I OW 4/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Starostą Powiatu [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka Z.A. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: oddalić wniosek.

Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2021 r. (data wpływu 5 stycznia 2022 r.) Prezydent Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Starostą Powiatu [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka Z.A. umieszczonej w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu [...] lutego 2021 r. B.S. (dalej też jako "matka dziecka") ze względu na stosowaną przez konkubenta przemoc podjęła decyzję o wyjeździe z J. (procedura "Niebieskiej Karty" wszczęta w dniu [...] stycznia 2021 r.). W tym dniu matka dziecka została przywieziona przez swojego ojca wraz z córką (B.A., ur. [...] listopada 2018 r.) do jej domu rodzinnego na teren powiatu [...] do miejscowości P., ul. [...]. W dniu [...] lutego 2021 r. B.S. urodziła w Szpitalu Wojewódzkim im. [...] w [...] córkę Z.A. Jako miejsce zamieszkania, będąc w szpitalu, matka dziecka wskazała adres zamieszkania swoich rodziców, tj. ul. [...]. Jednak dopiero po opuszczeniu szpitala, co za tym idzie po urodzeniu dziecka w dniu [...] lutego 2021 r. wynajęła stancję przy ul. [...] na terenie Miasta S. W mieszkaniu tym matka dziecka przebywała do dnia [...] marca 2021 r. i w tym dniu, ze względu na stan zdrowia zgłosiła się do Specjalistycznego Psychiatrycznego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w S., skąd wyszła na własne żądanie i ponownie została hospitalizowana w dniu [...] kwietnia 2021 r. Wskazano, że Z.A. (dalej też jako "dziecko" lub "małoletnia") od dnia urodzin przebywała w szpitalu w S., gdyż szpital nie wydał dziecka matce, wszczynając jednocześnie procedurę o ustanowienie opieki. Dziecko do dnia [...] marca 2021 r. przebywało na oddziale noworodkowym w Szpitalu w S. i stamtąd na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. [...] z dnia [...] marca 2021 r., sygn. [...] w drodze zarządzenia tymczasowego, zostało umieszczone w spokrewnionej rodzinie zastępczej u dziadków M. i J.S. Mając na uwadze fakt wyjazdu z J., zamieszkania u rodziców, urodzenia dziecka, podjęcia leczenia psychiatrycznego i wynajęcia stancji na terenie Miasta i Powiatu S., w ocenie Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta J., na czas wydawania zarządzeń opiekuńczych względem małoletniej jej matka nie wiązała swojego centrum życiowego z Miastem J. Organ podkreślił, że w dniu [...] marca 2021 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Suwałkach wydał decyzję nr [...] przyznającą pomoc w formie świadczenia pieniężnego spokrewnionej rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej. W ocenie organu istotnym jest przede wszystkim to, że przed ustaleniem powiatu, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, Starosta Powiatu [...] wydał rozstrzygnięcie w sprawie ponoszenia wydatków związanych z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy i te wydatki częściowo poniósł. Powyższy fakt wydania przez Wójta Gminy S. decyzji w sprawie i częściowego wydatkowania kosztów w rzeczywistości stanowią uznanie, że jest powiatem właściwym do ich poniesienia. Organ podzielił poglądy wyrażone w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OW 162/16 oraz z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07, w których Sąd ten, przyjął, że jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygniecie, to tym samym uznał się właściwym do załatwienia sprawy. Bez znaczenia jest przy tym, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe. W związku z powyższym, Miasto J. nie jest właściwe do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej. Organ podkreślił jednocześnie, iż biorąc również pod uwagę art. 191 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Prezydenta Miasta [...] nie można uznać za organ właściwy w sprawie. Miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w rodzinie zastępczej nie było Miasto J. Fakt wydania decyzji przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie dało podstawy do twierdzenia, że jest to powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jednocześnie matka dziecka przed porodem przebywała na terenie Miasta S., ponieważ uciekła z J. z uwagi na fakt, iż doświadczała przemocy ze strony konkubenta. Organ wskazał, że małoletnia nie figuruje również w rejestrach mieszkańców Miasta J. W odpowiedzi na powyższy wniosek, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S., działający w imieniu Starosty Powiatu [...] przytaczając stan faktyczny sprawy podniósł dodatkowo, że od dnia urodzenia dziecka tj. od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] marca 2021 r., tj. do dnia wydania postanowienia przez Sąd, zarówno matka jak i ojciec dziecka – W.A. - posiadali pełnię władzy rodzicielskiej wobec nowonarodzonej Z. Ojciec dziecka uznał je, a następnie w dniu [...] marca 2021 r., już po wydaniu postanowienia przez Sąd Rejonowy w S. o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, zameldował je na pobyt stały w J. Od dnia urodzenia dziecka do dnia [...] marca 2021 r. tj. do dnia faktycznego umieszczenia dziewczynki w rodzinie zastępczej, rodzice biologiczni nie sprawowali jakiejkolwiek bezpośredniej opieki nad dzieckiem. Organ wskazał, że pismami z dnia [...] czerwca 2021 r. i [...] czerwca 2021 r., nr [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. wystąpił, do Sądu Rejonowego w S. [...], z wnioskiem o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka, Z.A., zgodnie z kompetencją zawartą w art. 26 k.c. Jednocześnie Miasto S. wystąpiło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego właściwości powiatów do ponoszenia wydatków. W międzyczasie, Sąd Rejonowy w J. [...], postanowieniem z dnia [...] października 2021 r., sygn. akt [...], zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w [...] [...] z dnia [...] marca 2021 r. i z dnia [...] kwietnia 2021 r. powierzając opiekę nad Z.A. i jej siostrą B.A. biologicznemu ojcu, W.A. Dnia [...] października 2021 r. Z.A. i jej siostra powróciły do ojca biologicznego i rodzina zastępcza została rozwiązana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., postanowieniem z dnia [...] października 2021 r., Nr [...], odmówiło wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na rzecz dziecka gdyż uznało, że rozstrzygające w sprawie jest orzeczenie Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] października 2021 r., sygn. akt [...] wskazujące miejsce zamieszkania dziecka, którym jest każdorazowe miejsce zamieszkania jego ojca. SKO uznało, że orzeczenie to wypełnia przesłaniu wynikające z art. 26 § 2 zdanie drugie k.c. Wskazano, że ojciec dziecka uznał je, a następnie w dniu [...] marca 2021 r. zameldował swoją córkę Z.A. na pobyt stały w J. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. zaznaczył, że biorąc pod uwagę zarówno postanowienie Sądu w J. jak i orzeczenie SKO w S., Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. uznało ww. akty za rozstrzygające co do określenia właściwości miejscowej organu zobowiązanego do finansowania świadczeń na rzecz dziecka za okres od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] października 2021 r. i przesłało jednostronnie podpisane Porozumienie Nr [...] - "w sprawie umieszczenia dziecka, Z.A., w spokrewnionej rodzinie zastępczej u Państwa M. i J.S., zam. w [...], ul, [...], gm. [...] na terenie Powiatu S., ponoszenia wydatków na jego utrzymanie oraz sposobu i terminie ich przekazywania" do podpisania przez Miasto J. (porozumienie nie zostało podpisane). Biorąc pod uwagę powyższe, Powiat S. nie uznał się za powiat właściwy do ponoszenia kosztów na utrzymanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej za okres od dnia [...] marca 2021 r. do dnia [...] października 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Wskazać również należy, że zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm.), w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie istotnym jest, że decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Starosty [...] wydał decyzję przyznającą pomoc spokrewnionej rodzinie zastępczej. Wydanie powyższej decyzji przesądziło o tym, że w dacie wnoszenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, spór w tej sprawie już nie istniał. Przed ustaleniem bowiem powiatu, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, Starosta Powiatu [...] poniósł już wydatki związane z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W dacie wnoszenia przedmiotowego wniosku sporną stała się zatem tylko okoliczność, czy Miasto J. ma uzasadnione roszczenie do występowania w stosunku do Powiatu S. z żądaniem zwrotu wypłaconych już kwot, przyznanych na podstawie ww. decyzji z dnia [...] marca 2021 r. Tego rodzaju roszczenie ma zaś charakter wyłącznie cywilny i nie jest rozpatrywane w trybie postępowania administracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OW 17/21). Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy uznanie swej właściwości przez organ było w tym przypadku prawidłowe (zob. postanowienia NSA z dnia: 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 330/20; 5 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 125/19; 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OW 162/16; 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07). Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.