I OZ 157/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 marca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 231/25 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2025 r., nr SKO 4511.3.2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Pismem z 5 marca 2025 r. M.M. (dalej "skarżąca") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 27 stycznia 2025 r., nr SKO 4511.3.2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W wykonaniu zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z 7 maja 2025 r., pismem z 14 maja 2025 r., wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL. Wskazano, że niewykonanie wezwania w terminie siedmiu dni, będzie skutkowało odrzuceniem skargi. Przesyłkę sądową zawierającą odpis ww. zarządzenia z uwagi na niemożność jej osobistego doręczenia skarżącej złożono w placówce pocztowej w dniu 15 maja 2025 r. na okres 14 dni z adnotacją o jej doręczeniu, o czym powiadomiono skarżącą umieszczając stosowne zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej (awizo). Powtórnego awiza dokonano na kolejne 7 dni. Skarżąca, po upływie 14 dni od dnia pierwszej awizacji, nie odebrała przesyłki, w związku z czym została ona zwrócona do Sądu i dołączona do akt sprawy ze skutkiem doręczenia z dniem 29 maja 2025 r. (k. 10 akt sądowych). W wyznaczonym terminie strona skarżąca nie uzupełniła wskazanego braku skargi. Postanowieniem z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 231/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a."), odrzucił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że skarżąca w zakreślonym terminie nie uzupełniła braków formalnych skargi – poprzez wskazanie własnego nr PESEL, co obligowało Sąd do jej odrzucenia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca wnosząc o jego zmianę oraz ustanowienie dla niej adwokata z urzędu i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreśliła, że żadne z awiz nie zostały jej doręczone, dlatego też nie mogła odebrać korespondencji Sądu a tym samym uzupełnić braków formalnych złożonej skargi. Skarżąca podała jednocześnie własny nr PESEL. Postanowieniem z 22 sierpnia 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wr 131/25 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 27 sierpnia 2025 r. Okręgowa Rada Adwokacka ustanowiła dla skarżącej pełnomocnika z urzędu. W dniu 7 listopada 2025 r. pełnomocnik z urzędu wniósł pismo "uzupełnienie zażalenia z dnia 10 lipca 2025 r." W tym samym dniu pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Postanowieniem z 8 stycznia 2026 r., sygn. I OZ 777/25 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 12 czerwca 2025 r. Zarządzeniem z 24 lutego 2026 r. wezwano pełnomocnika do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W odpowiedzi, pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo z 16 marca 2026 r., zawierające argumentację popierającą uprawdopodobnienie okoliczności braku winy w uchybieniu przez skarżącą terminu. Zawarte argumenty pokrywały się z argumentacją zawartą w zażaleniu skarżącej z 10 lipca 2025 r., dodatkowo zostało podkreślone, że skarżąca działa z należytą starannością w swoich sprawach, zawsze odbierała kierowaną do niej korespondencję, na bieżąco reagowała na doręczane jej pisma oraz podejmowała wymagane czynności procesowe. Postanowieniem z 20 marca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 231/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że w jego ocenie nie można uznać, że pełnomocnik skarżącej uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Podkreślił, że jak wskazała skarżąca w zażaleniu, jak i jej pełnomocnik w piśmie z 16 marca 2026 r., jak i we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie dokonał on tej czynności, według pisemnego oświadczenia skarżącej, nie zostały doręczone żadne awiza, co de facto uniemożliwiło jej czynny udział w postępowaniu, w tym przypadku uzupełnienia braku formalnego skargi. Sąd podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu postanowienia o oddaleniu zażalenia w niniejszej sprawie. Sąd I instancji wskazał, że zwrotne potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym, który korzysta z domniemania prawdziwości informacji w nim zawartych, a w niniejszej sprawie zostało dwukrotnie, poprawnie awizowane, co zaprzecza oświadczeniom skarżącej o braku zawiadomień o awizowaniu przesyłki, jak i stanowisku pełnomocnika, jakoby były to okoliczności zależne jedynie od operatora pocztowego. W konsekwencji, Sąd ocenił jako niewystarczające do obalenia fikcji doręczenia w niniejszej sprawie, jednocześnie stwierdzając brak podstaw, by uznać, iż nie zachowano procedury doręczenia zastępczego poprzez niepozostawienie zawiadomień w skrzynce adresata, tym bardziej, że skarżąca poparła je wyłącznie własnym oświadczeniem o niedoręczeniu zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej Dlatego też, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekł o odmowie przywrócenia terminu w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła: 1. naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, podczas gdy przedstawione okoliczności jednoznacznie wskazują na obiektywną niemożność dokonania czynności procesowej; 2. naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie standardu dowodowego wykraczającego poza ustawowe "uprawdopodobnienie", a w istocie wymagającego pełnego dowodu; 3. naruszenie art. 65 § 1 i 2 oraz art. 73 P.p.s.a. poprzez bezkrytyczne przyjęcie skuteczności doręczenia zastępczego (fikcji doręczenia) bez weryfikacji rzeczywistego przebiegu procedury doręczeniowej; 4. naruszenie art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie nadmiernego formalizmu prowadzącego do pozbawienia skarżącej prawa do sądu; 5. naruszenie zasady proporcjonalności i zakazu nadmiernego formalizmu (art. 12 § 1 P.p.s.a.) poprzez zastosowanie sankcji procesowej w sytuacji, gdy brak formalny został niezwłocznie usunięty. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia; 2. przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi; 3. uznanie czynności uzupełnienia braku formalnego za skutecznie dokonaną; 4. zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym nieopłaconych kosztów zastępstwa adwokackiego udzielonego z urzędu wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż przesyłka zawierająca wezwanie skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez podanie własnego numeru PESEL, została skarżącej prawidłowo doręczona na podstawie art. 73 P.p.s.a., o czym też przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 stycznia 2026 r., sygn. akt I OZ 777/25. Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, publ. LEX nr 50679; 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącej podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i powtórzona w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od skarżącej przeszkód w prawidłowym i terminowym wykonaniu wezwania Sądu, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Twierdzenia skarżącej skupiają się bowiem na kwestii niedoręczenia jej przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, tymczasem skuteczność doręczenia zastępczego w okolicznościach niniejszej sprawy została już przesądzona i w konsekwencji należy to doręczenie uznać za prawidłowe. Oceny tej nie zmienia podnoszona zarówno przez skarżącą jak i jej pełnomocnika w zażaleniu kwestia postawy procesowej skarżącej mającej na celu wykazanie, że dotychczas odbierała ona każdą kierowaną do niej korespondencję, reagowała na wezwania Sądu czy wykonywała obowiązki procesowe terminowo. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, Sąd nie miał obowiązku zwracania się do operatora pocztowego o udzielenie stosownych wyjaśnień co do sposobu doręczenia przesyłki skierowanej do skarżącej, skoro w aktach sprawy znajduje się koperta z nieodebraną przez skarżącą, prawidłowo dwukrotnie awizowaną korespondencją, o czym również przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 stycznia 2026 r. W tak przedstawionych okolicznościach sprawy Sąd nie miał wątpliwości co do prawidłowości doręczenia rzeczonej przesyłki. Podkreślenia również wymaga, że samo twierdzenie skarżącej, że awiza nie otrzymała, może być rozważane wyłącznie jako przypuszczenie. Żeby przyznać mu charakter faktu, skarżąca musiałby uprawdopodobnić, że tak rzeczywiście było, czego jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie uczyniła. Skarżąca zmierza bowiem do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego jedynie na podstawie własnego twierdzenia oraz oświadczenia, co godzi w samą istotę instytucji doręczenia zastępczego. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 P.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizowania, poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Podkreślić należy, iż w kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić wyłącznie oświadczenie strony (zob. m.in. postanowienie NSA z 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 1861/11; CBOSA). Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami art. 73 P.p.s.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu, a zatem będzie dysponował np. argumentem w postaci zgłoszenia nieprawidłowo zabezpieczonej skrzynki pocztowej czy reklamacji usług pocztowych. Twierdzenie skarżącej o braku awiza w skrzynce pocztowej jest zatem jednostronne, a na jego poparcie nie przedstawiła ona jakichkolwiek przekonywujących dowodów. W tym kontekście, nie można również Sądowi I instancji zarzucić naruszenia art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie nadmiernego formalizmu prowadzącego do pozbawienia skarżącej prawa do Sądu. W konsekwencji powyższego, Sąd I instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.