I OW 104/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Powiatu Jasielskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Jasielskim a Powiatem Stalowowolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M. R. i W. R. umieszczonych w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat Jasielski jako właściwy w sprawie.

W dniu 4 kwietnia 2023 r. (data stempla pocztowego) Wicestarosta Powiatu Jasielskiego wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Jasielskim a Powiatem Stalowowolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M.R. i W. R. umieszczonych w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt I C 817/11, zostało rozwiązane przez rozwód małżeństwo C. R. i G. R. (pkt I), a ponadto ograniczono ich władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi W. R. i M. R. w ten sposób, że władzę rodzicielską C. R. poddano nadzorowi kuratora, natomiast władzę rodzicielską G. R. ograniczono do prawa uzyskiwania informacji o stanie zdrowia, wykształcenia i wypoczynku dzieci, ustalając jednocześnie, że miejscem pobytu małoletnich będzie miejsce pobytu C. R. (pkt II). Dalej podano, że na mocy postanowienia z dnia 3 października 2022 r., sygn. akt III Nsm 281/21, Sąd Rejonowy w Jaśle zmienił pkt II w/w wyroku w ten sposób, że umieścił małoletnich w rodzinie zastępczej A. Ż. i J. Ż. W dniu 21 listopada 2022 r. J. Ż. złożył w siedzibie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Jaśle oświadczenie, z którego wynika, że małoletnie dzieci przed umieszczeniem ich w rodzinie zastępczej (na terenie powiatu jasielskiego), mieszkali razem ze swoją matką w [...] przy ul. [...] (na terenie Powiatu Stalowowolskiego). Wnioskodawca wskazał, że do ustalania właściwości powiatu ze względu na miejsce zamieszkania dziecka należy stosować art. 26 K.c., bowiem ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz. 447), nie zawiera własnych przepisów określających zasady ustalenia miejsca zamieszkania dziecka. Zgodnie zaś z art. 26 K.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Podano, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż M. R. i W. R. przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej przebywali pod opieką matki, zam. [...] ul. [...]. Zatem powiatem właściwym w sprawie jest Powiat Stalowowolski. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, Starosta Stalowowolski wskazał na jego niewłaściwość w niniejszej sprawie. Podano, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż przed umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej, miejscem zamieszkania dzieci i ich matki był Powiat Jasielski. Podano, że matka dzieci jest zameldowana od 29 stycznia 2021 r. na terenie tego powiatu. Z rejestru PESEL wynika, że C. R. mieszkała (zapewne wraz z dziećmi) pod adresem [...], na co wskazuje adres zameldowania matki na pobyt tymczasowy i jej deklarowany pobyt pod wskazanym adresem do dnia 31 stycznia 2026 r. Podniesiono, że M. R. od dnia 18 stycznia 2021 r. realizuje obowiązek szkolny jako uczennica [...], natomiast W. R. w okresie od dnia 18 stycznia 2021 r. do dnia 24 czerwca 2022 r. (czyli ukończenia szkoły podstawowej – 31 sierpnia 2022 r.) był uczniem [...]. Zatem, w ocenie Starosty Stalowowolskiego, przed umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej, to na terenie Powiatu Jasielskiego znajdowało się ich centrum życiowe, jak i centrum życiowe ich matki. Podkreślono, że zamieszkanie na terenie Powiatu Jasielskiego ma cechy pobytu faktycznego i trwałego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Wicestarosta Powiatu Jasielskiego wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Jasielskim a Powiatem Stalowowolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M. R. i W. R.umieszczonych w pieczy zastępczej. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też termin ten należy rozumieć zgodnie z ogólną definicją zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 K.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Natomiast miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 K.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 K.c.). Wobec powyższego należy stwierdzić, że decydujące znaczenie w niniejszej sprawie miało miejsce zamieszkania małoletnich przed ich umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy wskazać, że umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej po raz pierwszy nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Jaśle Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 3 października 2022 r., sygn. akt III Nsm 281/21. Natomiast w wyroku rozwodowym z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt I C 817/11, orzekającym rozwód C. R. i G. R., Sąd Okręgowy w Krośnie w jego pkt II postanowił, że miejscem pobytu małoletnich dzieci, będzie miejsce pobytu ich matki – C. R. Z akt sprawy wynika, że matka wraz z małoletnimi dziećmi jest zameldowana na pobyt stały w [...], ul. [...]. Z akt wynika także, iż od dnia 29 stycznia 2021 r. C. R. jest zameldowana na pobyt czasowy (do dnia 31 stycznia 2026 r.) pod adresem [...], gm. K. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, tj. w/w wyrok rozwodowy orzekający, że miejscem pobytu małoletnich jest miejsce pobytu ich matki, fakt, że małoletni W. R. od dnia 18 stycznia 2021 r. do dnia 24 czerwca 2022 r. (ukończenie szkoły podstawowej – 31 sierpnia 2022 r.) był uczniem [...] K., oraz fakt, że M. R. od dnia 18 stycznia 2021 r. do nadal jest uczennicą tejże szkoły, w/w adres tj.: [...]. gm. K., należy uznać za adres ich faktycznego zamieszkania. Zatem to ten adres jest właściwy dla ustalenia miejsca zamieszkania małoletnich przed ich przed umieszczeniem w pieczy zastępczej (co nastąpiło w dniu 3 października 2022 r.). Co prawda w oświadczeniu z dnia 21 listopada 2022 r. J. Ż. (ojciec z rodziny zastępczej) podał, że zanim małoletni trafili do ich rodziny, mieszkali wraz z matką w [...], ul. [...], to jednak okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w materiale dokumentacyjnym niniejszej sprawy. Adresu zamieszkania nie należy bowiem mylić z adresem zameldowania. Nie są to pojęcia tożsame, ani zamienne. Należy wskazać, że samo zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym. Natomiast miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 K. c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zatem z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której to na podstawie jej okoliczności można uznać, że centrum życiowe małoletnich i ich matki przed umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej ześrodkowane było w K., powiecie jasielskim. Zatem to ten powiat należy uznać za właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M. R. i W. R. umieszczonych w pieczy zastępczej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.