I OW 31/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Miasta Zielona Góra o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Zielona Góra a Miastem Opole w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A. S. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: . wskazać Miasto Zielona Góra jako właściwe w sprawie.

Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Zielonej Górze, działając w imieniu Prezydenta Zielona Góra wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Zielona Góra a Miastem Opole w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A. S. umieszczonego w rodzinie zastępczej W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 12 lipca 2022 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Krakowie poinformowało Ośrodek w Zielonej Górze o ustanowieniu M. i A. L. rodziną zastępczą dla małoletniego A. S., ur. [...] stycznia 2018 r. w G., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Zielnej Górze - III Wydział Cywilny i Nieletnich z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt III Nsm 790/21. Z pisma tego wynika, że A. S. (matka małoletniego) od dnia 7 listopada 2017r. przebywała w Zakładzie Karnym w G., w którym w dniu [...] stycznia 2018 r. urodziła małoletniego A. S. Następnie dziecko wraz z matką przebywało w Zakładzie Karnym w K. od dnia 7 sierpnia 2018 do dnia 5 stycznia 2022 r. Podano, że małoletni nie ma stałego miejsca zameldowania. Wskazano, że nie można ustalić ostatniego miejsca zamieszkania dziecka, ani adresu jego ostatniego zameldowania na pobyt stały, zatem właściwym do ponoszenia wydatków byłby powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy. Podkreślono, że matka małoletniego, A. S., w oświadczeniu z dnia 19 sierpnia 2022 r. podała, iż przed osadzeniem w Zakładzie Karnym, jej miejscem stałego pobytu było Opole, ul. [...]. Jednocześnie oświadczyła, że po opuszczeniu Zakładu Karnego, ma możliwość powrotu pod w/w adres. W odpowiedzi na w/w wniosek, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola wskazał, że Miasta Opole nie jest właściwe do ponoszenia wydatków w niniejszej sprawie. Również powołano się na w/w oświadczenie A. S. z dnia 19 sierpnia 2022 r. podkreślając jednakże, iż w piśmie z dnia 14 listopada 2022 r. wskazała ona, że nie ma zagwarantowanej możliwości powrotu pod adres Opole, ul. [...], a mieszkała w Opolu ponieważ umożliwiła jej to nieformalnie osoba chwilowo chętna do udzielenia jej pomocy. Podała, że bierze pod uwagę powrót do miasta Opola, ale jej plany mogą ulec zmianom. Wskazano, że A. S. była zameldowana czasowo na rok pod adresem ul. [...] Opole, a podpisaną umowę najmu miała wyłącznie przy ul. [...] Opole – adresie, który nigdzie nie widnieje w dokumentacji. Podano, że zameldowanie na pobyt czasowy wygasło w dniu 21 marca 2017 r., a w momencie wydania postanowienia z dnia 16 grudnia 2021 r. (umieszczenie małoletniego w pieczy), nie posiadała ona ani adresu zameldowania na pobyt czasowy, ani na pobyt stały. Prezydent Miasta Opola wskazał, że przed osadzeniem w Zakładzie Karnym, gdzie urodziła dziecko, A. S. nie figurowała w ewidencji osób zarejestrowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy w Opolu i nie pobierała żadnych świadczeń. Nie miała adresu stałego zameldowania, jedynie adres na pobyt czasowy pod adresem ul. [...] Opole w okresie od dnia 21 marca 2016 r. do dnia 21 marca 2017 r. W ocenie organu, ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby Opole stanowiło centrum życiowe matki małoletniego oraz, by przebywała tam z zamiarem stałego pobytu. Podkreślono, że dziecko urodziło się w Zakładzie Karnym w G. i nigdy fizycznie nie przebywało w mieście Opole oraz nie ma gwarancji, że po wyjściu z więzienia matka małoletniego odzyska prawa rodzicielskie i osiedli się z dzieckiem w w/w mieście. Według Prezydenta Miasta Opole nie można ustalić zarówno miejsca zamieszkania dziecka, jak i jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, dlatego właściwym do ponoszenia wydatków winien być powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, czyli Powiat Zielonogórski. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem o właściwość pomiędzy Miastem Zielona Góra a Miastem Opole w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A. S. umieszczonego w rodzinie zastępczej Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 K.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 K.c.). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy w Zielonej Górze – Wydział III Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt III Nsm 790/21, w pkt 1 wszczął z urzędu postępowanie o ograniczenie władzy rodzicielskiej A. S. i K. B. nad małoletnim A. S., ur. w dniu [...] stycznia 2018 r. w G.; w pkt 2 udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania, poprzez umieszczenie w/w małoletniego w tymczasowej niezawodowej rodzinie zastępczej – M. i A. L., zam. w K., ul. [...], gmina [...], ustalając miejsce pobytu małoletniego w miejscu zamieszkania tymczasowej rodziny zastępczej. Z powyższego wynika, że na dzień wydawania postanowienia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, rodzice nie byli pozbawieni praw rodzicielskich. Należy przypomnieć, że matka małoletniego od dnia 7 listopada 2017 r. przebywała w Zakładzie Karnym w G., gdzie w dniu [...][ stycznia 2018 r. urodziła A. S. Następnie, w okresie od dnia 7 sierpnia 2018 r. do dnia 5 stycznia 2022 r. dziecko przebywało wraz z matką w Zakładzie Karnym w K. Z oświadczenia matki z dnia 19 sierpnia 2022 r. wynika, że przed jej umieszczeniem w Zakładzie Karnym mieszkała w Opolu, gdzie chciałaby wrócić po opuszczeniu Zakładu Karnego. Wynika to także z jej pisma z dnia 14 listopada 2022 r., w którym wskazała ponadto, iż w Opolu mieszkała w okresie od dnia 16 marca 2016 r. do dnia 6 maja 2017 r. Jednak – jak wynika z art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – istotny w niniejszej sprawie jest adres zamieszkania dziecka (tu rodzica - matki) w okresie przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej (tu – 16 grudnia 2021 r.), a nie adres tuż przed urodzeniem, bądź w dniu urodzenia się dziecka (tu – [...] stycznia 2018 r.), nie jest też istotny zamiar zamieszkiwania pod konkretnym adresem rodziców (rodzica) już po umieszczeniu dziecka w pieczy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że na dzień 16 grudnia 2021 r. (umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej) nie można ustalić miejsca zamieszkania dziecka (matki), nie ma natomiast żadnych informacji o miejscu zamieszkania ojca. Nie może więc mieć zastosowania art. 191 ust. 1 w/w ustawy. Nie wiadomo także nic na temat ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały dziecka. Nie będzie zatem mógł mieć zastosowania art. 191 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Wobec tego należy przyjąć, że w niniejszej sprawie będzie miał zastosowanie art. 191 ust. 3 w/w ustawy, zgodnie z którym, jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. W niniejszej sprawie sądem tym jest Sąd Rejonowy w Zielonej Górze. Zatem to Miasto Zielona Góra będzie właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A. S. umieszczonego w rodzinie zastępczej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.