I OZ 746/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 208/25 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 208/25 w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 3 grudnia 2024 r. nr 4576/2024 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji"), postanowieniem z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 208/25, odmówił Z. L. (dalej: "Skarżący") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie z jego skargi na opisaną w sentencji decyzję Wojewody. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 15 kwietnia 2025 r. - Sąd I instancji przesłał Skarżącemu zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 28 maja 2025 r. oraz m.in. pouczenie, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a.). Pouczono również, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie siedmiodniowego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Przedmiotowe zawiadomienie wraz z pouczeniem zostało doręczone na adres Skarżącego i odebrane przez niego osobiście 18 kwietnia 2025 r. Skarżący na rozprawie nie stawił się. Sąd I instancji wyrokiem z 28 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 208/25 oddalił wniesioną skargę. Pismem z 13 czerwca 2025 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) Skarżący zwrócił się o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wraz z pismem złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia. We wniosku Skarżący podkreślił, że do uchybienia terminu doszło "na wskutek braku uzasadnienia wyroku w jakiejkolwiek formie dla skarżącego". Podniósł, że ma 75 lat i nie doczytał informacji, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku to 7 dni. Zaznaczył, że sprawy administracyjne trwają od 17 lipca 2017 r., a terminy procedowania i wyjaśniania były przekraczane przez urzędy, Prezydenta [...], Wojewodę Mazowieckiego o kolejne lata i miesiące. Skarżący wskazał, że przyczyna opóźnienia ustała z dniem 5 czerwca 2025 r. Postanowieniem z 24 czerwca 2025 r. - Sąd I instancji odrzucił wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 208/25, jako spóźniony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący. Postanowieniem z 12 września 2025 r., sygn. akt I OZ 544/25 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. postanowienie Sądu I instancji stwierdzając, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku należy uznać za wniesiony w terminie zakreślonym przez art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). NSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd winien ocenić wniosek merytorycznie, badając kwestie związane z brakiem winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (art. 86 p.p.s.a.). Ponownie rozpatrując wniosek – Sąd I instancji postanowieniem z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 208/25, odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w przedmiotowej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu Skarżący wskazał wiek i niedoczytanie pouczenia. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że uchybienie terminu nie było spowodowane okolicznościami na które strona nie miała wpływu, a wręcz przeciwnie było wynikiem jej zaniedbania. Zdaniem Sądu I instancji, na osobie będącej stroną postępowania sądowego spoczywa obowiązek należytej staranności i dbałości w jego prowadzeniu, które w niniejszym przypadku sprowadzało się do uważnego przeczytania jasno i precyzyjnie sformułowanego pouczenia sądowego. Nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy. Sąd I instancji dodał, że Skarżący nie był obecny na rozprawie, ale w zawiadomieniu o rozprawie, które odebrał osobiście, został pouczony, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane wyłącznie na wniosek złożony w terminie siedmiu dni od daty ogłoszenia wyroku. Poinformowano również wówczas stronę, że złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną. Dalej Sąd I instancji podał, że w interesie Skarżącego było wystąpienie w terminie z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia, gdyż dopiero otrzymanie wyroku wraz z uzasadnieniem otwiera drogę do zaskarżenia go w trybie złożenia skargi kasacyjnej. Sam fakt nieznajomości powyższego trybu, w ocenie Sądu I instancji, nie uzasadnia przy tym przywrócenia uchybionego terminu. Zgodnie bowiem z powszechnie przyjętą przez orzecznictwo sądowe zasadą, nikt nie może się skutecznie powoływać na nieznajomość prawa. Nieznajomość prawa procesowego nie możne być uznawana jako usprawiedliwiona przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty jest ona zawiniona przez stronę. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszym przypadku nieznajomość prawa przez Skarżącego była okolicznością bez znaczenia, skoro został on prawidłowo pouczony o terminie i sposobie złożenia wniosku o uzasadnienie, a jego zadaniem było jedynie uważne przeczytanie tego pouczenia. W ocenie Sądu I instancji, nawet jeśliby przyjąć, że Skarżący nie zrozumiał, czy też nie był pewny czy należycie zrozumiał pouczenie udzielone przez Sąd przy doręczaniu zawiadomienia o rozprawie to mógł w celu dochowania należytej staranności w trosce o własne interesy niezwłocznie skontaktować się telefonicznie z Wydziałem Informacji Sądowej tutejszego Sądu, gdzie udzielono by mu niezbędnych wyjaśnień odnośnie sposobu dokonania czynności procesowej polegającej na złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Uwzględniając powyższe Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw dla przyjęcia, że Skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący, wnosząc o podtrzymanie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2025 r., sygn. akt I OZ 544/25, zaznaczając, że Sąd I instancji nie dostosował się do ww. postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieznajomość przez skarżącego prawa (por. postanowienia NSA: z 27 czerwca 2016 r., II FZ 359/16: z 12 stycznia 2016 r., II OZ 1369/15; z 28 listopada 2012 r., I OZ 869/12; z 8 lipca 2008 r. II OZ 712/08). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy uchybienie terminu nastąpiło w wyniku przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Utrwalone jest w orzecznictwie, że okoliczności takie jak podeszły wiek i ogólnie zły stan zdrowia nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu (por. postanowienia NSA: z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 7/15, z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 701/14, z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt I OZ 966/08). Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skoro Skarżący został prawidłowo pouczony, a jego wiek i wiedza prawna nie mogą, zgodnie z orzecznictwem, stanowić okoliczności uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu czynności procesowej, należało uznać, że nie zachodziły okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Dodać przy tym należy, że Skarżący przy piśmie z 15 kwietnia 2025 r. otrzymał zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 28 maja 2025 r. oraz został pouczony, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a.). Pouczono go również, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie siedmiodniowego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Przedmiotowe zawiadomienie wraz z pouczeniem zostało doręczone na adres Skarżącego i odebrane przez niego osobiście 18 kwietnia 2025 r. W tym kontekście dodać należy, że całkowite niezrozumienie treści pouczenia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminowi dokonania czynności procesowej. Ponadto, zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że Skarżący, który jak twierdzi nieprawidłowo odczytał treść pouczenia w trosce o własne interesy mógł skontaktować się telefonicznie z Wydziałem Informacji Sądowej tutejszego Sądu, gdzie udzielono by mu niezbędnych wyjaśnień odnośnie sposobu dokonania czynności procesowej polegającej na złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu, ani nie zadbał należycie o swoje interesy lekceważąc pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy. Tym samym podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że argumenty podniesione we wniosku, jak i w przedmiotowym zażaleniu, nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Końcowo odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazać należy, że Sąd I instancji zastosował się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2025 r. i rozpoznał wniosek Skarżącego merytorycznie. W postanowieniu tym Sąd kasacyjny przesądził bowiem jedynie, że wniosek ten został złożony w terminie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.