I OZ 82/24

Naczelny Sad Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 229/23 w sprawie ze skargi Z.W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie wykonania decyzji dotyczących usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 29 listopada 2023 r., II SAB/Lu 179/23 odrzucił skargę Z.W. (dalej: skarżący) na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie wykonania decyzji dotyczących usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, wskazując, że objęta przedmiotem zaskarżenia bezczynność organu za wymienione w skardze okresy była badana przez Sąd, a sprawy te, z uwagi na nieprawomocność orzeczeń, są sprawami w toku (sprawy II SAB/Lu 53/22, II SAB/Lu 17/23). Sąd stwierdził, że skarżący w dniu 29 września 2023 r. wniósł skargę na bezczynność Wójta Gminy Niemce w zakresie wstrzymania wykonania usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych przez Gminę Niemce. Skarżący podkreślił w niej, że organ nie wykonuje decyzji dotyczących usług: znak SKO.41/843/OS/2020 za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., znak OPS.4532/145/2021 od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., znak: OPS.4532/180/2022 od 16 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz znak OPS.5430/600/2022 od 28 września 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. W ocenie Sądu I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekał już w przedmiocie niewykonania usług opiekuńczych w stosunku do decyzji i okresów wskazanych w skardze z 29 września 2023 r. Sąd wyjaśnił, że w wyroku z 6 października 2022 r. sygn. akt II SAB/Lu 53/22 badał bezczynność w sprawach wykonania decyzji SKO.41/843/OS/2020 z 6 maja 2020 r. i decyzji GOPS Niemce OPS 4532/145/2021 z 10 lutego 2021 r., a w wyroku z 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 17/23 odnosił się do bezczynności przy wykonaniu decyzji Wójta Gminy Niemce z 3 lutego 2022 r., nr OPS 4532/180/2022 – w okresie od 14 lutego 2022 r. do dnia 14 lipca 2022 r. i z dnia 8 listopada 2022 r., nr OPS 4530/600/2022 – w okresie od 26 września 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Orzeczenia te dotyczyły tych samych okresów i orzeczeń, które zostały wskazane w obecnej skardze; dlatego też należało uznać, że sprawa objęta skargą była rozpatrywana i pomimo nieprawomocności orzeczeń, jest w toku. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 229/23 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w ww. sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. Jak następnie wskazano, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekał już w przedmiocie niewykonania decyzji i okresów wskazanych w obecnej skardze, stąd też brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, wskazując, że skarga z 29 września jest skargą w przedmiocie "czynności prawnej wstrzymania wykonania decyzji ostatecznych", a decyzje te były wykonane w części okresów. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Stosownie do treści art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie słusznie wskazuje się, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuacje, gdy obowiązujące prawo jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania zawartego w skardze bądź gdy zachodzą przesłanki niedopuszczalności skargi (np. postanowienia NSA: z 21 sierpnia 2014 r., II OZ 765/14, LEX nr 1564210, z 20 sierpnia 2014 r., I OZ 673/14, LEX nr 1501787, z 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14, LEX nr 1495334). Przepis art. 247 p.p.s.a. nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi. Prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych. Także w piśmiennictwie akcentuje się, że zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie. Wskazuje się nadto, że potrzeba zastosowania tego przepisu będzie zachodziła w przypadku, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia (tak - M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 6, Wolters Kluwer 2016 r., s. 1083 oraz powołane tam orzecznictwo). Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi z uwagi na rozpatrzenie skarg złożonych w tym samym przedmiocie i w stosunku do tych samych okresów w rozstrzygnięciach sądowych o sygn. akt II SAB/Lu 53/22 i II SAB/Lu 7/23. Bez wątpienia zaistnienie takiej okoliczności stanowi podstawę uznania, że przepis art. 247 p.p.s.a. stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. To, że skarżący w skardze z 29 września 2023 r. sformułował przedmiot zaskarżenia, jako "czynność organu wstrzymania wykonania decyzji" nie zmienia kwalifikacji prawnej niepodejmowania przez organ działań, do których jest zobowiązany. Takie zachowanie organu nosi znamiona bezczynności. Uprzednie rozpoznanie skargi w tym przedmiocie na wskazane decyzje, skoro, jak wyjaśnił Sąd I instancji, ponowna skarga na bezczynność organu została odrzucona postanowieniem z 29 listopada 2023 r. obligowało Sąd do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie stronie prawa pomocy bez względu na zakres żądania. Argumentacja przywołana w zażaleniu nie mogła odnieść pożądanego skutku, ponieważ Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skoro skarga w tej sprawie jest niedopuszczalna, o czym przesądzał art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., to wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Jednocześnie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zwrócić uwagę, że nie każda działalność organów administracji publicznej podlega kontroli sądu administracyjnego, a skarga na bezczynność jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia, akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Art. 3 § 2 p.p.s.a. dopuszcza więc wniesienie skargi na bezczynność jedynie w przypadku opieszałości działania organu w załatwieniu sprawy w konkretnie oznaczonym postępowaniu przez wydanie decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej. Środek prawny w postaci skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania ma bowiem przede wszystkim na celu – w razie uwzględnienia skargi, a więc w istocie stwierdzenia, że w dacie wniesienia skargi organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania – zobligowanie organu administracji do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (ewentualnie do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa). Cel taki nie istnieje, jeśli w momencie wniesienia takiej skargi postępowanie to już się nie toczy. W takiej sytuacji dopuszczenie możliwości merytorycznego rozpoznania skargi mogłoby prowadzić do tego, że skarga na bezczynność mogłaby być składana nawet po kilku czy kilkunastu latach po zakończeniu postępowania, którego ta skarga dotyczy. Kwestie dochodzenia uprawnień przyznanych decyzją administracyjną nie mogą być dochodzone skargą na bezczynność. Ponadto decyzje, które skarżący uczynił przedmiotem skargi z 29 listopada 2023 r. dotyczyły przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych za wskazane okresy czasu w latach: 2020, 2021 i 2022. Decyzje te wobec tego, z uwagi na upływ czasu, obecnie nie mogą być już wykonane. W konsekwencji zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.