II SAB/Lu 176/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lutego 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie i przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej I. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie do rozpatrzenia wniosku T. W. z dnia 16 sierpnia 2023 r. w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt sprawy po uprawomocnieniu się wyroku; II. stwierdza, że bezczynność organu oraz przewlekłe prowadzenie postępowania nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Pismem z dnia 29 września 2023 r. T. W. (dalej jako: skarżąca), złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę (wpływ do Sądu 8.11.2023r.) na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej jako: Kolegium lub organ) w przedmiocie wniosku z dnia 16 sierpnia 2023 r. o zmianę decyzji znak: SKO.41/357/OS/2023 z dnia 23 maja 2023 r. Skarżąca podniosła, że organy obu instancji działają bezprawnie i oszczędzają na usługach opiekuńczych. W piśmie wyjaśniła, że przyznane jej usługi opiekuńcze nie są realizowane, a organy wykazują się wrogością. Dodatkowo wskazała, że wniosek jej nie został rozpatrzony w terminie, a organy nie wywiązały się ze swych obowiązków wynikających z art. 10 oraz art. 36 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium uznało, że pismo skarżącej dotyczy bezczynności Wójta Gminy Niemce, który nie rozpatrzył wniosku z dnia 16 sierpnia 2023 r. Organ nie odniósł się do zarzutów skarżącej dotyczącej bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Zgodnie z powyższym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie dopuściło się bezczynności, a także przewlekle prowadziło postępowanie w sprawie wniosku T. W. z dnia 16 sierpnia 2023 r. Należy podkreślić, że powyższy wniosek skarżącej odnosił się do zmiany decyzji ostatecznej Kolegium z dnia 23 maja 2023 r. znak: SKO.41/357/OS/2023 w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia z pomocy społecznej w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 30 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż wniosek skarżącej nie został rozpatrzony przez Kolegium. Organ ten nie dokonał w zasadzie żadnej czynności procesowej w zakresie wydania rozstrzygnięcia w sprawie, ani w innej formie procesowej nie odniósł się do tego wniosku. Z akt administracyjnych wynika, że przedmiotowy wniosek został złożony w Urzędzie Gminy [...] w dniu 16 sierpnia 2023 r. i przekazany do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w dniu 17 sierpnia 2023 r. W aktach sprawy brak jest informacji o przekazaniu tego wniosku do Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Lublinie, jednakże w związku ze złożeniem przez T. W. ponaglenia z dnia 25 sierpnia 2023 r. akta sprawy wraz z wnioskiem o zmianę decyzji zostały przekazane Kolegium przez Wójta Gminy Niemce wraz z pismem z dnia 6 września 2023 r. W zakresie tego ponaglenia Kolegium wydało w dniu 12 września 2023 r. postanowienie znak: SKO.41/5354/OS/2023 uznając je za nieuzasadnione – stwierdzając, że Wójt Gminy Niemce nie znajduje się w bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 16 sierpnia 2023 r. Należy również podkreślić, że T. W. w dniu 18 września 2023 r. złożyła kolejne ponaglenie na nierozpatrzenie jej wniosku z dnia 16 sierpnia 2023 r. o zmianę decyzji z dnia 23 maja 2023 r. znak: SKO.41/357/OS/2023 przez Kolegium. W ponagleniu tym skarżąca podniosła, że organ I instancji nie jest właściwy do rozpatrzenia jej wniosku o zmianę decyzji Kolegium, dlatego zażądała podjęcia działań przez organ wyższego stopnia. Skarżąca w tym piśmie wskazała, że jej zamiarem nie jest ponaglenie Wójta Gminy Niemce, tylko Kolegium. W odpowiedzi na ponaglenie skarżącej Prezes Kolegium wystosowała do skarżącej pismo z dnia 29 września 2023 r., z którego treści wynika, że SKO w Lublinie rozpatrzyło ponaglenie w sprawie niezałatwienia wniosku z dnia 16 sierpnia 2023 r. przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie zmiany i zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych i wydało w tej sprawie postanowienie znak: SKO.41/5354/OS/2023. W piśmie tym nie wypowiedziano się, co do zarzutu bezczynności skierowanego do Kolegium. Dla porządku należy wyjaśnić, że wniosek skarżącej z dnia 16 sierpnia 2023 r. dotyczył zmiany decyzji ostatecznej wydanej przez Kolegium w dniu 23 maja 2023 r. znak: SKO.41/357/OS/2023. Skarżąca w piśmie (ponagleniu) z dnia 18 września 2023 r. wprost wskazała, że żąda rozpatrzenia jej wniosku przez SKO w Lublinie, a nie Wójta Gminy Niemce. Pomimo takiego jednoznacznego stanowiska skarżącej Kolegium nie dokonało żadnej czynności procesowej w celu rozpatrzenia przedmiotowego podania. Organ nie ustalił w jakim trybie i na jakiej podstawie prawnej skarżąca wnosi o zmianę decyzji, a fakt ten ma kluczowe znaczenia dla właściwości organu. Wniosek o zmianę decyzji dotyczył tzw. decyzji ostatecznej, a modyfikacja tego typu rozstrzygnięć może nastąpić zasadniczo na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego – w szczególności w trybach określonych w art. 154 lub art. 155 k.p.a., a także, w odniesieniu do decyzji wydanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako u.p.s.). W zależności od przyjętego trybu i podstawy prawnej odmienna jest właściwość funkcjonalna organów orzekających. W przypadku zmiany decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. właściwy jest organ, który wydał decyzję (w tym przypadku Kolegium), a w sytuacji zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. właściwy powinien być organ I instancji (Wójt Gminy Niemce). (por. M. Kotulski, Zmiana lub uchylenie decyzji z zakresu pomocy społecznej, Samorząd Terytorialny 2008, nr 3, s. 36-46). Wyjaśnić przy tym należy, że art. 106 ust. 5 u.p.s. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 155 k.p.a., jednakże jego zastosowanie jest możliwe tylko w przypadku żądania zmiany decyzji w związku ze zmianą sytuacji faktycznej w jakiej znajduje się strona i ma ograniczony zakres (por. W. Maciejko, Zmiana lub uchylenie decyzji w sprawach pomocy społecznej, Sł.Pracow. 2010, nr 8, s. 13-15). Skoro zaś skarżąca żąda zmiany decyzji przez Kolegium to organ ten powinien rozważyć, czy nie powinien zastosować trybu uregulowanego w art. 155 k.p.a. W realiach przedmiotowej sprawy Kolegium nie odniosło się do żądania skarżącej, nie rozważyło i nie zweryfikowało w jakim trybie należy rozpatrzyć żądanie z dnia 16 sierpnia 2023 r. Organ nie zwrócił się również do skarżącej o ewentualne sprecyzowanie podania w przypadku wątpliwości, co do treści i zakresu żądania (art. 64 § 2 k.p.a.). Dlatego też zasadne jest przyjęcie, że Kolegium znajduje się w bezczynności oraz przewlekle prowadzi postępowanie. Podanie T. W. nie zostało rozpatrzone w terminie określonym art. 35 § 3 k.p.a., nie wywiązano się również z obowiązków określonych w art. 36 k.p.a. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., który określa, że w tym przypadku sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Należy stwierdzić, że organ nie wywiązał się ze swego ustawowego obowiązku w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., gdyż nie rozpatrzył wniosku z dnia 16 sierpnia 2023 r. – nie wydał w sprawie decyzji administracyjnej lub ewentualnie innego rozstrzygnięcia procesowego. Okoliczność ta stała się podstawą do zobowiązania SKO w Lublinie do rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 16 sierpnia 2023 r. na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a (pkt I sentencji wyroku). Zdaniem Sądu, jakkolwiek organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekle prowadził postępowanie, to jednak z pewnością nie miały one charakteru rażącego. Należy bowiem zauważyć, że Wójt Gminy Niemce nie przekazał wniosku o zmianę decyzji z dnia 16 sierpnia 2023 r. do Kolegium, a organ ten dowiedział się o tym podaniu w związku ze złożeniem ponaglenia przez skarżącą z dnia 25 sierpnia 2023 r. (przekazanego do Kolegium wraz z pismem Wójta Gminy Niemce z dnia 6 września 2023 r.). Ponadto wiadome jest Sądowi z urzędu i znajduje również potwierdzenie w aktach przedmiotowej sprawy, że skarżąca utrudnia działania organów pomocy społecznej w swoich sprawach. Skarżąca uniemożliwia lub znacznie utrudnia przeprowadzanie wywiadów środowiskowych (notatki służbowe k. 14-15 akt I inst.), a kierowane do organów pisma z uwagi na ich zdawkową treść są trudne do jednoznacznej oceny i kwalifikacji prawno-procesowej. W realiach sprawy Kolegium nie podjęło stosownych czynności procesowych, to jednak nie można przypisać bezczynności i przewlekłości znamion rażącego, a więc oczywistego i poważnego, naruszenia przepisów prawa (pkt II sentencji wyroku). Konkludując Sąd podkreśla, że po uprawomocnieniu się wyroku oraz zwrocie akt do Kolegium organ ten powinien podjąć odpowiednie czynności do rozpatrzenia wniosku strony. Organ powinien rozważyć w jakim trybie rozpatrzyć sprawę, a także czy z uwagi na upływ czasu i zmianę sytuacji faktycznej orzekanie w przedmiocie zmiany decyzji nie stało się bezprzedmiotowe. Sąd nie przesądza jednocześnie jakie czynności powinien podjąć organ, gdyż zależy to od dokonanych ustaleń, ostatecznej kwalifikacji prawnej podania i ewentualnego sprecyzowania stanowiska przez skarżącą.