I OSK 573/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1928/21 w sprawie ze skargi Prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 lipca 2021 r., nr KOC/2539/Go/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Zaskarżonym wyrokiem z 5 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1928/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej w Warszawie (dalej również: "skarżący", "Prokurator", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej również: "SKO", "Kolegium", "organ") z 6 lipca 2021 r., nr KOC/2539/Go/21 (dalej również: "zaskarżona decyzja/akt"), utrzymującą w mocy akt tego organu z 14 kwietnia 2021 r., nr KOC/5181/Go/17, którym negatywnie rozpatrzono żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy (dalej również: "Prezydent"), nr 418/GK/DW/2011 z 29 września 2011 r. (dalej: "decyzja/akt z 29 września 2011 r.", "decyzja zmieniająca"), zmieniającej - w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz.1071 ze zm.; dalej: "kpa") ostateczną decyzję Prezydenta nr 149/99 z 8 września 1999 r. (dalej: "decyzja z 8 września 1999 r.", "decyzja pierwotna") w przedmiocie ustanowienia na 99 lat prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego 0,8730 części gruntu o pow. 250 m2, oznaczonego jako działka nr ew. (...) na rzecz G.S. w udziale wynoszącym 1/3 części, A.F. w udziale wynoszącym 1/3 części i R.S. w udziale wynoszącym 1/3 części - oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prokurator, kwestionując go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "ppsa"), zarzucając - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 155 kpa, poprzez jego błędną wykładnię, co skutkowało ponownym merytorycznym rozpoznaniem sprawy, zmianą podmiotów decyzji, ustaleniem prawa użytkowania wieczystego oraz wyliczeniem przysługujących stronom udziałów w gruncie w trybie określonym w art. 155 kpa, mimo, że przedmiotem tego postępowania powinno być jedynie stwierdzenie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Podnosząc jak powyżej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy, zgodnie z wnioskami zawartymi w skardze z "6 lipca 2021 r." (przypis NSA: powinno być "28 lipca 2021 r."), skierowanej do WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1928/21; alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną przedłożyły M.S. i K.S., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o jej oddalenie. Postanowieniem z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 573/23 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie, wobec śmierci uczestniczki postępowania A.F. (14 czerwca 2022 r.). Postępowanie podjęto postanowieniem z 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt I OSK 573/23 w związku z ustaleniem następców prawnych ww. zmarłej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony postępowania, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądały jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nieważność postępowania sądowoadministracyjnego reguluje art. 183 § 2 pkt 2 ppsa, w myśl którego stan taki zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Art. 183 § 2 pkt 5 wskazuje natomiast, że nieważność postępowania ma także miejsce, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniósł Prokurator. Stroną postępowania, zwieńczonego ww. aktem SKO, była także A.F. W związku z tym – zgodnie z art. 33 § 1 ppsa – przysługiwał jej status strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wystosował do ww. uczestniczki postępowania zawiadomienie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, wraz z informacją o składzie orzekającym. Pismo to zostało zwrócone do nadawcy przez urząd pocztowy - 13 września 2022 r. (data wpływu do WSA) z adnotacją, że korespondencja nie została podjęta w terminie. Zarządzeniem z 22 września 2022 r. Sąd wojewódzki pozostawił ww. korespondencję w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (k. 62 akt sąd.). W tych okolicznościach, przyjmując że doręczenie ww. zawiadomienia spełniało wymogi doręczenia zastępczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał zakwestionowany następnie skargą kasacyjną wyrok z 5 września 2022 r. W trakcie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stwierdzono, że uczestniczka postępowania – A.F. zmarła 14 czerwca 2022 r., a zatem jeszcze przed wydaniem ww. wyroku WSA z 5 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1928/21. Biorąc powyższe pod uwagę, skład orzekający w tej sprawie z urzędu uznał, że zachodził przypadek nieważności postępowania prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie sygn. akt I SA/Wa1928/21. Postępowanie toczyło się bowiem "z udziałem" osoby, która zmarła 14 czerwca 2022 r., a zatem nie mogła zostać potraktowana jako posiadająca zdolność sądową i procesową (art. 183 § 2 pkt 2 ppsa). W sytuacji, gdy w postępowaniu nie brali udziału następcy prawni A.F. (R.A.M. i A.J.F.), uznać należało, że zostali oni pozbawieni możności obrony swych praw przed Sądem I instancji (art. 183 § 2 pkt 5 ppsa). Analizując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skargę kasacyjną uznać należy za skuteczną, mimo braku zarzutu pominięcia udziału A.F. (jej następców prawnych) w postępowaniu przed WSA. Okoliczność tę jednak Sąd kasacyjny obowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu. W związku z faktem, że zaskarżony wyrok WSA z 5 września 2022 r., w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1928/21 dotknięty jest wadą nieważności postępowania sądowego, postępowanie to musi zostać przeprowadzone ponownie z zagwarantowaniem wszelkich praw procesowych przysługujących wszystkim jego stronom. Odnoszenie się zaś w takim stanie rzeczy przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów skargi kasacyjnej byłoby niedopuszczalne. Z powyższych względów Sąd kasacyjny - na podstawie art. 185 § 1 ppsa w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 i pkt 5 ppsa - orzekł jak w sentencji. Mając na uwadze, że wyrok Sądu I instancji został uchylony wobec stwierdzenia nieważności postępowania, które uzasadnia przyjęcie wystąpienia szczególnych okoliczności, z mocy art. 207 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.