I OZ 250/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 500/16 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E. M. oraz W. M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2018 r. odrzucił wniosek W. M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 29 marca 2017 r. wydanego w sprawie ze skargi E. M. oraz W. M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 23 maja 2016 r. przyznano skarżącemu W. M. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 28 czerwca 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o wyznaczeniu pełnomocnika dla W. M. w osobie adwokata M. T.. W piśmie z dnia 14 listopada 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zmianę pełnomocnika. Pismem z dnia 31 stycznia 2017 r. Sąd poinformował Okręgową Radę Adwokacką w W. o powyższym wniosku skarżącego. Wyrokiem z dnia 29 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. M. oraz E. M.. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącym w dniu 8 maja 2017 r. Pismem z dnia 5 czerwca 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie stwierdzono naruszenia zasad etyki i godności zawodu adwokata przez adwokata M. T., jednakże z uwagi na wzajemną utratę zaufania postanowiono przychylić się do wniosku o zmianę pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 11 lipca 2017 r. W. M. działający w imieniu własnym, a także jako pełnomocnik skarżącej E. M. zwrócił się do Sądu o unieważnienie pełnomocnictw kolejnym adwokatom wyznaczonym na ich pełnomocników. Pismem z dnia 21 sierpnia 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała Sąd o tym, że w miejsce adwokata M. T. wyznaczyła na pełnomocnika W. M. adwokata P. N.. Pismem z dnia 30 sierpnia 2017 r. Sąd wezwał W. M. do wskazania, czy wypowiada pełnomocnictwo adwokatowi P. N. W piśmie z dnia 11 września 2017 r. W. M. wniósł o unieważnienie pełnomocnictwa ze skutkiem natychmiastowym adwokatowi P. N., a także o wyznaczenie innego adwokata z urzędu. W dniu 12 września 2017 r. do Sądu wpłynęło przesłane za pośrednictwem poczty elektronicznej do wiadomości Sądu pismo W. M. z dnia 11 września 2017 r., skierowane do adwokata P. N.. W piśmie tym skarżący wskazał: "(...) dzisiaj zostało wniesione do WSA w Warszawie pismo w sprawie o m. in. unieważnienie Panu pełnomocnictwa ze skutkiem natychmiastowym, dlatego apeluję o zaniechanie jakichkolwiek działań w imieniu skarżących. (...)". Przy piśmie z dnia 14 września 2017 r. Sąd przekazał kopię pisma skarżącego W. M. z dnia 11 września 2017 r. do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Ponadto pismem z tej samej daty Sąd poinformował adwokata P. N. o treści pisma skarżącego W. M. z dnia 11 września 2017 r. Pismo to zostało doręczone w dniu 19 września 2017 r. W dniu 25 września 2017 r. adwokat P. N. wniósł do Sądu opinię o barku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 29 marca 2017 r. Pismem z dnia 5 października 2017 r. Sąd wezwał adwokata P. N. do udzielenia informacji, kiedy i w jakiej formie skarżący W. M. złożył mu oświadczenie o cofnięciu pełnomocnictwa. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 16 października 2017 r. adwokat P. N. poinformował Sąd, że z datą 11 września 2017 r. skarżący poinformował go "drogą e-mailową", że zostało wniesione do Sądu pismo m. in. w sprawie unieważnienia mu pełnomocnictwa ze skutkiem natychmiastowym. Zarządzeniem z dnia 20 października 2017 r. opinia adwokata P. N. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została uznana za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności. Opinia ta została doręczona skarżącemu w dniu 25 października 2017 r. wraz z pouczeniem o terminie i trybie wniesienia skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 31 października 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała Sąd o tym, że w miejsce adwokata P. N. wyznaczyła na pełnomocnika W. M. adwokata K. B. W dniu 16 grudnia 2017 r. adwokat K. B. wniosła do Sądu skargę kasacyjną od wyroku z dnia 29 marca 2017 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego wskazała, że w dniu 16 listopada 2017 r. doręczono jej pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wyznaczeniu jej na pełnomocnika skarżącego. W dniu 18 oraz 28 listopada 2017 r. zapoznała się z aktami sprawy. Wskazała, że dopiero pierwsze osobiste spotkanie ze skarżącym, które miało miejsce w dniu 13 grudnia 2017 r. pozwoliło jej na realne sporządzenie skargi kasacyjnej. Na spotkaniu tym uzyskała informacje, co do stanowiska skarżącego odnośnie dalszego postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony w niniejszej sprawie jest niedopuszczalny. Wskazał, że pełnomocnik skarżącego adwokat P. N. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w przypisanym do tego terminie i opinia ta została uznana za sporządzoną za zachowaniem zasad należytej staranności. Następnie opinia ta została doręczona skarżącemu, który miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Czynności przewidziane w art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.), zostały skutecznie zrealizowane, co zamyka obecnie możliwość sporządzenia przez nowo wyznaczonego pełnomocnika z urzędu skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 29 marca 2017 r. a także czyni niedopuszczalnym wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Sąd I instancji uznał bowiem, iż adwokat P. N. w chwili sporządzania i wnoszenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej działał jako pełnomocnik skarżącego. Oświadczenie o cofnięciu mu pełnomocnictwa złożone zostało w dniu 11 września 2017 r. wyłącznie do Sądu. Adwokat P. N. oświadczył, że został jedynie przez skarżącego poinformowany w dniu 11 września 2017 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej o złożeniu do Sądu pisma w sprawie cofnięcia mu pełnomocnictwa. A zatem w dniu składania przedmiotowej opinii do Sądu, tj. w dniu 25 września 2017 r., adwokat P. N. nie otrzymał oświadczenia skarżącego o cofnięciu pełnomocnictwa. W zażaleniu na postanowienie z dnia 5 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 177 § 4 P.p.s.a. poprzez: 1) błędne przyjęcie, że stronie reprezentowanej z urzędu, po sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie przysługuje prawo pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej; 2) błędne przyjęcie, iż opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej z dnia 25 września 2017 r. wniósł pełnomocnik skarżącego, podczas gdy w trakcie składania opinii adwokat P. N. nie miał do tego umocowania wobec wypowiedzenia w dniu 11 września 2017 r. ze skutkiem natychmiastowym pełnomocnictwa przez skarżącego, z powodu utraty zaufania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zawiera uzasadnione podstawy. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma kwestia reprezentowania skarżącego przez pełnomocnika z urzędu i tego, czy pełnomocnictwo udzielone adwokatowi P. N. w trybie art. 244 § 2 P.p.s.a. zostało przez skarżącego skutecznie wypowiedziane przed wniesieniem przez ww. adwokata opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W tym względzie Sąd I instancji błędnie przyjął, iż w dniu składania przedmiotowej opinii do Sądu, tj. w dniu 25 września 2017 r., adwokat P. N. nie otrzymał oświadczenia skarżącego o cofnięciu pełnomocnictwa. Odwołanie pełnomocnictwa jest jednostronną czynnością prawną, która dochodzi do skutku poprzez oświadczenie woli złożone pełnomocnikowi przez mocodawcę i wywołuje skutki prawne z chwilą, gdy dotychczasowy pełnomocnik otrzymał je w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią. Skutkiem prawnym odwołania pełnomocnictwa jest zwolnienie z obowiązków pełnomocnika z chwilą skutecznego dokonania tej czynności, chyba że mocodawca określi inny termin wygaśnięcia tych obowiązków. W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie o odwołaniu pełnomocnictwa drogą elektroniczną w dniu 11 września 2017 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wola skarżącego co do natychmiastowego zwolnienia adwokata z obowiązków pełnomocnika została przez niego wyrażona w sposób jasny. Całkowity kontekst wiadomości e-mail skierowanej do adwokata P. N. determinował odczytanie jej treści jako oświadczenia woli o cofnięciu pełnomocnictwa. Taka interpretacja oświadczenia skarżącego znajduje również wsparcie w treści pisma skarżącego z dnia 11 września 2017 r., które zostało skierowane do Sądu I instancji, a o treści którego adw. P. N. został poinformowany w dniu 19 września 2017 r. Składając zatem w dniu 25 września 2017 r. opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej adw. P. N. nie działał już jako pełnomocnik W. M. Złożenie przedmiotowej opinii nie wywołało skutków prawnych przewidzianych w art. 177 § 4 P.p.s.a. i w konsekwencji nie mogło stanowić przeszkody do sporządzenia przez nowo wyznaczonego pełnomocnika z urzędu skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 29 marca 2017 r. i przyczyny niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.