I OZ 187/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 20 marca 2026 r., sygn. akt II SPP/Sz 62/25 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze sprzeciwu E.Z. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 23 czerwca 2025 r. nr SKO.4110.629.2025, SKO.4110.601.2025 w przedmiocie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego i odmowy jego umorzenia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II SPP/Sz 62/25, oddalił wniosek E.Z. (dalej: skarżący) o wyłączenie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie od udziału w rozpoznaniu sprawy z jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługującym zażaleniu doręczono skarżącemu 30 stycznia 2026 r. Skarżący w dniu 12 lutego 2026 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Następnie 19 lutego 2026 r. zażalenie zostało przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zgodnie z właściwością. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 20 marca 2026 r. odrzucił zażalenie jako spóźnione. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. W myśl art. 194 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Zażalenie należy wnieść do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie (art. 177 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.). Wniesienie zażalenia po upływie terminu obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia tego środka odwoławczego na mocy art. 197 § 2 w związku z art. 178 p.p.s.a. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, z przywołanych przepisów wynika, że ustawodawca nie dopuścił możliwości wniesienia zażalenia na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Natomiast zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem przy wniesieniu zażalenia bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pominięciem właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego datą wniesienia zażalenia jest data jego przekazania przez Naczelny Sąd Administracyjny do sądu właściwego. Zaznaczyć przy tym należy, że przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w Rozdziale 2 Działu IV w odniesieniu do zażalenia nie przewidują odrębnych regulacji dotyczących zachowania terminu w przypadku wniesienia tego środka odwoławczego bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Brak jest także przepisu szczególnego umożliwiającego w niniejszej sprawie bezpośrednie wniesienie zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 23 lutego 2012 r., II FZ 122/12; z 12 lipca 2018 r., II OZ 769/18; z 12 kwietnia 2018 r., II OZ 335/18; z 26 kwietnia 2019 r., II OZ 369/19; z 19 grudnia 2019 r., I GZ 438/19; z 1 grudnia 2021 r., II OZ 838/21; z 14 lipca 2023 r., III OZ 342/23; z 16 lipca 2024 r., II OZ 331/24; z 5 grudnia 2024 r., III FZ 564/25). Należało zatem uznać, że skarżący nie zachował prawidłowego trybu wniesienia zażalenia, kierując je bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomijając przy tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie. Skoro odpis postanowienia z 18 grudnia 2025 r. wraz z prawidłowym pouczeniem o prawie, terminie i sposobie wniesienia zażalenia został doręczony skarżącemu 30 stycznia 2026 r., to siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upłynął 6 lutego 2026 r. W tej sytuacji zażalenie, które zostało nadane 19 lutego 2026 r. do właściwego sądu, zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w zażaleniu, w której skarżący zarzuca Sądowi I instancji naruszenie zasady powagi prawa, nadmierny formalizm oraz brak działania na jego rzecz z urzędu, stwierdzić należy, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Termin na wniesienie zażalenia ma bowiem charakter zawity, a zasady jego zachowania nie mogą być elastycznie kształtowane w zależności od sytuacji osobistej strony. Ustawowe regulacje dotyczące terminu i sposobu wniesienia zażalenia służą zaś zapewnieniu sprawności postępowania oraz ochronie praw wszystkich stron i uczestników, którzy mają prawo oczekiwać stabilności rozstrzygnięć po upływie ustawowo określonych terminów na ich zaskarżenie. Ponadto w realiach niniejszej sprawy zażalenie skarżącego było spóźnione już w dacie jego wniesienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem zostało nadane 12 lutego 2026 r. Oznacza to, że nawet przy hipotetycznym, nieuprawnionym przyjęciu najdalej idącego, korzystnego dla skarżącego sposobu liczenia terminu środek ten podlegałby odrzuceniu jako wniesiony z uchybieniem terminu, niezależnie od nieprawidłowego trybu jego wniesienia. Nie sposób również przyjąć, że wymaganie wniesienia odrębnych zażaleń w każdej ze spraw prowadzonych z udziałem skarżącego pozostawało w sprzeczności z zasadą ekonomiki postępowania. Każda ze spraw posiada bowiem odrębny byt procesowy, a wydane w nich orzeczenia podlegają samodzielnemu zaskarżeniu w trybie i terminie określonym przepisami prawa. W konsekwencji termin do wniesienia zażalenia rozpoczyna bieg indywidualnie od daty doręczenia konkretnego orzeczenia wraz z pouczeniem. Bez wpływu na ocenę skuteczności wniesionego zażalenia pozostaje również podnoszona przez skarżącego okoliczność niedoręczenia pouczenia sporządzonego czcionką o rozmiarze co najmniej 18 punktów. Skarżący nie wskazuje bowiem, aby z tego względu nie zapoznał się z treścią pouczenia lub nie posiadał wiedzy o siedmiodniowym terminie do wniesienia zażalenia. Przeciwnie, z treści zażalenia wynika, że przyczyn uchybienia terminowi upatruje on w swojej sytuacji zdrowotnej oraz śmierci osoby bliskiej. Podnoszona kwestia formy sporządzenia pouczenia pozostaje zatem bez wpływu na ocenę terminowości zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2025 r. Natomiast okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego oraz śmiercią osoby bliskiej nie podlegały ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu, albowiem wykraczają poza jego zakres. Okoliczności te nie zmierzają do podważenia okoliczności przekroczenia terminu, stanowią natomiast podstawę sformułowanego w zażaleniu wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie zażalenia, który podlega odrębnemu rozpoznaniu. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.