...], jak na mapie geoportal. Zdaniem organu inwestor powinien zgłosić budowę wiaty i nie mają tutaj zastosowania przepisy art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, ponieważ na działce [...] nie znajduje się budynek mieszkalny oraz nie jest ona na obecną chwilę przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucili naruszenie następujących przepisów: - art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. poprzez nie zawarcie w uzasadnieniu postanowienia uzasadnienia prawnego i właściwego uzasadnienia faktycznego, - art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie w ustaleniach stanu faktycznego błędów, w postaci: a) nieprzeprowadzenia w sposób prawidłowy postępowania dowodowego, b) zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego, c) przekroczenie przez organ zasady swobodnej oceny dowodów i uczynienie ją dowolną, co polegało na wydaniu decyzji w oparciu o ustalenia sprzeczne z całokształtem materiału obwodowego zgromadzonego w sprawie, d) dokonanie ustaleń z naruszeniem zasad logicznego wnioskowania, - art. 48 ust. 1- 5 w zw. z art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie poprzez wydanie zaskarżonych postanowień do "wiat" niepodlegających wytycznej z art. 48 ust. 1-5 Prawa budowlanego oraz co do już zakończonych prac związanych z ich wykonaniem. Uzasadniając zarzuty zażalenia żalący wskazali na niezrozumiałość wydanych przez organ I instancji orzeczeń, w których brak jest możliwości ustalenia jakim określonym w terenie konstrukcjom odpowiadają przypisane przez ten organ w treści zaskarżonych orzeczeń numery. Nadto podnieśli, że od lat nie prowadzą cyt.: jakichkolwiek czynności wykonawczych uzasadniających zastosowanie przez organ art. 48 Prawa budowlanego. Jednocześnie powołując się na stanowisko WSA w Gliwicach wyrażane w wyroku z dnia 8 maja 2025 r. o sygn. akt II SA/GI 1622/24 podkreślili, że norma prawna zawarta w ww. przepisie nie może mieć zastosowania do konstrukcji mających charakter wiat. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o do istoty sprawy bądź umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W wyniku rozpatrzenia zażalenia OWINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), zwanej dalej w skrócie K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania i wskazał na treść art. 48, art. 28 ust. 1 i art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego. Następnie wywiódł, że postanowienie, o którym mowa w art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego jest pierwszym elementem procedury legalizacyjnej, zmierzającej do usunięcia skutków samowoli budowlanej. Przy czym naruszenie przepisów Prawa budowlanego należy oceniać według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli budowlanej, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania jej skutków - jakkolwiek uzależnione od okoliczności konkretnej sprawy - następuje z zachowaniem zasady, zgodnie z którą organy administracji wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy. Dalej organ stwierdził, że na gruncie niniejszej sprawy bezsporne jest, iż przedmiotowy obiekt o parametrach opisanych w zaskarżonym postanowieniu - jako wykonany z materiałów budowlanych jest obiektem budowlanym, a jego wykonanie w określonym miejscu stanowiło budowę. Ponadto zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na zakwalifikowanie obiektu jako wiaty, której budowę zakończono w 2016 r. Organ stwierdził, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, że zasadniczym kryterium zakwalifikowania danego obiektu jako wiaty jest stwierdzenie, że obiekt nie jest zamknięty, a więc nie jest obudowany ze wszystkich albo z większości stron. Ponadto przyjmuje się, że wiata powinna posiadać lekką konstrukcję i brak wydzielenia z przestrzeni przy pomocy przegród budowlanych. Częściowe wyposażenie w ściany nie zmienia charakteru obiektu, zwłaszcza jeżeli nie stanowią one elementu konstrukcyjnego, a konstrukcja nadal pozostaje słupowa, gdy funkcję nośną spełniają słupy, nie ściany. Wiata nie może być obiektem zamkniętym, a więc obudowanym ze wszystkich stron. Zarazem wiata może przylegać do budynku. Zgodnie natomiast z art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa Budowlanego w brzmieniu aktualnym, jak i obowiązującym w dacie budowy (tj. w 2016 r. - art. 29 ust. 1 pkt 2c) nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m², sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, przy czym łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m² powierzchni działki. Organ podał, że przedmiotowa wiata, o powierzchni zabudowy nieprzekraczającej 35 m² usytuowana jest na działce o nr ew. [...] w T., na której nie znajduje się budynek mieszkalny oraz nie jest ona na obecną chwilę przeznaczona pod zabudowę mieszkaniową (na ww. terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz nie wydano decyzji o warunkach zabudowy). Zatem przedmiotowa wiata nie spełnia przesłanek z art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego pozwalających na zwolnienie jej z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę i dokonania zgłoszenia. Słusznie zatem organ pierwszej instancji uznał, że przedmiotowa inwestycja wymagała dopełnienia czynności formalnoprawnych polegających na uzyskaniu pozwolenia na budowę, czego inwestorzy zaniechali. Organ uznał, że w dacie budowy przedmiotowa wiata wymagała uzyskania pozwolenia na budowę natomiast obecnie, z uwagi na to, że jej powierzchnia nie przekracza wskazanego w art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. c Prawa budowlanego - do 35 m² powierzchni zabudowy stanowi obiekt, którego budowa wymaga wcześniejszego dokonania zgłoszenia. Następnie OWINB stwierdził także, że organ pierwszej instancji nie dochował wymogów w zakresie należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia. Przede wszystkim nie wskazał i nie uzasadnił w sposób wyczerpujący przesłanek zastosowania przepisu art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. Nie przywołał ani treści tego przepisu ani też nie dokonał jego wykładni, wyjaśniając w oparciu o obwiązujące aktualnie oraz w dacie zakończenia budowy przepisy prawne jakie cechy spornego obiektu przesądziły o zakwalifikowaniu go do obiektów, o których mowa w art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. W ocenie organu odwoławczego naruszenie przez organ pierwszej przepisów postępowania poprzez odstąpienie od należytego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez brak wyjaśnienia podstaw prawnych jego wydania, nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia, OWINB nie zgodził się ze skarżącymi, że brak jest możliwości ustalenia jakim określonym w terenie konstrukcjom odpowiadają przypisane przez organ pierwszej instancji w treści zaskarżonych orzeczeń numery. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności protokół z kontroli przeprowadzonej w dniu 9 kwietnia 2025 r. nie pozostawia żadnych wątpliwości w powyższym zakresie. Również w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia znajduje się dokładny opis obiektów z przyporządkowanym im przez organ konkretnym numerem zawierający dane pozwalające na ich jednoznaczną identyfikację takie jak: charakterystyczne parametry oraz lokalizację. Za nietrafny organ uznał też podnoszony przez żalących zarzut o tym, że od lat nie prowadzą jakichkolwiek czynności wykonawczych uzasadniających zastosowanie art. 48 Prawa budowlanego. Zgodnie z art. 48 ust. 5 Prawa budowlanego postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy. Końcowo organ podniósł, że wyeliminował braki uzasadnienia prawnego zaskarżonego postanowienia a postępowania dowodowe zostało przeprowadzone przez organ pierwszej instancji w sposób właściwy z uwzględnieniem dostępnej dokumentacji. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w tym: - art. 107 § 1 i § 3 w związku z art. 126 K.p.a. poprzez nie zawarcie w uzasadnieniu postanowienia uzasadnienia prawnego i właściwego uzasadnienia faktycznego, co miało wpływ na wynik sprawy, - art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie w ustaleniach stanu faktycznego błędów, w postaci nie przeprowadzenia w sposób prawidłowy postępowania dowodowego, przekroczenie przez organ zasady swobodnej oceny dowodów i uczynienie ją dowolną, co polegało na wydaniu orzeczeń w oparciu o ustalenia sprzeczne z całokształtem materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także dokonywanie ustaleń z naruszeniem zasad logicznego wnioskowania, - art. 48 ust. 1-5 Prawa budowlanego w związku art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego, przez ich nieprawidłowe zastosowanie i wydanie zaskarżonego postanowienia do "wiat" nie podlegających wytycznej z art. 48 ust. 1-5 Prawa budowlanego oraz co do już zakończonych prac związanych z ich wykonaniem. Skarżący wskazali też na nieważność postępowania z powodu naruszenia prawa w postaci niezachowania zasady bezstronności albowiem w sprawie czynności podejmowała osoba, która powinna podlegać wyłączeniu z jej prowadzenia, a mianowicie P. W., który jest krewnym strony postępowania – N. K. (P. W. jest synem siostry N. K.). Ponadto skarżący wnieśli o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, ponieważ wykonanie zaleceń z niego wynikających spowoduje powstanie nieodwracalnych skutków dla stron postępowania niemających charakteru majątkowego wpływającego na ich sytuację faktyczną i prawną. W związku z powyższymi zarzutami skarżący domagali się stwierdzenia nieważności zaskarżonych orzeczeń, alternatywnie uchylenia postanowień organów obu instancji i przekazania spraw do ponownego rozpoznania, zmiany zaskarżonego postanowienia organu i orzeczenie co do istoty sprawy bądź umorzenie postępowań jako bezprzedmiotowych. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymali argumentację przedstawioną w zażaleniu, podkreślając niezrozumiałość wydanego orzeczenia, ponieważ z treści sentencji i uzasadnienia nie wynika, jak należy rozumieć pojęcie numeru wiaty i który numer wiaty przypisany jest określonej konstrukcji znajdującej w terenie. Dodali, że skoro nie prowadzą od lat jakichkolwiek czynności wykonawczych to nie powinno wobec nich stosować się nakazów wynikających z postanowień. Akcentowali także, że w postępowaniu przez organem pierwszej instancji naruszono zasadę bezstronności albowiem wykonywała w nim czynności osoba pozostająca krewnym strony. W odpowiedzi na skargę OWINB wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 8 maja 2026 r., sygn. akt I SA/Op 140/26, Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dodać również należy, iż sprawy ze skarg, których przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie, według wskazanych zasad, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji wykazała, że akty te, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Ocenie Sądu poddane zostało postanowienie OWINB, utrzymujące w mocy postanowienie PINB, którym orzeczono o wszczęciu z dotychczas prowadzonego postępowania w sprawie budowy obiektów budowlanych wybudowanych z naruszeniem Prawa budowlanego, pięciu wiat, rozbudowy budynku gospodarczego oraz płotu betonowego w T. dz. nr [...] i [...] postępowania nowego: budowy wiaty nr [...] bez dokonania zgłoszenia w T. dz. nr [...] i [...] oraz wstrzymano inwestorom prowadzenie robót budowlanych przy budowie tej wiaty bez wymaganego zgłoszenia. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie postanowień stanowiły przepisy cyt. powyżej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, nadal zwanej Prawem budowlanym. Postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozpoczyna się od wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego). W takim postanowieniu organ informuje o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (ust. 3). Co istotne, postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy (ust. 5). Następnie inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może w ciągu 30 dni od otrzymania postanowienia złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1). Jeżeli wniosek ten nie zostanie złożony, wówczas organ nadzoru budowlanego wydaje nakaz rozbiórki (art. 49e pkt 1). Taki sam skutek ma wycofanie wniosku, co może nastąpić praktycznie na całym etapie procedury legalizacyjnej (art. 49e pkt 2 w zw. z art. 48a ust. 2). Jeżeli jednak inwestor (właściciel lub zarządca) złoży wniosek o legalizację, organ nadzoru budowlanego w ramach prowadzonego postępowania wdraża procedurę legalizacyjną. W związku z przedmiotem postępowania wyjaśnić również przyjdzie, że postanowienie, o którym mowa w art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego, umożliwia legalizację samowoli budowlanej wskazanej w tym przepisie. Wydanie postanowienia na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego wymaga jednak bezspornego stwierdzenia, że doszło do samowoli budowlanej polegającej na budowie obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę. Kluczowe dla oceny w tym zakresie jest ustalenie w toku postępowania wyjaśniającego charakteru obiektu i dokonania jego kwalifikacji, tj. zweryfikowanie samowoli budowlanej i dokonanie jej kwalifikacji z punktu widzenia wymogów Prawa budowlanego. Zauważenia też wymaga, że w niniejszej sprawie pierwotnie postępowanie toczyło się - zgodnie z zawiadomieniem z dnia 14 kwietnia 2025 r. w przedmiocie budowy obiektów budowlanych wybudowanych z naruszeniem prawa budowlanego, tj. pięciu wiat, rozbudowy budynku gospodarczego oraz płotu betonowego w T. dz. nr [...], [...]. Kwestionowane w rozpoznawanej sprawie postanowienie jest natomiast konsekwencją wydzielenia przez organ pierwszej instancji z powyższego postępowania nowego (odrębnego postępowania) dotyczącego budowy wiaty nr [...] bez dokonania zgłoszenia w T. dz. nr [...] i [...] oraz wstrzymania inwestorom prowadzenia robót budowlanych przy budowie tej wiaty. Niewątpliwym jest, że dla stwierdzenia popełnienia samowoli budowlanej zastosowanie powinny mieć przepisy obowiązujące w chwili powstania samowoli budowlanej, bowiem kwestii oceny naruszenia Prawa budowlanego organy dokonują według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków samowoli uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 1463/23, orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowo zatem uznał OWINB wydając zaskarżone postanowienie, że należało uwzględnić stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jego wydania, natomiast kwalifikacji samowoli budowlanej należało dokonać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jej popełnienia. Organy przyjęły, że budowa 4 wiat, w tym spornej nastąpiła w 2016 r., a zatem to w odniesieniu do obowiązującego w tej dacie stanu prawnego winna być dokonana ocena czy doszło do samowolnego wzniesienia obiektu budowlanego czy nie. OWINB uznał natomiast niezasadnie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności protokół z kontroli z dnia 9 kwietnia 2025 r. nie pozostawia żadnych wątpliwości co do możliwości ustalenia jakim określonym w terenie konstrukcjom odpowiadają przypisane przez organ pierwszej instancji w treści zaskarżonych orzeczeń numery poszczególnych wiat. W przekonaniu Sądu organ winien w sposób jednoznaczny i czytelny oznaczyć na wyrysie (szkicu), której konkretnie wiaty dotyczy dane postępowanie i oznaczenie to winno być dokonane w taki w sposób, aby identyfikacja możliwa była również przez strony postępowania. Taka konkretyzacja jest niezbędna, aby umożliwić adresatowi postanowienia zachowanie się w sposób usuwający stan stwierdzonego naruszenia przepisów budowlanych. Wbrew twierdzeniom OWINB znajdujące się w aktach elektronicznych dowody nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, której z pięciu wiat dotyczy orzeczone przez organ wstrzymanie budowy. Materiał zdjęciowy, zalegający w elektronicznych aktach sprawy jest niewyraźny, a zdjęcia obrazujące poszczególne wiaty, nie są opisane w sposób, który umożliwiałby jednoznaczne ustalenie i przypisanie numeru wiaty do konkretnego obiektu. Ze względu na niejasności materiału dowodowego nie sposób uczynić w tym zakresie bezspornych ustaleń. W realiach rozpoznawanej sprawy sentencja postanowienia organu pierwszej instancji sformułowana jest na tyle ogólnikowo w zakresie opisu wiaty, że adresat rozstrzygnięcia nie może mieć pewności, co do której wiaty (a jest ich 5) powinien złożyć wniosek o legalizację. W opisie zabrakło chociażby wymiarów wiaty, której dotyczy rozstrzygnięcie, a co umożliwiałoby jej identyfikację. Ponadto należy stwierdzić, że dokonując wyboru adresata postanowienia z art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego powinien mieć na względzie prawną możliwość jego wykonania, a w szczególności fakt, że postępowanie tak wszczęte może zakończyć się wydaniem nakazu rozbiórki. Trzeba bowiem uwzględnić fakt, że właściciel obiektu budowlanego stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności, w sytuacji braku możliwości dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie będzie w stanie zrealizować nałożonych przez organy nadzoru obowiązków. Należy bowiem dostrzec, że rozstrzygnięcia wskazane w Rozdziale 5 Prawa budowlanego powinny być kierowane do określonych w art. 52 ust. 1 zd. 2 podmiotów z uwzględnieniem statusu prawnego obiektu budowlanego i prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 437/25). W rozpoznawanej sprawie organy nie ustaliły, a bynajmniej nie dały temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień, czy skarżący są uprawnieni do dysponowania działką w zakresie ewentualnej procedury legalizacyjnej oraz na jakiej podstawie wywodzą swoje prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jak i jaka jest powierzchnia działki i czy liczba zlokalizowanych na niej obiektów nie przekracza dwóch na każde 1000 m2 powierzchni działki. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy nie dokonały rzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, a powyższe jest niezbędne do jednoznacznego ustalenia, której z wiat dotyczy przedmiotowe postępowanie, co w dalszej konsekwencji może warunkować skuteczne przeprowadzenie postępowania legalizacyjnego. Ponadto organy nie dokonały stosownych ustaleń czy skarżący posiadają prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Wobec charakteru popełnionych naruszeń wskazać trzeba, że przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podkreślić również należy, że ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). W myśl zasady ustalonej w art. 8 K.p.a., organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. W odniesieniu do tej zasady, jak również zasady wynikającej z art. 8 K.p.a., doniosłą rolę pełni z kolei uzasadnienie decyzji, które nie może być sformułowane ogólnikowo i w przypadku postępowania odwoławczego powinno służyć przekonaniu strony odwołującej do tego, że rozważono wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. W uzasadnieniu decyzji należy przedstawić - w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący - tok rozumowania organu, obrazujący proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, aby możliwe było dokonanie weryfikacji zajętego przez organ stanowiska. W przeciwnym razie weryfikacja ta jest niemożliwa. Zdaniem Sądu stwierdzone uchybienia stanowią o podjęciu ocenianych rozstrzygnięć z naruszeniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. oraz wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a., a także art. 48 Prawa budowlanego. W ocenie Sądu OWINB naruszył też art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, bowiem nie zbadał wnikliwie sprawy i nie dokonał należytej jej analizy, w szczególności w zakresie zarzutów podniesionych przez skarżących w zażaleniu dotyczących niezrozumiałości wydanego postanowienia. Natomiast brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania, jak również dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, uzasadnia uznanie, że decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego oraz z naruszeniem zasady dwuinstancyjności wynikającej z art. 15 K.p.a. Konsekwencją stwierdzonych przez Sąd nieprawidłowości jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego postanowień organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku. Natomiast o kosztach postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.