I OW 72/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Miasta Gorzów Wielkopolski o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Gorzów Wielkopolski a Powiatem Myśliborskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. B. umieszczonej w pieczy zastępczej postanawia: oddalić wniosek.

Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Gorzów Wielkopolski a Powiatem Myśliborskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. B. umieszczonej w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku – powołując się na art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz. 447), art. 25 K.c. i art. 26 K.c. – wskazano, że K. B. po raz pierwszy została umieszczona w pieczy zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III Nsm 295/22 (prawomocny w dniu 6 maja 2022r.). Podano, że matka małoletniej zmarła w dniu 24 września 2021 r. Dziecko jest zameldowane przy ojcu M. B. na terenie Powiatu Myśliborskiego, tj. w miejscowości [...], gmina Myślibórz. Wskazano, że do dnia w/w postanowienia Sądu, ojcu dziewczynki przysługiwała wyłączna władza rodzicielska. Została mu ona ograniczona tym samym postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2022 r., którym umieszczono małoletnią w pieczy zastępczej. Zatem, przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej jeden rodzic nie żył, zaś drugi miał pełną władzę rodzicielską. Zdaniem organu wnioskującego, skoro przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej, ojcu przysługiwała wyłączna władza rodzicielska, zaś jego miejscem zamieszkania jest Powiat Myśliborski, to ten właśnie powiat należy uznać za właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. B. umieszczonej w pieczy zastępczej. Podano, że w oświadczeniu złożonym do akt sprawy ojciec dziecka wskazał, że pobierał z Ośrodka Pomocy Społecznej w Myśliborzu świadczenia rodzinne oraz świadczenie wychowawcze w okresie od marca 2021 r. do maja 2022 r. na K. B. W odpowiedzi na wniosek, Starosta Myśliborski, reprezentowany przez adwokata, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Gorzowa Wielkopolskiego jako organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej w osobie K. N. B., urodzonej w dniu [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu wskazano, że Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Myśliborzu ustaliło, iż A. S. – matka K. N. B., wraz z córką zamieszkiwały na terenie miasta Gorzowa Wielkopolskiego. A. S. od dnia 6 października 2004 r. była zameldowana pod adresem ul. [...] w Gorzowie Wielkopolskim. Pod tym adresem zamieszkiwała do dnia śmierci (24 września 2021 r.) wraz z córką. Podano, że K. B. od dnia 23 marca 2012 r. była zameldowana pod w/w adresem do dnia 1 października 2021 r. Zamieszkiwała tam z matką do chwili jej śmierci, a obecnie zamieszkuje pod tym adresem wraz z ciotką, stanowiącą jej rodzinę zastępczą. Wskazano, że K. B. od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. była uczennicą Szkoły Podstawowej nr [...] w Gorzowie Wielkopolskim. Po ukończeniu szkoły podstawowej, w roku szkolnym 2020/2021 podjęła naukę w [...] w Gorzowie Wielkopolskim. Ze zgromadzonych w toku sprawy dokumentów wynika, że małoletnia od dnia 1 września 2021 r. realizuje naukę w Gorzowie Wielkopolskim w [...]. Wskazano, że małoletnia była leczona na terenie miasta Gorzowa Wielkopolskiego. Matka małoletniej pobierała świadczenie wychowawcze na córkę do września 2021 r. z Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie. Ojciec pobierał to świadczenie dopiero po śmieci matki. Podkreślono, że śmierć matki nie spowodowała zmiany miejsca zamieszkania małoletniej. Podano, że ojciec dziecka w oświadczeniu z dnia 4 lipca 2022 r. oświadczył, że córka mieszka u cioci z racji uczęszczania do szkoły w Gorzowie Wielkopolskim. W ocenie Starosty Myśliborskiego, dla ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej nie może być przyjęte miejsce zamieszkania ojca ponieważ: a) ojciec nigdy nie realizował faktycznej i bezpośredniej pieczy nad małoletnią. K. B. faktycznie zamieszkiwała wyłącznie na terenie Gorzowa Wielkopolskiego pod adresem ul. [...]. Władza rodzicielska ojca nad małoletnią została ograniczona poprzez umieszczenie małoletniej w rodzinie zastępczej, b) małoletnia była zameldowana w Gorzowie Wielkopolskim i tam jej matka pobierała świadczenie wychowawcze do chwili śmierci. Następnie świadczenie to pobierał ojciec. Okoliczności wskazują, że zmiana miejsca zameldowania po śmierci matki powodowana była wyłącznie zmianą podmiotu pobierającego w/w świadczenie. Nie wiązało się to z jakąkolwiek zmianą co do faktycznego miejsca pobytu dziewczynki oraz jej zamiaru co do miejsca stałego pobytu, c) przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej zamieszkiwała faktycznie wraz z ciotką pod w/w adresem na terenie Miasta Gorzowa Wielkopolskiego. Zgromadzone w toku sprawy dokumenty wskazują, że miała zamiar stałego pobytu w tym miejscu, d) postanowienie w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad K. B. zostało wydane przez Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim. Wskazano, że zgodnie z art. 569 § 1 K.p.c., w sprawach rodzinnych i opiekuńczych, właściwy wyłącznie jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu. Jeżeli brak i tej podstawy – właściwy jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Zdaniem organu należy zatem uznać, że w orzeczeniu tym zostało przesądzone miejsce zamieszkania małoletniej w Gorzowie Wielkopolskim. Starosta Myśliborski zauważył, że powyższe znajduje uzasadnienie również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 6 października 2022 r., sygn. akt I OW 62/22). Posiłkowo Starosta wskazał, że właściwość Prezydenta Gorzowa Wielopolskiego wynika również z analizy kolejnej przesłanki, tj. ustalenia powiatu właściwego w przypadku pierwszego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej z uwagi na miejsce siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Gorzów Wielkopolski a Powiatem Myśliborskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej K. B. umieszczonej w pieczy zastępczej. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy). W rozpoznawanej sprawie istotna jest jednak okoliczność, którą pominięto zarówno we wniosku o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu, jak i w odpowiedzi na ten wniosek, a mianowicie, że decyzją z dnia 6 lipca 2022 r., Zastępca Dyrektora Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Gorzowa Wielkopolskiego, przyznał rodzinie zastępczej w osobie K. S. – D. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania K. B. w wysokości 948,58 zł za okres od dnia 6 maja 2022 r. do dnia 31 maja 2022 r. zł oraz od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko pieczy zastępczej, nie dłużej jednak, niż do 18 roku życia, tj. do dnia 20 lipca 2024 r. w kwocie 1.189 zł miesięcznie. Wobec tego należy stwierdzić, że wydanie w/w decyzji z dnia 6 lipca 2022 r. przesądziło o tym, że w dacie wnoszenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość (28 lutego 2023 r. – data stempla pocztowego), spór w tej sprawie już nie istniał. Przed ustaleniem bowiem powiatu/miasta, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem małoletniej umieszczonej w pieczy zastępczej, Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego poniósł już wydatki związane z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego uznał się zatem za właściwy w sprawie wynikającej z art. 191 ust. 1 w/w ustawy, jako miasto na którego terenie małoletnia miała miejsce zamieszkania przed jej umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Podzielić należy pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy uznanie swej właściwości przez organ było w tym przypadku prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. .